Karmaşık nesneleri basitleştirmek

Öğrenme hedefi

Karmaşık görünen bir nesneye baktığında, onu ayrıntılarından önce birkaç temel formun birleşimi olarak görmeyi öğreneceksin. Nesneyi büyük kütleden küçük ayrıntıya doğru, sırayla kuran bir yapı çizimi yapabilecek ve her parça için en uygun temel formu gerekçesiyle seçebileceksin.

Kanca

Mutfaktaki çaydanlığa bak. Yuvarlak bir gövde, üstünde bir kapak, kapağın üstünde küçük bir tutamak, bir yanda kıvrılarak uzanan bir ağız, öbür yanda bir kulp. Kıvrımlar, geçişler, parlamalar; ilk bakışta çizmek için fazla karmaşık görünür. Ama bir parmağını kaldırıp parçaları tek tek sayarsan, her birinin tanıdık bir biçime benzediğini fark edersin. Bir çaydanlık kaç geometrik formdan oluşur?

Bu sorunun tek bir doğru cevabı yok; çaydanlığın modeline ve senin ne kadar ayrıntıya ineceğine göre değişir. Ama sorunun kendisi değerlidir, çünkü bir nesneyi çizmeye nasıl başlayacağını söyler: ayrıntılardan değil, onları taşıyan birkaç büyük formdan.

Bağlam

On altıncı yüzyılın ikinci yarısında Cenovalı ressam Luca Cambiaso, figürleri bambaşka bir yolla çizmeye başladı. Hazırlık çizimlerinde insanlar kas ve kıvrımlarından arınmış, kutulara ve bloklara indirgenmiş olarak belirir: baş bir küp, göğüs bir kutu, kollar ve bacaklar kalın, köşeli sütunlar. Yüzlerin ayrıntısı neredeyse hiç yoktur. Bu kübik figürler bugün Metropolitan Müzesi'nden Prado'ya uzanan koleksiyonlarda durur ve Cambiaso'yu çizim tarihinde ayrıcalıklı bir yere taşır.

Bu figürler bitmiş resimler değil, hazırlık çizimleriydi. Onlar, bir kompozisyondaki figürlerin uzaydaki yerini, dönüşünü ve birbirine göre konumunu hızla çözmek için kullanılan bir araçtı. Ayrıntı eklemeden önce figürün hacmini ve yönünü sabitlemek, sonraki bütün kararları kolaylaştırıyordu.

Üç yüz yıl sonra New York'ta, Art Students League'de uzun yıllar anatomi ve figür çizimi öğreten George Bridgman aynı fikri bir öğretim yöntemine dönüştürdü. 1920'de yayımlanan kitabında insan bedenini kutular, silindirler ve kamalarla kurar, kasları ancak bu büyük kütleler yerine oturduktan sonra ekler. Bir çaydanlık için de, bir insan bedeni için de ilke aynıdır: önce kütle, sonra ayrıntı.

Ana anlatım

Basitleştirme neyi atar, neyi korur?

Basitleştirmek bir nesneyi yoksullaştırmak değildir; onu geçici olarak özüne indirmektir. Bir çaydanlığı temel formlarla çizdiğinde parlamaları, desenleri, küçük kıvrımları dışarıda bırakırsın. Koruduğun şey ise nesnenin hacmi, oranları, açısı ve parçaların birbirine göre yeridir. Bunlar sonradan eklenen hiçbir ayrıntının düzeltemeyeceği şeylerdir.

Bir nesneyi ayrıntıdan başlayarak çizen biri, sık sık güzel bir ağız ya da kusursuz bir kulp çizer ama bunları yanlış yere, yanlış büyüklükte yerleştirir. Basitleştirme bu hatayı tersine çevirir: parçalar önce doğru yerde ve doğru büyüklükte kurulur, ayrıntı sonra bu iskeletin üstüne giydirilir. Ayrıntı yanlış olursa silip yeniden çizilir; iskelet yanlışsa bütün çizim baştan başlar. Bu yüzden basitleştirilmiş bakış yalnız başlangıçta değil, çizim boyunca geri dönülen bir kontrol noktasıdır: ayrıntı eklerken ara sıra durup gözlerini kısmak, büyük formların hâlâ yerinde durup durmadığını gösterir.

Bir nesne hangi sırayla kurulur?

İlk adım ana kütleyi bulmaktır: nesnenin en büyük ve en çok yer kaplayan parçası hangi forma yakın? Çaydanlıkta bu gövdedir ve modeline göre ya bir küreye ya da basık, geniş bir silindire benzer. Önce yalnızca bu formu, doğru büyüklükte ve doğru açıyla çizersin. Bir önceki derste gördüğün gibi silindirse elipslerini, küreyse ekvatorunu hafifçe ekler, formu içinden kurarsın.

İkinci adım ikincil formlardır. Kapak gövdenin üstüne oturan kısa, alçak bir silindir; tutamak onun üstünde küçük bir küre ya da minik bir silindirdir. Ağız, gövdeden çıkıp incelen ve hafifçe kıvrılan bir koni ya da daralan bir silindir olarak düşünülebilir. Kulp ise bir halkanın, yani bir simidin yarısına benzer; onu gövdeye iki ucundan bağlanan kalın, kıvrık bir silindir olarak kurabilirsin.

Üçüncü adım bu parçaların birbirine nasıl bağlandığını görmektir: ağzın gövdeden hangi yükseklikte çıktığı, kulbun iki ucunun gövdede nereye oturduğu. Bu bağlantıların geometrisi bu modülün son dersinde ayrıca çalışılacak; şimdilik yerlerini doğru işaretlemek yeter. Ancak dördüncü adımda ayrıntıya inersin: kapak kenarındaki kıvrım, ağzın ucundaki incelme, gövdedeki parlama.

Bu sırayla bakınca çaydanlık için bir cevap çıkar: sade bir çaydanlık gövde, kapak, tutamak, ağız ve kulp olmak üzere beş formla kurulabilir. Daha süslü bir modelde taban halkası ya da ağzın dibindeki bir geçiş gibi birkaç form daha eklenir. Sayının kendisi değil, sayarken yaptığın bakış önemlidir.

Doğru formu nasıl seçersin?

Bir parçanın hangi forma daha yakın olduğuna karar verirken ilk bakılacak şey oranlarıdır. Eni boyuna yakın ve her yönden yuvarlak bir parça küreye; boyu eninden belirgin biçimde uzun ve kesiti yuvarlak bir parça silindire; bir ucu öbüründen dar bir parça koniye; köşeleri ve düz yüzleri olan bir parça kutuya yakındır.

Gözlerini kısarak bakmak bu kararı kolaylaştırır. Gözler kısılınca ayrıntılar kaybolur ve geriye büyük, bulanık kütleler kalır; nesnenin hangi büyük parçalardan oluştuğu daha açık görünür. Nesnenin siluetine bakmak da işe yarar: ayrıntı olmadan yalnızca dış hat, formların birbirine nasıl eklendiğini gösterir.

Bir parça iki forma birden benziyorsa daha basit olanı seç. Amaç nesneyi kusursuzca tanımlamak değil, onu kurmak için sağlam bir başlangıç bulmaktır. Form seçimi yanlış çıkarsa, yani çizim ilerledikçe gövdenin küreden çok basık bir silindir olduğunu fark edersen, bu erken aşamada düzeltmek kolaydır.

Canlı ve organik biçimler de basitleşir mi?

Çaydanlık üretilmiş bir nesnedir ve formları zaten geometriye yakındır. Bir armut, kıvrılıp uyuyan bir kedi ya da bir el ise daha yumuşak ve düzensizdir. Yine de aynı yöntem işler. Armut, altta büyük, üstte küçük iki kürenin birbirine kaynaşmasına benzer. Kıvrılmış bir kedi bir küre ya da yumurta biçimli bir kütleye, ondan çıkan kıvrık bir silindir kuyruğa ve küçük bir küre başa indirgenebilir. Bir el, avuç için basık bir kutu ve parmaklar için art arda dizilmiş kısa silindirlerle kurulabilir.

Organik biçimlerde fark geçişlerdedir. Formlar birbirine keskin kenarlarla değil, yumuşak ve akışkan geçişlerle bağlanır. Bu yüzden iskelet kurulduktan sonra köşeleri yuvarlatmak, iki formun birleştiği yeri doldurmak gerekir. Cambiaso'nun figürleri köşeli kaldı, çünkü amacı hareketi ve yeri çözmekti; bitmiş bir figürde bu köşeler yumuşar. Basitleştirme her iki durumda da aynı işi görür: önce nerede neyin durduğunu belirler.

Uygulama

Bir çaydanlık ya da benzeri bir mutfak nesnesini dört aşamada çizeceksin. Bir kâğıt, açık iz bırakan bir kalem ve koyu iz bırakan bir kalem yeterli.

1. Nesneyi masaya koy, gözlerini kısarak bak ve ana kütlenin hangi forma yakın olduğuna karar ver.
2. Açık kalemle yalnızca ana kütleyi, doğru büyüklükte ve açıda çiz; silindirse elipslerini, küreyse ekvatorunu da içinden ekle.
3. İkincil formları ekle: kapağı, tutamağı, ağzı ve kulpu her birini bir temel form olarak düşünüp ana kütlenin üstüne yerleştir.
4. Parçaların birleştiği yerleri kısa çizgilerle işaretle: ağzın ve kulbun gövdeye oturduğu noktalar.
5. Koyu kalemle, kurduğun iskeletin üstüne nesnenin gerçek kenarlarını ve birkaç ayrıntıyı çiz; iskelet çizgileri altta açık kalsın.
6. Kaç form kullandığını say ve çizimin köşesine yaz; hangi parçada formu değiştirdiğini not et.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Bir çaydanlık kaç geometrik formdan oluşur? Sade bir modelde beş kadar: gövde için bir küre ya da basık silindir, kapak için kısa bir silindir, tutamak için küçük bir küre, ağız için daralan bir koni, kulp için bir halkanın yarısı. Ama asıl cevap sayı değil, bakış biçimidir: karmaşık bir nesneyi önce birkaç büyük forma ayırmak, sonra bu formları doğru yerde ve büyüklükte kurmak, en son ayrıntıyı giydirmek. Cambiaso'nun kübik figürleri ve Bridgman'ın bloklarla kurduğu bedenler aynı ilkeyi insan figürüne uygular.

Ödevde mutfaktan beş nesneyi temel formlarıyla çizecek ve her birinde kaç form kullandığını sayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Mutfaktan beş nesneyi temel formlarıyla çiz.

1. Mutfaktan biçimleri birbirinden farklı beş nesne seç: bir çaydanlık ya da cezve, bir kupa, bir şişe, bir tencere ya da tava ve bir meyve.
2. Her nesnede önce ana kütleyi, sonra ikincil formları açık kalemle kur.
3. İskeletin üstüne nesnenin gerçek kenarlarını koyu kalemle çiz; iskelet çizgilerini silme.
4. Her çizimin yanına kullandığın formları listele: örneğin «gövde: basık silindir, sap: kıvrık silindir».
5. Beş çizimden hangisinde form seçimini ortada değiştirdiğini ve neden değiştirdiğini yaz.

Kendini değerlendir

• Oran ve Çizim: İkincil formlar ana kütleye göre doğru büyüklükte ve doğru yükseklikte mi?
• Kenar ve Ayrıntı: Ayrıntılar iskeletin üstüne mi oturuyor, yoksa iskeletten bağımsız mı çizilmiş?
• Teknik ve Malzeme: İskelet çizgileri açık ve hafif, son çizgiler koyu mu?
• Beş nesnenin her birinde ana kütleyi ilk çizdin mi?

Kendini sına

1. Bir nesneyi basitleştirirken korunması gereken şey hangisidir?

• A) Yüzeydeki desenler.
• B) Hacim, oranlar, açı ve parçaların birbirine göre yeri.
• C) Parlamalar.
• D) En küçük kıvrımlar.

2. Yapı çiziminde doğru sıra hangisidir?

• A) Ayrıntı, ikincil formlar, ana kütle.
• B) İkincil formlar, ayrıntı, ana kütle.
• C) Ana kütle, ikincil formlar, bağlantılar, ayrıntı.
• D) Ayrıntı, ana kütle, bağlantılar.

3. Bir parçanın bir ucu öbüründen belirgin biçimde dar ve kesiti yuvarlaksa en yakın temel form hangisidir?

• A) Koni.
• B) Küp.
• C) Küre.
• D) Düz bir kare.

4. Luca Cambiaso'nun kübik figür çizimlerinin işlevi neydi?

• A) Bitmiş, satılık tablolar olmak.
• B) Yüz ayrıntılarını incelemek.
• C) Renk denemeleri yapmak.
• D) Figürlerin uzaydaki yerini, dönüşünü ve birbirine göre konumunu hızla çözmek.

5. Gözleri kısarak bakmak basitleştirmeye nasıl yardımcı olur?

• A) Ayrıntıları kaybettirip büyük kütleleri öne çıkarır.
• B) Renkleri daha parlak gösterir.
• C) Nesneyi büyütür.
• D) Çizgileri keskinleştirir.

Cevaplar

1. B — Basitleştirme ayrıntıyı geçici olarak dışarıda bırakır ama hacmi, oranları, açıyı ve parçaların yerini korur; bunlar sonradan düzeltilmesi en zor olanlardır.
2. C — Önce ana kütle, sonra ikincil formlar, sonra bağlantılar, en son ayrıntı; ayrıntıyla başlamak parçaları yanlış yere ve büyüklüğe yerleştirir.
3. A — Bir ucu daralan, kesiti yuvarlak bir parça koniye yakındır; çaydanlığın ağzı buna bir örnektir.
4. D — Cambiaso bu çizimleri kompozisyondaki figürlerin hacmini ve yönünü ayrıntıdan önce sabitlemek için kullandı.
5. A — Gözler kısılınca küçük ayrıntılar bulanıklaşır ve nesnenin hangi büyük parçalardan oluştuğu daha açık görünür.

Referans görseller

• George B. Bridgman, Constructive Anatomy, 1920; bedenin kutular, silindirler ve kamalarla kurulduğu sayfalar.
• Özgün fotoğraf: bir çaydanlık ve üstüne bindirilmiş beş temel form.
• Özgün çizim dizisi: aynı çaydanlığın dört aşaması; ana kütle, ikincil formlar, bağlantılar, ayrıntı.

Sonraki derse köprü

Artık bir nesneyi temel formlarla kurabiliyorsun; ama bu formların yüzeyleri henüz düz ve eğimsiz görünüyor olabilir. Sonraki ders tek bir çizgiyle bir yüzeyin nasıl kıvrıldığını, eğildiğini ve döndüğünü göstermeyi, yani çapraz kontur çizgisini ele alıyor.