Siyasetin renkleri

Kısa cevap

Bir renk bir ideolojiyle çoğu zaman tek bir karar ya da bir olay anında değil, tekrarla özdeşleşir: kırmızı bayrak 1791'de Paris'te bir sıkıyönetim işaretiydi, 1848'de barikatlara çıktı ve 1871 Paris Komünü'nden sonra sosyalizmin evrensel simgesine dönüştü. Aynı renk ülkeden ülkeye ters anlamlar taşıyabilir: Amerika Birleşik Devletleri'nde bugün Cumhuriyetçilerin rengi olan kırmızı, 1976 ve 1980 seçim gecesi haritalarında Demokratlarındı ve bugünkü düzen ancak 2000 seçiminin haftalar süren yeniden sayımı boyunca herkesin aynı haritaya bakmasıyla yerleşti. Rengi anlamlı kılan, renkte doğal olarak bulunan bir şey değil, bir topluluğun onu yeterince uzun süre aynı şeye bağlamasıdır.

Bir rengin siyasi olması

Bu ders hiçbir hareketin rengini değerlendirmez; yalnız renklerin siyasi anlam kazanma yollarını tarihten örneklerle gösterir.

Bir renk üç yoldan siyasi olabilir. Birincisi bir olaydır: belirli bir anda bir renk bir tarafın elinde görünür ve o anın hatırasını taşımaya başlar. İkincisi bir karardır: bir hareket, bir gazete ya da bir televizyon kanalı bir renk seçer. Üçüncüsü tekrardır: seçilen renk o kadar çok kullanılır ki başka bir seçim akla gelmez hâle gelir. Aşağıdaki örneklerin her birinde bu üçü farklı oranlarda birleşir.

Kırmızı: bir işaretin ters dönmesi

Kırmızı bayrağın bugünkü siyasi anlamı bir tersine dönüşle başladı. İngiliz Bayrak Enstitüsü'nden John Cartledge'ın anlattığına göre düz kırmızı bir bayrak on dördüncü yüzyıldan beri bir meydan okuma bayrağı olarak kullanılıyordu. Fransız Devrimi sırasında, Temmuz 1791'de Paris'teki Champ de Mars'ta kralın tahttan indirilmesini isteyen bir toplantıda, Paris belediye başkanı kalabalığın dağılması için sıkıyönetim işareti olarak kırmızı bayrağı çekti; ardından Lafayette komutasındaki ulusal muhafızlar ateş açtı ve elli kadar kişi öldü.

Bayrak bundan sonra el değiştirdi. 1848 devriminde bir kalabalık, Paris belediye sarayının önünde kırmızı bayrağın geri getirilmesini istedi; şair Lamartine üç renkli bayrağı savundu ve kırmızı bayrak o yıl yine barikatlarda göründü. 1871'de Paris Komünü'nde kırmızı bayrak belediye sarayının üzerinde dalgalandı. Cartledge'a göre Komün birkaç ay içinde bastırıldı, ama hatırası dünyanın her yerindeki radikal düşünürlere ilham verdi ve bayrağı sosyalist davanın evrensel simgesi oldu.

Bu örnekte üç yolun üçü de görülür: bir olay, 1791'deki ateş; bir karar, kalabalığın bayrağı kendi bayrağı olarak taşıması; ve tekrar, 1848'den 1871'e ve sonrasına kadar bayrağın her yeni ayaklanmada yeniden çıkması.

Mavi ile kırmızının yer değiştirmesi

Amerika Birleşik Devletleri'nde bugün kırmızı Cumhuriyetçi, mavi Demokrat eyaletleri gösterir. Bu düzen yenidir. Smithsonian Magazine'deki bir yazıya göre 1976'da NBC'nin seçim haritasında Cumhuriyetçiler mavi, Demokratlar kırmızıydı; kanalın yöneticisi Roy Wetzel bunu, Londra'daki parlamento düzeninde muhafazakârların mavi, daha sol partinin kırmızı olmasıyla açıkladı. 1980'de de Reagan mavi, Carter kırmızıydı.

Değişim 2000 seçiminde yerleşti. New York Times'ın grafik editörü Archie Tse, kırmızıyı Cumhuriyetçilere, «red» ile «Republican» aynı harfle başladığı için verdiğini anlattı. USA Today'den Paul Overberg ise herkes böyle yaptığı için böyle yaptığını söyledi. Yeniden sayım haftalarca sürdü ve haritalar sürekli ekranda kaldı; renkler böylece kalıcılaştı.

Bu örnek, aynı rengin iki ülkede ters anlamlar taşımasının nasıl mümkün olduğunu gösterir. Kırmızının Avrupa'daki sol çağrışımı, Cartledge'ın anlattığı tarihin sonucudur; Amerika'daki kırmızı ise bir harf benzerliğinden ve bir yeniden sayımın uzunluğundan doğdu.

Yeşil: davanın rengi

Bazı renkler, hareketin konusuyla doğrudan bağlantılı olduğu için seçilir. Almanya'da Yeşiller partisi 12–13 Ocak 1980'de Karlsruhe'deki bir kongrede kuruldu; Almanya'nın demokrasi tarihi mekânlarını belgeleyen vakfa göre kongrede 1.004 delege, yeşil, «renkli» ve alternatif listelerden ve partilerden bir araya geldi. Burada renk, partinin adının kendisidir: ad çevre davasını, renk de adı taşır.

Renkli devrimler ve öykünme

2000'lerin başında eski Sovyet ülkelerinde görülen bazı protesto hareketleri, bir renkle ya da bir çiçekle anıldı: Gürcistan'da Gül Devrimi, Ukrayna'da 2004'teki Turuncu Devrim, Kırgızistan'da Lale Devrimi. Siyaset bilimci Mark Beissinger bu hareketleri öykünmeyle açıklar: bir ülkede başarılı olan bir eylem biçimi, başka ülkelerde örnek alınarak tekrarlanır.

Öykünme, renklerin de yayılmasını açıklar. TK-16'da bayrakların renk aileleri hâlinde kopyalandığını görmüştük; siyasi hareketler de başarılı bir örneğin rengini ve biçimini alır.

Örnek — bir afişte yüz ve renk

Hangi hareketten olursa olsun, bir seçim afişi çoğu zaman bir yüzü bir renk zeminin önüne koyar. Bir tasarımcı için soru şudur: seçilen renk, farklı tenlerden yüzleri zeminden aynı ölçüde ayırıyor mu? Bunu herhangi bir partinin renginden bağımsız, temsilî bir kırmızı (D7263D) ve temsilî bir maviyle (1E4FA3) dört ten örneği için hesapladık.

Mavi zemin dört yüzü de tonla, 125 ile 136 derece arasında bir farkla ayırır. Kırmızı zemin ise tenlerle aynı sıcak bölgededir ve ton farkı 26 ile 37 derece arasında kalır. En zayıf durum orta koyu 8D5524'tür: iki zeminle de ışıklılık kontrast oranı yalnız 1,2 ile 1,3 arasındadır, yani yüzü zeminden ayıran neredeyse yalnız tondur; kırmızı zeminde bu da azdır. Afişte kırmızı kullanmak isteyen bir tasarımcı yüzün çevresine açık bir kenar ya da zeminde daha koyu bir ton koyarak bunu giderebilir. Hesap bir modeldir; renk kodları hiçbir partinin resmî rengi değildir.

Sık yapılan yanlış

Özet

1. Bir renk bir ideolojiyle olay, karar ve tekrar yoluyla özdeşleşir; kırmızı bayrak 1791'de sıkıyönetim işaretiydi, 1848'de barikatlara çıktı ve 1871 Komünü'nden sonra sosyalizmin simgesi oldu.
2. ABD'de kırmızı ile mavi 1976 ve 1980'de bugünkünün tersiydi; düzen 2000'deki uzun yeniden sayımla yerleşti. Yeşiller ise 1980'de adını ve rengini davasından aldı.
3. Renkli devrimler öykünmeyle yayıldı. Bir afişte mavi zemin dört teni de tonla ayırırken kırmızı zemin tenlerle aynı sıcak bölgede kalır; orta koyu tende ayrım en zayıftır.

Kendini sına

1. (Kolay) Temmuz 1791'de Champ de Mars'ta kırmızı bayrak ne anlama geliyordu?
2. (Kolay) Almanya'da Yeşiller partisi ne zaman ve nerede kuruldu?
3. (Orta) Bir renk bir ideolojiyle nasıl özdeşleşir?
4. (Orta) ABD'de kırmızı ve mavinin bugünkü seçim anlamları ne zaman ve nasıl yerleşti?
5. (Zor) Beissinger'ın öykünme kavramı, renkli devrimlerin ve TK-16'daki bayrak ailelerinin yayılmasını nasıl birlikte açıklar?
6. (Zor) Temsilî kırmızı ve mavi zeminlerde hangi ten zeminden en az ayrılır ve tasarımcı bunu nasıl giderebilir?

Cevaplar

1. Bir sıkıyönetim işaretiydi; Paris belediye başkanı kalabalığın dağılması için çekti ve ardından ulusal muhafızlar ateş açtı. Bkz. "Kırmızı: bir işaretin ters dönmesi".
2. 12–13 Ocak 1980'de, Karlsruhe Stadthalle'deki kuruluş kongresinde. Bkz. "Yeşil: davanın rengi".
3. Olay, karar ve tekrar yoluyla: bir renk belirli bir anda bir tarafın elinde görünür, bir hareket ya da medya onu seçer ve seçilen renk yeterince uzun süre aynı şeye bağlanır; kırmızı bayrak ve ABD'nin seçim haritaları bunun örnekleridir. Bkz. "Bir rengin siyasi olması".
4. 2000 seçiminde: New York Times kırmızıyı baş harf benzerliği yüzünden Cumhuriyetçilere verdi, başka yayın organları aynı düzeni izledi ve yeniden sayım haftalarca sürerken haritalar sürekli ekranda kaldı. 1976 ve 1980'de düzen tersti. Bkz. "Mavi ile kırmızının yer değiştirmesi".
5. Öykünmede başarılı bir örneğin biçimi ve simgeleri başka yerlerde benimsenir; renkli devrimlerde protesto biçimi ve renkli simgeler, bayraklarda ise renk aileleri böyle kopyalanarak yayıldı. Bkz. "Renkli devrimler ve öykünme".
6. Orta koyu 8D5524; iki zeminle de ışıklılık kontrast oranı yalnız 1,2–1,3'tür ve kırmızı zeminle ton farkı da küçüktür. Tasarımcı yüzün çevresine açık bir kenar ekleyebilir ya da zemini koyulaştırabilir. Bkz. "Örnek".

Kaynaklar

• John Cartledge, «Though Cowards Flinch: The History of the Red Flag as a Symbol of Revolt against Oppression», FIAV, 26. Uluslararası Veksiloloji Kongresi bildirileri, s. 116 vd.
• Jodi Enda ve Meilan Solly, «When Republicans Were Blue and Democrats Were Red», Smithsonian Magazine, 21 Ekim 2024 güncellemesi.
• Stiftung Orte der Demokratiegeschichte, «Gründungsparteitag "Die Grünen"», demokratie-geschichte.de.
• Beissinger, M. R., «Structure and Example in Modular Political Phenomena: The Diffusion of Bulldozer/Rose/Orange/Tulip Revolutions», Perspectives on Politics 5(2), 2007.

Sonraki adım

DO-01 kültürden doğaya geçiyor: memelilerin iki renkli görme geçmişini, primatlarda üç renkli görmenin evrimini, kuşların dört koni türünü ve çiçeklerin morötesi desenlerini anlatıyor ve primatlarda üç renkli görmenin neden avantajlı olmuş olabileceğini soruyor. Bayrakların renk ailelerini TK-16, üç koninin rengi nasıl kurduğunu BI-10 anlatmıştı.