"Siz hangi mevsimsiniz?" Kişisel renk analizine eleştirel bakış

Kısa cevap

Kişisel renk analizinin algı bilimiyle uyumlu kısmı, bir giysinin yüzün hemen altında durduğu ve yüzle bir açıklık ve renk ilişkisi kurduğu fikridir; bazı çalışmalar gözlemcilerin açık tenlere serin, daha koyu tenlere sıcak renkleri tutarlı biçimde daha uygun bulduğunu göstermiştir. Uyumlu olmayan kısmı ise insanları dört ya da daha fazla "mevsime" ayıran kategorilerdir: bu kategoriler bilimsel olarak tanımlanmamıştır, "alt tonu" belirleme yöntemleri özneldir ve danışmanların önerileri birbirini tutmaz. Kısacası kişisel renk analizi, test edilmiş bir ölçüm sistemi değil, kısmen gerçek bir algı olgusuna dayanan bir stil dilidir.

Mevsimler nereden geldi?

Kişisel renk analizi, bir kişinin ten, saç ve göz renklerine bakarak ona hangi giysi renklerinin "yakıştığını" söyleyen danışmanlık uygulamasıdır.

En yaygın biçimi, insanları İlkbahar, Yaz, Sonbahar ve Kış adlı dört gruba ayıran mevsim sistemidir. Bu adlandırmayı 1980'de yayımlanan "Color Me Beautiful" adlı kitabıyla Carole Jackson yaygınlaştırdı. Kökleri daha eskidir: Perrett ve Sprengelmeyer, stilist önerilerinin kökenini Bauhaus öğretmeni Johannes Itten'in (DT-04) renkleri kontrastlara göre sınıflandırmasına, özellikle doygunluk kontrastı ile sıcak–soğuk kontrastına bağlar; bu iki ikili ayrım birlikte uygulanınca renkler dört gruba ayrılabilir.

Eleştiri: kategoriler ve alt ton

St Andrews Üniversitesi'nden psikologlar Perrett ve Sprengelmeyer, 2021'de yayımladıkları çalışmanın girişinde bu sistemlerin durumunu özetler: stilistler giysi renklerini ten, saç ve göz rengine bağlı kişisel kategorilere göre önerir, ama bu kategoriler bilimsel olarak tanımlanmamıştır ve önerilen renkler tutarsızdır. Yazarlara göre Jackson, Kış ve Yaz gruplarındaki insanların teninde "mavi alt ton", Sonbahar ve İlkbahar gruplarındakilerde "altın alt ton" bulunduğunu yazar; ama tenin alt tonunu belirleme yöntemleri özneldir ve bazen döngüseldir.

Yazarlar döngüselliği şöyle örnekler: altın takıyla iyi görünen kişi "sıcak alt tonlu" sayılır ve ona altın takı ile sıcak renkler önerilir. Sınıflama ile öneri aynı gözleme dayanır ve birbirini doğrulamış gibi görünür.

Alt ton kavramının kendisi DT-05'te ele alındı: bütün tenler, açığından koyusuna, renk çemberinin turuncu diliminde küçük bir kesitte toplanır. Dört ten örneğimizin CIELAB ton açıları 52 ile 63 derece arasında, yani yalnız 11 derecelik bir aralıktadır; açıklıkları ise 21 ile 83 arasında, 62 birimlik bir aralığa yayılır. Tenler arasındaki fark tondan çok açıklıktadır. Perrett ve Sprengelmeyer'in çalışmasında da açık ve bronz tenli yüzlerin tonu anlamlı biçimde farklı çıkmamış, fark doygunlukta görülmüştür.

Algıyla uyumlu olan kısım

Eleştiri, kişisel renk analizinin her şeyinin boş olduğu anlamına gelmez. Perrett ve Sprengelmeyer, beyaz kadınların yüzlerinden oluşan on iki fotoğraf kullandı: altısı açık, altısı güneşte bronzlaşmış tenliydi. İki deneyde 96 ve 75 gözlemci, her yüz için sanal bir giysinin rengini seçti. Gözlemciler genel olarak kırmızı ve mavi tonlara güçlü bir tercih gösterdi; bunun yanında açık tenli yüzlere serin maviler, bronz tenli yüzlere sıcak turuncu ve kırmızılar seçme eğilimindeydi.

Çalışmanın kapsamı dardır: yalnız beyaz kadınların yüzleri kullanılmıştır. Farklı tenlerden insanlar için aynı eğilimin geçerli olup olmadığı bu çalışmadan çıkarılamaz.

MT-01'deki hesap bu noktayı sayıya döker: her tenin, açıklıkça neredeyse eşi olan bir nötr giysisi vardır ve yüzle giysi arasındaki geçiş, tondan çok açıklık farkıyla belirlenir.

Karşı görüş

Kişisel renk analizini savunanlar, sistemin bir bilim değil bir görme eğitimi olduğunu söyler: danışman kumaşları yüze tutarak kişinin kendi gözüyle farkı görmesini sağlar. Bu açıdan bakıldığında, kategorilerin tartışmalı olması uygulamayı değersiz kılmaz; Perrett ve Sprengelmeyer'in bulduğu tutarlı tercihler de ten ile giysi rengi arasında algılanan bir ilişkinin var olduğunu gösterir.

Eleştirmenler ise tutarlı bir tercihin, bir kişinin "mevsiminin" ölçülebildiği anlamına gelmediğini hatırlatır. Dört ya da on iki gruba ayırmanın güvenilirliği, yani iki danışmanın aynı kişiyi aynı gruba koyup koymadığı, yayımlanmış araştırmalarla gösterilmemiştir. Ticari yapı da sorunun parçasıdır: danışmanlık seansları, kartelalar ve ürün önerileri, sistemin karmaşıklığını artırmayı ödüllendirir.

Örnek — altın mı, gümüş mü?

Danışmanlıkta sık kullanılan bir test, yüzün altına önce altın, sonra gümüş renkli bir kumaş tutmaktır; hangisinde yüz "daha canlı" görünüyorsa kişi sıcak ya da soğuk gruba konur. Temsilî bir altın C9A24A ve gümüş B8B8B8 kumaşı dört ten örneğiyle karşılaştırdık.

Gümüş kumaş, altından biraz açık olduğu için dört tenin üçünde yüzden daha çok açıklık farkı gösterir. Koyu bir tende gümüşün "sert" durması, alt tondan değil yalnız bu açıklık farkından kaynaklanıyor olabilir. Test, iki kumaşın açıklığı eşitlenmeden yapılırsa ton ile açıklığın etkisini birbirinden ayıramaz.

Sık yapılan yanlış

Özet

1. Mevsim sistemi 1980'de Carole Jackson'ın kitabıyla yaygınlaştı; kategorileri bilimsel olarak tanımlanmamıştır ve alt ton belirleme yöntemleri özneldir.
2. Bazı çalışmalar gözlemcilerin açık tenlere serin, bronz tenlere sıcak renkleri tutarlı biçimde daha uygun bulduğunu gösterir; ama bu çalışmalar dar örneklemlere dayanır.
3. Tenler arasındaki fark tondan çok açıklıktadır; yüz ile giysi ilişkisinde açıklık kontrastı, kategorilerden daha ölçülebilir bir etkendir.

Kendini sına

1. (Kolay) Mevsim adlandırmasını kim yaygınlaştırdı?
2. (Kolay) Döngüsel sınıflama nedir?
3. (Orta) Kişisel renk analizinin hangi kısmı algı bilimiyle uyumlu, hangi kısmı değil?
4. (Orta) Perrett ve Sprengelmeyer'in çalışmasının sonuçları neden bütün tenlere genellenemez?
5. (Zor) Dört ten örneğinde ton açısı ile açıklık aralıklarını karşılaştırmak "alt ton" tartışması hakkında ne söyler?
6. (Zor) Bir danışmanlık sisteminin güvenilirliği nasıl sınanabilir?

Cevaplar

1. Carole Jackson, 1980'de yayımlanan Color Me Beautiful kitabıyla. Bkz. "Mevsimler nereden geldi?".
2. Bir kişiyi bir gruba koymak için kullanılan ölçütün, o gruba verilen öneriyle aynı olması; örneğin altın takıda iyi göründüğü için "sıcak" sayılan kişiye altın takı önerilmesi. Bkz. "Eleştiri".
3. Uyumlu kısım, giysinin yüzle bir açıklık ve renk ilişkisi kurduğu ve bazı çalışmalarda açık tenlere serin, bronz tenlere sıcak renklerin tutarlı biçimde tercih edildiğidir. Uyumlu olmayan kısım, insanları mevsimlere ayıran, bilimsel olarak tanımlanmamış kategoriler ve öznel alt ton belirleme yöntemleridir. Bkz. "Algıyla uyumlu olan kısım" ve "Eleştiri".
4. Çünkü yalnız beyaz kadınların yüzleri kullanılmış ve deneyler farklı görme koşullarında, internet üzerinden yapılmıştır. Bkz. "Algıyla uyumlu olan kısım".
5. Dört tenin ton açıları yalnız 11 derecelik bir aralıkta, açıklıkları ise 62 birimlik bir aralıkta dağılır; tenler arasındaki fark tondan çok açıklıktadır ve "alt ton" farkları çok küçük bir ton aralığında aranır. Bkz. "Eleştiri".
6. Aynı kişileri birbirinden bağımsız çalışan birden çok danışmana değerlendirtip aynı gruba koyup koymadıklarına bakarak; bu tür bir güvenilirlik sınaması yayımlanmış araştırmalarla gösterilmemiştir. Bkz. "Karşı görüş".

Kaynaklar

• Perrett, D. I. ve Sprengelmeyer, R., «Clothing aesthetics: consistent colour choices to match fair and tanned skin tones», i-Perception 12(6), 2021.
• Jackson, C., «Color Me Beautiful», 1980.
• CIE 015:2018, «Colorimetry», 4. baskı.

Sonraki adım

MT-03, yüzden kumaşın kendisine geçiyor: reaktif, dispers, asit ve küp boyalarının pamuğa, polyestere, yüne ve naylona nasıl bağlandığını, mordanlamayı ve karışım kumaşlarda çift boyamayı anlatıyor ve polyesterin neden pamuk boyasıyla boyanamadığını soruyor. DT-05 ise bu dersin alt ton tartışmasının arkasındaki kavramları ele alıyor: sıcak ve soğuk rengi, renk ısısını ve tenlerin renk çemberindeki dar yerini.