Renk düzeltme ile renk derecelendirme arasındaki fark

Kısa cevap

Renk düzeltme, görüntüyü teknik olarak doğru ve tutarlı hâle getirmektir: pozlamayı, beyaz dengesini ve kontrastı ayarlamak ve aynı sahnenin farklı çekimlerini birbirine eşlemek. Renk derecelendirme ise bu tutarlı temelin üzerine yaratıcı bir görünüm kurmaktır: bir sahneyi daha soğuk, daha sıcak ya da daha doygun göstermek. Sıra önemlidir, çünkü eşlenmemiş çekimlerin üstüne kurulan bir görünüm her çekimde farklı sonuç verir ve farkları büyütür; iki işi de gözle değil, parlaklığı gösteren dalga biçimi monitörü ve rengi gösteren vektörskop gibi ölçüm araçlarıyla yapmak gerekir.

İki iş, iki soru

Bir kurgu tamamlandığında, görüntülerin rengi üzerinde iki ayrı soruyla çalışılır. Birinci soru teknik bir sorudur: bu çekim doğru mu? İkinci soru yaratıcı bir sorudur: bu sahne nasıl hissettirmeli?

Bu ayrım bir değer sıralaması değildir. Düzeltme de derecelendirme de ustalık ister; ama biri ölçülebilir hedeflere, öbürü bir anlatıya yöneliktir. DT-05'te sıcak ve soğuk renklerin çağrışımları üzerine gördüğümüz tartışma, derecelendirmenin kararlarını besler; ama hangi görünümün "doğru" olduğunu ölçüm söyleyemez. Buna karşılık bir çekimin beyaz dengesinin kaymış olup olmadığını ölçüm söyler.

FS-03'te gördüğümüz gibi, iki iş de bir RAW ya da logaritmik kayıt üzerinde yapıldığında daha geniş bir alan bulur. EK-18'de anlatılan ACES gibi bir ortak renk yönetim sistemi ise bu işlerin hangi sayılar üzerinde yapıldığını belirler; bu ders, o sayılar üzerinde verilen kararların sırasına odaklanıyor.

Sahne eşleme: önce tutarlılık

Bir sahne çoğu zaman farklı açılardan, farklı zamanlarda ve bazen farklı kameralarla çekilir. Bulutların geçtiği bir öğleden sonrada, aynı konuşmanın iki çekimi arasında ışık değişmiş olabilir; bir yakın çekimde kamera biraz daha az pozlanmış, bir geniş çekimde beyaz dengesi biraz daha sıcak kalmış olabilir. Kurguda yan yana geldiklerinde bu farklar göze çarpar: bir yüz, bir sonraki çekimde birden daha solgun ya da daha kırmızı görünür.

Eşleme yapılmadan derecelendirmeye geçilirse, yaratıcı görünüm her çekime farklı bir başlangıç noktasından uygulanır. Örneğin gölgelere mavi, vurgulara turuncu eklenen bir görünüm, beyaz dengesi zaten sıcak kalmış bir çekimde yüzü fazla turuncuya, soğuk kalmış bir çekimde ise gri-mora itebilir. Yani eşlenmemiş çekimler üzerindeki derecelendirme, farkları gizlemek yerine büyütür. Kartın sorusunun cevabı buradadır.

Ölçüm araçları: dalga biçimi ve vektörskop

Göz, yan yana konan iki çekim arasındaki farkı iyi görür, ama tek başına bakılan bir çekimin mutlak doğruluğunu iyi değerlendiremez; Göz, baktığı görüntünün genel rengine kısa sürede alışır; BI-13 bu uyumun mekanizmasını anlatıyordu. Bu yüzden renk düzeltme, ölçüm araçlarıyla yapılır.

Dalga biçiminde görüntünün soldan sağa her bölgesi, dikey eksende o bölgedeki piksellerin parlaklık dağılımı olarak görünür. Bir yüzün hangi parlaklık düzeyinde durduğu, bir gökyüzünün kırpılıp kırpılmadığı, gölgelerin siyaha gömülüp gömülmediği buradan okunur. Yayın videosunda bu ölçeğin sınırları da tanımlıdır: EK-07'de anlatılan BT.1886 tavsiyesi, 10 bitlik video kod değerlerinin, siyah 64 ve beyaz 940 olacak biçimde normalleştirildiğini gösteren bir bağıntı kullanır.

Vektörskopun merkezi nötrdür: beyaz, gri ve siyah burada toplanır. Beyaz dengesi kaymış bir çekimde gri bir duvar merkezden turuncuya ya da maviye doğru kayar. Düzeltme, önce bu nötr noktaları merkeze getirmekle başlar.

Ten çizgisi: kaynağı ve sınırları

Birçok vektörskopta, merkezden kırmızı ile sarı arasına doğru uzanan bir yardımcı çizgi bulunabilir ve bu çizgiye "ten çizgisi" denir. Renk düzeltmede sık duyulan bir kural, bütün tenlerin bu çizginin üstüne düşmesi gerektiğidir.

Çizginin kökeni analog renk televizyonudur. ITU'nun BT.470 tavsiyesi, NTSC sisteminin renk eksenlerini gösterirken I ve Q eksenlerinin renk farkı eksenlerine göre 33 derece döndürüldüğünü çizer. Video mühendisliğinin başvuru kitaplarından Keith Jack'in Video Demystified'ı, NTSC kod çözücülerinde kullanılan otomatik ten düzeltmesini anlatırken ten tonlarının bu +I eksenine yakın durduğunu yazar ve önemli bir ayrıntı ekler: ten için kullanılan faz açısı şirketten şirkete değişir; 116 ile 126 derece arasında açılar kullanılır, 123 derece, yani +I ekseni, işlemi basitleştirdiği için seçilir.

Kaynak, çizginin bir doğa yasası değil, bir mühendislik kolaylığı olduğunu açıkça söyler: tenler bir bölgede durur ve bu bölgenin ortasına yakın bir açı, hesabı basitleştirdiği için seçilmiştir. Aynı kaynağın anlattığı otomatik düzeltici, bu bölgedeki renkleri "ideal ten tonuna" doğru çeker; yani çeşitli tenleri tek bir tona yaklaştıran bir işlemdir.

Adım adım: önce düzelt, sonra derecelendir

1. Ekranı kalibre edin ve odanın ışığını çalışma koşullarına göre ayarlayın; EK-07'deki hedefler bu işin temelidir.
2. Her çekimde önce pozlamayı ve kontrastı dalga biçimiyle ayarlayın: vurguların kırpılmadığından, gölgelerin ezilmediğinden emin olun.
3. Beyaz dengesini vektörskopla düzeltin: görüntüde nötr olması gereken bir yüzeyi, bir gri kartı ya da beyaz bir duvarı merkeze getirin.
4. Sahnenin referans çekimini seçin ve öbür çekimleri ona eşleyin; yüzleri, ten tonlarını ve nötr yüzeyleri yan yana karşılaştırın.
5. Ancak bütün çekimler birbirine uyduğunda yaratıcı görünümü sahnenin tamamına uygulayın ve görünümün her çekimde aynı sonucu verdiğini kontrol edin.

Örnek — dört ten, iki vektörskop

Ten çizgisi kuralının ne kadar evrensel olduğunu dört ten örneğiyle sınayalım. Her örneğin vektörskoptaki açısını iki biçimde hesaplıyoruz. Birincisi, çizginin doğduğu NTSC düzleminde: BT.601'in parlaklık katsayılarıyla ve NTSC'nin U ve V renk farkı ölçekleriyle. İkincisi, bugünkü HD videonun BT.709 Y'CbCr kodlamasında. Açılar, yatay mavi-sarı ekseninden saat yönünün tersine ölçülür.

NTSC düzleminde dört ten örneği gerçekten 123 derecenin çevresinde, yaklaşık sekiz derecelik bir yelpazeye yayılır; kaynaktaki "tenler +I eksenine yakındır" gözlemi bu örnekler için doğrudur. Ama bir örnek, 8D5524, Jack'in andığı en geniş 116–126 derecelik aralığın bile biraz dışında kalır. Aynı dört renk, HD'nin BT.709 kodlamasında 125 ile 136 derece arasına düşer; yani 123 derecelik bir çizgi, kullanılan kodlamaya göre farklı bir yere işaret eder.

Bu sonuçların pratikteki anlamı açıktır. Ten çizgisi, bir yüzün beyaz dengesinin büyük ölçüde kaymış olup olmadığını hızla görmek için yararlı bir yol göstericidir; ama her teni tam olarak o çizginin üstüne taşımak bir düzeltme değil, tenleri tek bir tona yaklaştırmaktır. Kaynağın anlattığı otomatik ten düzelticisinin yaptığı da buydu. Renk düzeltmenin amacı, her kişinin tenini kendi tonunda, çekimler arasında tutarlı ve nötr yüzeyler doğru olacak biçimde göstermektir. Bunun için ten çizgisinin yanında, sahnedeki nötr bir yüzeyin merkezde durduğunu doğrulamak ve farklı tenlerden kişilerin aynı sahnede kendi tonlarını koruduğunu yan yana karşılaştırmak gerekir.

Sık yapılan yanlış

Özet

1. Renk düzeltme görüntüyü teknik olarak doğru ve çekimler arasında tutarlı hâle getirir; renk derecelendirme bu temelin üstüne yaratıcı bir görünüm kurar.
2. Eşlenmemiş çekimler üzerine kurulan bir görünüm farkları büyütür; bu yüzden önce dalga biçimi ve vektörskopla pozlama ve beyaz dengesi eşlenir, sonra derecelendirme yapılır.
3. Vektörskoptaki ten çizgisi NTSC'nin 123 derecelik I ekseninden gelir; tenler bu çizginin çevresinde bir yelpazeye yayılır ve her teni çizgiye taşımak tenleri tek bir tona çekmek demektir.

Kendini sına

1. (Kolay) Renk düzeltme ile renk derecelendirmenin amaçları nasıl ayrılır?
2. (Kolay) Dalga biçimi monitörü ve vektörskop görüntünün hangi özelliklerini gösterir?
3. (Orta) Yaratıcı renk vermeden önce neden sahneler eşlenmelidir?
4. (Orta) BT.1886'daki bağıntıya göre 10 bitlik videoda siyah ve beyaz hangi kod değerlerine karşılık gelir?
5. (Zor) Ten çizgisinin 123 derecelik açısı nereden gelir ve kaynağın kendisi bu açının kesinliği hakkında ne söyler?
6. (Zor) Örnekteki iki açı sütunu neden farklıdır ve bu fark bir renk düzelticinin ten çizgisini nasıl kullanması gerektiği hakkında ne söyler?

Cevaplar

1. Renk düzeltme görüntüyü teknik olarak doğru ve çekimler arasında tutarlı hâle getirmeyi, renk derecelendirme ise bu temelin üstüne bir anlatıya ya da duyguya karşılık gelen yaratıcı bir görünüm kurmayı amaçlar («İki iş, iki soru»).
2. Dalga biçimi parlaklığı, yani pozlamayı, kırpılmış vurguları ve ezilmiş gölgeleri gösterir; vektörskop ise rengi, yani tonu açıyla ve doygunluğu merkezden uzaklıkla gösterir («Ölçüm araçları: dalga biçimi ve vektörskop»).
3. Çünkü yaratıcı görünüm her çekime o çekimin başlangıç noktasından uygulanır; pozlaması ve beyaz dengesi farklı çekimlerde aynı görünüm farklı sonuçlar verir ve farkları büyütür. Örneğin sıcak kalmış bir çekimde yüz fazla turuncuya, soğuk kalmış bir çekimde gri-mora kayabilir («Sahne eşleme: önce tutarlılık»).
4. 64 kodu siyaha, 940 kodu beyaza karşılık gelir; bağıntı V = (D − 64) / 876'dır («Ölçüm araçları: dalga biçimi ve vektörskop»).
5. NTSC renk televizyonunun I ekseninden gelir; BT.470 bu ekseni renk farkı eksenlerine göre 33 derece döndürülmüş olarak gösterir. Keith Jack, ten için kullanılan açının şirketten şirkete 116 ile 126 derece arasında değiştiğini ve 123 derecenin işlemi basitleştirdiği için seçildiğini yazar; yani çizgi bir mühendislik kolaylığıdır («Ten çizgisi: kaynağı ve sınırları»).
6. Açı, renk farkı eksenlerinin hangi parlaklık katsayıları ve hangi ölçeklerle hesaplandığına bağlıdır; NTSC düzleminde ve BT.709 kodlamasında aynı renkler farklı açılara düşer. Bu yüzden ten çizgisi büyük kaymaları görmek için bir yol göstericidir; her teni çizgiye taşımak yerine nötr yüzeyleri merkezde tutmak ve farklı tenlerin kendi tonlarını koruduğunu karşılaştırmak gerekir («Örnek — dört ten, iki vektörskop»).

Kaynaklar

• Jack, K., Video Demystified: A Handbook for the Digital Engineer, 5. baskı, Newnes/Elsevier, 2007.
• ITU-R, «Recommendation BT.470-6: Conventional television systems», Kasım 1998.
• ITU-R, «Recommendation BT.1886: Reference electro-optical transfer function for flat panel displays used in HDTV studio production», Mart 2011.
• ITU-R, «Recommendation BT.709: Parameter values for the HDTV standards for production and international programme exchange».

Sonraki adım

Düzeltme her teni kendi tonunda tutmayı amaçlarken, derecelendirme bazen bütün bir sahneyi tek bir renk fikrinin etrafında kurar. FS-05 bu fikirlerden en yaygın olanını ele alır: turuncu ve camgöbeği arasında kurulan paleti, ten renginin turuncuya yakın olmasının ve tamamlayıcı kontrastın bu paletteki rolünü, dijital derecelendirmenin yayılmasını ve görüntülerin birbirine benzemesine yönelik eleştirileri. Tamamlayıcı renklerin birbirini nasıl güçlendirdiği için DT-08'e bak.