Herkes için fondöten: kozmetikte ten tonu kapsayıcılığı

Kısa cevap

Ten rengi tek bir eksende dizilmez: aynı açıklıktaki iki ten, sarılık ve kırmızılık bakımından belirgin biçimde ayrılabilir ve ölçümler etnik gruplar arasındaki en büyük farkın sarılık ekseninde olduğunu gösterir. Bu yüzden yalnız açıktan koyuya dizilmiş bir ton yelpazesi, aynı açıklıktaki farklı alt tonlu tenlerin bir kısmını dışarıda bırakır; ton sayısını artırmak da tonlar yalnız açıklık ekseninde çoğaltılırsa bu açığı kapatmaz. Kapsayıcılık tonların sayısıyla değil, açıklık ve alt ton boyunca nasıl dağıtıldığıyla ölçülür.

Kırk ton, iki farklı yelpaze

2017'de piyasaya çıkan Fenty Beauty'nin Pro Filt'r fondöteni, bütün ten renkleri ve alt tonları için yapıldığı iddiasıyla 40 tonla satışa sunuldu. Make Up For Ever kısa süre sonra Instagram'da, 40 tonun yeni olmadığını, kendilerinin 2015'ten beri 40 tonu olduğunu yazdı. Rihanna'nın cevabı kısaydı: «hâlâ külrengi». The Pudding bunu, o tonların koyu tenleri hâlâ külrengi, yani hafif gri göstereceği anlamında okur.

The Pudding'in 2018 tarihli veri çalışması bu tartışmayı sayılarla sınadı. Ekip, her markanın sitesindeki ton örneklerinin renk kodlarını topladı, bunlardan CIELAB açıklığını çıkardı ve tonların açıklık ekseninde nasıl dağıldığına baktı. İki ürünün de 40 tonu vardı, ama dağılımları çok farklıydı: Make Up For Ever'ın 40 tonunun 31'i 60 ile 90 arasındaki açıklık bandına düşüyordu, Fenty ise hem en koyu hem en açık uçta daha fazla ton sunuyordu.

Aynı çalışma, pazarın da hareket ettiğini kaydeder. Maybelline, Fenty'den birkaç ay önce, Mayıs 2017'de, çoğu koyu 16 yeni ton ekleyerek Fit Me fondötenini 40 tona çıkarmıştı. Fenty'den sonra Dior, CoverGirl ve Tarte da kendi 40 tonlu serilerini çıkardı ve 40, ABD pazarında bir tür ölçüt hâline geldi. Ama çalışmanın vardığı sonuç, bu sayının tek başına bir şey söylemediğiydi: kırk tonun hepsi aynı değildir.

Tenin üç ekseni

Pudding'in yöntemi, dağılımı tek bir eksende, açıklıkta ölçüyordu. Tenin kendisi ise üç eksende değişir. Xiao ve arkadaşları dört etnik gruptan, Beyaz, Çinli, Kürt ve Taylandlı katılımcılardan, alın, yanak, iç kol ve el sırtı olmak üzere dört bölgede spektrofotometreyle ölçüm aldı ve sonuçları CIELAB'de inceledi.

Bu bulgu kartın sorusuna doğrudan cevap verir. Sarılık, açıklıktan ayrı bir eksendir; aynı açıklıkta iki ten, biri daha sarı, öbürü daha pembe olarak ayrılabilir. Makyaj dilinde bu farka alt ton denir ve DT-05 bunu sıcak, soğuk ve nötr eğilimler olarak tanımlar. Ten ölçümünde sık kullanılan bireysel tipoloji açısı da açıklığı sarılıkla birlikte hesaba katar; BI-19 bu açının nasıl hesaplandığını anlatıyor.

Bulgunun ikinci yarısı da ürün seçimini etkiler. Kırmızılık vücut bölgesine göre değiştiği için, fondöteni el sırtında ya da bilekte denemek yüzdeki rengi tam göstermeyebilir; yüz için yapılan bir ürün en iyi yüzde denenir.

Tonlar nasıl karıştırılır?

Bir fondöten tonunun rengi büyük ölçüde beyaz bir pigmentle renkli demir oksitlerin oranından gelir; EC-04 bu pigment ailesinin boyadan kozmetiğe uzanan iki zincirini anlatıyor. Kabaca söylemek gerekirse beyazın ve koyu pigmentin payı açıklığı, kırmızı ve sarı oksitlerin birbirine oranı ise alt tonu kaydırır. Bu yüzden koyu tonlar, açık bir tonun koyulaştırılmış hâli olarak kurulamaz: DT-07'nin hesabında açık bir ten rengini nötr bir siyahla koyulaştırmak kromayı yarıdan fazla düşürüyor ve gerçek koyu tenin yanında grimsi bir renk bırakıyordu. Rihanna'nın «külrengi» dediği görünüm tam olarak budur. Kozmetikte izin verilen pigmentleri ve bunların kimyasını MT-09 ayrıntılı işliyor.

Kırk tonu nasıl paylaştırırsınız?

Sayının neden tek başına yetmediğini basit bir modelle görebiliriz. Model ten tonlarını CIELAB'de temsil eder; gerçek ürünlerin ölçümü değildir. Açıklığı 34 ile 82 arasında değişen ve her açıklıkta üç alt tona ayrılan tenler düşünelim: orta, onun 8 derece daha pembe tonlusu ve 8 derece daha sarı tonlusu. Kroma bütün tenlerde 35'te sabit tutuldu; gerçek tenlerde kroma açıklıkla birlikte değişir, bu bir basitleştirmedir. Her ten için yelpazedeki en yakın tonu CIEDE2000 farkıyla bulduk. BI-20'de ten renkli örnekler için anılan kabul edilebilirlik eşiklerine yakın olarak ΔE00 ≤ 2 sınırını «uyuyor» sayalım:

Tek alt tonlu yelpazeyi 15 tondan 40 tona çıkarmak açıklık basamaklarını sıklaştırır, ama pembemsi ve sarımsı tenlerin hiçbirini sınırın içine sokmaz: onların uzaklığı açıklıktan değil, tondan gelir. Aynı sayıda tonu üç alt tona bölmek ise bütün tenleri sınırın içine alır. Model küçük yelpazeler için ters bir sonuç da verir: 15 tonu beş açıklık basamağına ve üç alt tona bölmek, basamaklar çok seyrekleştiği için ortalamayı iyileştirmez. Açıklık basamakları yeterince sıklaşmadan alt ton eklemek işe yaramaz; yeterince sıklaştıktan sonra ise yalnız açıklık eklemek neredeyse hiçbir şey kazandırmaz.

Ton adları ve dijital eşleştirme

Tonların sırası ve adı da bir kapsayıcılık sorusudur. The Pudding'in 2021 çalışması Sephora ve Ulta sitelerindeki 107 markanın 6.816 ton örneğini inceledi. Tonlarını ardışık numaralarla adlandıran 130 ürünün yüzde 97'si açık tonları başa koyuyordu; yazarlara göre sırada önde olan ürünler rafta daha üstte durur ve sitede «daha fazla göster» düğmesinin arkasına saklanmaz. Adında «nude» geçen 110 ton çoğunlukla açık ve orta tonlarda toplanıyordu ve bunların en koyusu yalnız «nude» değil, bir yiyecek adıyla «nude mocha» diye adlandırılmıştı. Ton dağılımı ölçülebilir bir sayıdır; tonların nasıl sıralandığı ve adlandırıldığı ise hangi tenin «varsayılan» sayıldığını gösterir.

Mağazada deneme yapamayan müşteri için dijital araçlar bir çözüm vaat eder, ama zorluk tam da ışıktadır. Kips ve arkadaşları, bilinmeyen bir kamerayla, bilinmeyen bir ışıkta ve renk kalibrasyon kartı olmadan çekilmiş yüz fotoğraflarından ten rengini tahmin etmenin zor olduğunu belirtir. Önerdikleri model, ten renkleri CIELAB ile ölçülmüş akıllı telefon fotoğraflarıyla eğitilmiş bir sinir ağıdır ve renk düzeltmesini ile ten bölgesini ayırmayı kendi içinde öğrenir. Böyle bir aracın bir tenle karşılaştırdığı ton örnekleri de çoğunlukla bir ekranda gösterilir; ekran ve ışık farkları DT-16 ile BI-15'te anlatılıyor.

Teknoloji şirketleri de ten tonu ölçeklerini yeniden düşünüyor. Google, Mayıs 2022'de Harvard'dan sosyolog Ellis Monk ile geliştirdiği on tonlu Monk ten tonu ölçeğini başkalarının da kullanabilmesi için açık olarak yayımladı ve görsel aramada makyaj sonuçlarını ten tonuna göre süzmekte kullanmaya başladı. Ölçek, bilgisayarlı görü sistemlerinin farklı tenlerde nasıl çalıştığını değerlendirmek için de tasarlanmıştır; Google'ın duyuru yazısı ise alt tondan söz etmez.

Örnek — aynı açıklıkta iki ten

Serinin orta ten örneği C68863'ün CIELAB açıklığı 62, ton açısı 56 derecedir. Aynı açıklıkta ve aynı kromada, tonu 8 derece pembeye kaymış bir ten CB8569, 8 derece sarıya kaymış bir ten C18B5E olarak yazılır. Bu iki tenin birbirinden farkı ΔE00 ≈ 7,5'tir, yani yan yana konunca açıkça ayrılırlar, ama açıklık numaraları aynıdır. Yalnız C68863'ün tonunda kurulmuş 15 basamaklı bir yelpazede, iki tene de bulunabilecek en yakın ton ΔE00 ≈ 3,7 uzaklıkta kalır; kendi tonlarını içeren bir yelpazede bu fark 0,1'e iner.

Serinin dört ten örneği de aynı dersi verir. F1C7A9'un ton açısı 63, C68863'ünki 56, 8D5524'ünki 63, 4A2C1D'ninki 52 derecedir. Açıklık sırası ile ton sırası aynı değildir: en açık ten ile ikinci en koyu ten aynı ölçüde sarı tonludur, en koyu ten ise dördü içinde en pembe tonludur. Açıklık ekseninde tek bir çizgi boyunca kurulan bir yelpaze bu tenlerden en az birini kaçırır.

Sık yapılan yanlış

Özet

1. Ten rengi açıklık, sarılık ve kırmızılık eksenlerinde değişir; etnik gruplar arasındaki en büyük fark sarılıkta, vücut bölgeleri arasındaki fark kırmızılıktadır, bu yüzden açıklık tek başına bir teni tanımlamaz.
2. Kapsayıcılık ton sayısıyla değil dağılımla ölçülür: aynı 40 ton bir markada açık banda yığılabilir, başka bir markada iki uca da yayılabilir; modelde tek alt tonlu 40 ton tenlerin üçte birini uydururken üç alt tona bölünmüş 39 ton hepsini uyduruyor.
3. Tonların sırası ve adları, dijital eşleştirme araçlarının ışık karşısındaki zorluğu ve ton ölçeklerinin alt tonu dışarıda bırakması da kapsayıcılığın parçasıdır.

Kendini sına

1. (Kolay) Ton yelpazesinin kapsayıcılığı neden yalnız ton sayısıyla değerlendirilemez?
2. (Kolay) Xiao ve arkadaşlarına göre etnik gruplar arasındaki en belirgin ten rengi farkı hangi eksendedir?
3. (Orta) Bir ten tonunu yalnızca açıklık-koyuluk ile tanımlamak neden yetersizdir?
4. (Orta) Açık bir fondöten tonunu siyahla koyulaştırarak koyu tonlar kurmak neden sorunludur?
5. (Zor) Modelde 15 tonu beş açıklık basamağına ve üç alt tona bölmek neden ortalamayı iyileştirmedi, ama 39 tonda aynı bölme bütün tenleri uyum sınırına soktu?
6. (Zor) Bir dijital ton eşleştirme aracının tahmini hangi iki aşamada bozulabilir?

Cevaplar

1. Çünkü aynı sayıda ton açıklık ve alt ton eksenlerinde çok farklı dağılabilir; The Pudding'in ölçümünde 40 tonlu bir serinin 31 tonu 60–90 açıklık bandında toplanıyordu. Bkz. "Kırk ton, iki farklı yelpaze".
2. Sarılık ekseninde (b*); Taylandlı katılımcıların teni en sarı, Beyaz katılımcılarınki en az sarıydı. Bkz. "Tenin üç ekseni".
3. Çünkü aynı açıklıktaki iki ten sarılık ve kırmızılık bakımından ayrılabilir; örnekteki CB8569 ile C18B5E aynı açıklıkta olduğu hâlde birbirinden ΔE00 ≈ 7,5 uzaktır ve tek alt tonlu bir yelpazede ikisi de en yakın tondan 3,7 uzakta kalır. Bkz. "Örnek".
4. Çünkü nötr siyah açıklığı düşürürken kromayı da düşürür; DT-07'nin hesabında sonuç gerçek koyu tenin yarısından az kromaya iniyor ve tende grimsi, külrengi bir görünüm bırakıyordu. Bkz. "Tonlar nasıl karıştırılır?".
5. Çünkü 15 tonda açıklık basamakları zaten seyrektir; beşe inince her ten en yakın açıklık basamağından uzak kalır. 39 tonda açıklık basamakları yeterince sık olduğu için kalan fark tondan gelir ve alt ton eklemek onu kapatır. Bkz. "Kırk tonu nasıl paylaştırırsınız?".
6. Birincisi ten renginin fotoğraftan tahmininde: bilinmeyen ışık, kamera ve gölge görüntüdeki rengi değiştirir. İkincisi karşılaştırmada: ton örnekleri çoğunlukla bir ekranda gösterilir ve ekran farkları örneğin görünüşünü değiştirir. Bkz. "Ton adları ve dijital eşleştirme".

Kaynaklar

• Li, J. ve Thomas, A., «The Diversity of Makeup Shades», The Pudding, Haziran 2018.
• Amaka, O. ve Thomas, A., «The Naked Truth», The Pudding, Mart 2021.
• Xiao, K. vd., «Characterising the variations in ethnic skin colours: a new calibrated data base for human skin», Skin Research and Technology 23(1): 21–29, 2017.
• Kips, R., Tran, L., Malherbe, E. ve Perrot, M., «Beyond Color Correction: Skin Color Estimation in the Wild through Deep Learning», Electronic Imaging 32(5): 82-1–82-8, 2020.
• Google, «Improving skin tone representation across Google», blog.google, 11 Mayıs 2022.

Sonraki adım

MT-09 tonun yüzeyinden pigmentin kimyasına iniyor: kalıcı ve geçici saç boyalarını, oksidasyonu, kozmetikte izin verilen pigment listelerini, sedefli ve mineral pigmentleri anlatıyor ve kalıcı saç boyasının neden saçın içine nüfuz etmek zorunda olduğunu soruyor. Fondötenin mağaza ışığında ve evde neden farklı göründüğünü merak eden okur için BI-15 metamerizmi anlatıyor.