Basmadan önce görmek: ekranda baskı provası

Kısa cevap

Ekran provası, bir dosyanın belirli bir kâğıt ve baskı koşulunda nasıl görüneceğini, o koşulun profilini kullanarak ekranda gösterir; soluklaşacak renkleri, kapanacak gölgeleri ve gamın dışında kalan alanları baskıdan önce görmeyi sağlar. Ama basılı provanın yerini tam olarak tutmaz: ekran, baskının bazı renklerini hiç gösteremez, kâğıdın dokusunu, üst baskıyı ve kâğıttaki beyazlatıcının ışığa göre değişimini göstermez; ekran ile kâğıt yan yana bakıldığında göz iki farklı beyaza aynı anda uyum sağlamaya çalışır. Bu yüzden ekran provası karar vermek ve hataları erken yakalamak için güçlü bir araçtır, ama matbaayla renk üzerinde anlaşmanın, yani sözleşmenin dayanağı ölçümle doğrulanmış basılı provadır.

Prova nedir?

Bir baskı işinin makineye girmeden önce son hâlinin görülmesine prova denir. Geleneksel yolu, işin kâğıda basılmış bir örneğidir.

EK-17, basılı provanın ölçüm şeridiyle nasıl sınandığını ve prova standardının 2016'da renk farkını CIEDE2000 ile ölçmeye geçtiğini anlatmıştı. Renk yönetimi aynı işi ekranda yapmanın da yolunu açar.

Ekran provası nasıl çalışır?

Ekran provasının arkasında iki dönüşüm vardır. Önce dosyanın renkleri, hedef baskı koşulunun profiliyle o koşulun basabileceği renklere çevrilir; bu, gerçek bir dönüşümün benzetimidir. Sonra bu renkler, ekranın profiliyle ekranın gösterebileceği değerlere çevrilir. Adobe'nin belgesi bunu üç adımda çizer: belge kendi çalışma renk uzayında oluşturulur, renk değerleri seçilen prova profilinin, genellikle çıkış cihazının profilinin, renk uzayına çevrilir ve monitör, prova profilinin bu değerleri nasıl yorumladığını gösterir.

Adobe'nin belgesi, seçilen profilin yararının onun cihazın davranışını ne kadar doğru tanımladığına bağlı olduğunu ve belirli kâğıt ve yazıcı birleşimleri için hazırlanmış özel profillerin çoğu zaman en doğru ekran provasını verdiğini yazar. EK-10'da gördüğümüz gibi aynı dosya kuşede ve kaplamasız kâğıtta çok farklı çıkar; yanlış hedef profil seçilmiş bir ekran provası, yanlış bir güven verir.

Üç seçenek: niyet, kâğıt, siyah

Ekran provasında kullanıcının seçtiği birkaç ayar sonucu belirgin biçimde değiştirir.

İlki render niyetidir. EK-14 dört niyeti ve gam eşlemeyi anlatmıştı. Prova, gerçek dönüşümde kullanılacak niyetle yapılmalıdır; algısal niyetle dönüştürülecek bir fotoğrafın provasını göreli kolorimetrik niyetle izlemek, gerçekte görülmeyecek bir sonucu gösterir.

İkincisi kâğıdın rengidir.

Bu iki seçenek açıldığında ekran çoğu zaman bir anda sönük ve kirli görünür. Bu bir kusur değil, amaçtır: EK-10'daki veriye göre FOGRA51'in kâğıdı L\ 95, b\ −6'dır ve tek siyahı L\* 16'dadır; ekranın parlak beyazı ve derin siyahı ise bundan daha geniş bir aralık gösterir. Kâğıdın kendi aralığını görmek, baskının gerçek kontrastını görmektir. EK-14'ün mutlak kolorimetrik niyeti de tam bu iş için, bir sürecin başka bir süreçte taklit edilmesi için tanımlanmıştı.

Gam uyarısı: ekranın söyleyemediği

Görüntü düzenleme programlarının bir kısmı, hedef profilin gamının dışında kalan alanları ekranda bir renkle işaretleyen bir uyarı sunar.

Gam uyarısı, baskının basamayacağı renkleri gösterir. Ama tersi de doğrudur: baskının basabildiği bazı renkleri ekran gösteremez. FOGRA51 verisindeki 1.617 ölçülmüş yamayı, kâğıt beyazı ekranın beyazına gelecek biçimde üç ekran renk uzayına çevirdik ve her birinin sınırları dışında kalanları saydık.

sRGB bir ekranda tam ton camgöbeği ve tam ton sarı bile gamın dışında kalır: camgöbeğinin kırmızı kanalı eksiye, sarının kırmızı kanalı 1'in üstüne düşer. Böyle bir ekranda yapılan prova, basılabilen en doygun camgöbeği yeşillerini ve sarıları olduklarından soluk gösterir. EK-04'te gördüğümüz gibi Adobe RGB camgöbeği ve yeşil yönünde daha geniştir; bu yüzden baskıya yönelik prova ekranlarında geniş gamlı ekranlar tercih edilir. Ama tabloda Adobe RGB bile yamaların bir kısmını kapsamaz.

Göz iki beyaza birden bakınca

Ekran provasının en ince sorunu cihazda değil gözdedir. Bir basılı örnek ile ekranı yan yana karşılaştırırken göz hangi beyaza uyum sağlar? EK-07, baskıya yönelik bir ekranın beyazının, baskının incelendiği ışığa göre seçilmesi gerektiğini anlatmıştı. Katoh 1995'te bunun nedenini deneyle gösterdi.

Katoh, sorunun gündelik bir durumdan doğduğunu da anlatır: tipik bir ofiste 9.300 K'lik bir bilgisayar monitörü, 4.150 K'lik beyaz floresan ışıkla aydınlatılan bir odada kullanılıyordu. İlk deneyinde uyum oranının monitör beyazının renginden de bağımsız olduğunu bulmuştu; yani sorun belirli bir ekran ayarına özgü değil, iki beyazın aynı görüş alanında bulunmasının kendisinden doğar. Katoh'un bulgusu bir uygulama kuralı getirir: ekranın beyazı ile kâğıdın bakıldığı ışık birbirine ne kadar yakınsa, karışık uyumun etkisi o kadar küçülür. EN-02'de anlatılan ISO 3664, baskıların D50 ışığında değerlendirilmesini öngörür; bu yüzden baskıya yönelik prova ekranları, baskının bakıldığı ışığa, çoğu zaman D50'ye yakın bir beyaza ayarlanır.

Neyi göstermez?

Ekran provasının sınırlarını bir liste olarak toplayalım. Ekran, baskının gamının bir kısmını gösteremez. Kâğıdın dokusunu, parlaklığını ve yüzeyin ışığı nasıl yansıttığını gösteremez. Adobe'nin notuna göre ayrı bir önizleme açılmadıkça üst baskıyı göstermez. EK-12'deki rozeti ve raster dokusunu göstermez. EK-10'daki optik beyazlatıcının ışığın morötesi içeriğine göre değişen etkisini göstermez. Ve karışık uyum yüzünden, ekran ile kâğıt yan yana bakıldığında ikisinin «aynı» görünmesi, gözün iki beyaz arasında bir yerde durmasına bağlıdır.

Bu yüzden kartın sorusunun cevabı iki katmanlıdır. Ekran provası, hedef profil doğru seçildiğinde ve ekran kalibre edildiğinde, soluklaşacak renkleri, kapanacak gölgeleri ve gam dışına düşecek alanları erken görmenin en hızlı ve en ucuz yoludur. Ama matbaayla bir renk üzerinde anlaşmak gerektiğinde, EK-17'de anlatılan standarda göre basılıp ölçüm şeridiyle doğrulanmış basılı prova ortak dayanaktır; ekrandaki bir görüntü ölçülüp sözleşmeye bağlanamaz.

Uygulama: güvenilir bir ekran provası

Ekranda baskı sonucunu benzetmek için izlenebilecek adımlar şunlardır.

1. Ekranı kalibre edin ve beyazını, baskının bakılacağı ışığa göre ayarlayın. EK-07'deki kalibrasyon hedefini baskı için seçin.
2. Matbaadan baskı koşulunu öğrenin ve o koşulun profilini hedef profil olarak seçin.
3. Gerçek dönüşümde kullanılacak render niyetini ve siyah nokta telafisi ayarını provada da kullanın.
4. Kâğıt rengi ve siyah mürekkep benzetimini açın; ekranın sönükleşmesini baskının gerçek aralığı olarak okuyun.
5. Gam uyarısıyla basılamayacak alanları bulun; sRGB bir ekranda çalışıyorsanız basılabilen bazı doygun camgöbeği, yeşil ve sarıları da göremeyeceğinizi unutmayın.
6. Üst baskı içeren işlerde üst baskı önizlemesini açın.
7. Renk üzerinde anlaşma gereken işlerde ölçüm şeritli bir basılı prova isteyin ve provayı, baskının bakılacağı standart ışıkta, ekranın yanına değil ışık kabinine koyarak değerlendirin.

Örnek — prova ekranının beyazı ve dört ten

Karışık uyumun etkisini dört ten örneği üzerinde bir modelle ölçelim. Tenlerin FOGRA51'deki ölçülmüş renkleri (EK-10), kâğıt beyazı ekranın beyazına gelecek biçimde ekranda doğru gösteriliyor olsun. Oda D50 ışığıyla aydınlatılmış, göz Katoh'un bulduğu gibi kısmen ekrana, kısmen odaya uyum sağlıyor. Görülen rengi, CAT02 dönüşümüyle, tam D50'ye uyum sağlamış bir gözün göreceği renkle karşılaştırdık.

Ekranın beyazı odanın ışığından daha mavi olduğunda, provadaki tenler basılı örneğe göre daha mavi, daha soluk görünür: en açık tende b\* değeri yaklaşık 7 birim düşer. Kayma en açık tende en büyüktür, çünkü açık ten hem en parlak hem de sarı bileşeni görece belirgin olandır; koyu tenlerde fark daha küçüktür ama sıfır değildir. Ekranın beyazı D50'ye ayarlandığında modeldeki kayma ortadan kalkar. Portre işlerinde prova ekranının beyazını baskının bakılacağı ışığa ayarlamanın gerekçesi budur. Bu hesap bir modeldir: tek bir uyum dönüşümü ve basit bir karışım kuralı kullanır; gerçek uyum görüntüye, parlaklığa ve bakış süresine göre değişir.

Sık yapılan yanlış

Özet

1. Ekran provası, hedef baskı koşulunun profiliyle dosyanın o koşulda nasıl görüneceğini ekranda benzetir; güvenilirliği monitörün niteliğine, profillerin doğruluğuna ve ortam ışığına bağlıdır.
2. Kâğıt rengi ve siyah benzetimi baskının gerçek aralığını, gam uyarısı basılamayacak alanları gösterir; ama sRGB bir ekran kuşe yamalarının yaklaşık yüzde 13'ünü gösteremez ve ekran provası üst baskıyı, raster dokusunu ve beyazlatıcının ışığa göre değişimini göstermez.
3. Ekran ile kâğıt yan yana bakıldığında göz yüzde 40 ile 60 arasında ekranın beyazına uyum sağlar; bu yüzden prova ekranının beyazı baskının bakıldığı ışığa ayarlanır. Ekran provası erken karar aracıdır, renk sözleşmesinin dayanağı ölçülmüş basılı provadır.

Kendini sına

1. (Kolay) Ekran provası ile basılı prova arasındaki fark nedir?
2. (Kolay) Kâğıt rengi benzetimi açıldığında ekran neden sönük görünür?
3. (Orta) Ekran provası basılı provanın yerini tutar mı?
4. (Orta) Hedef profil seçimi ekran provasının doğruluğunu nasıl etkiler?
5. (Zor) Katoh'un karışık uyum bulgusu, prova ekranının beyazının nasıl ayarlanması gerektiği konusunda ne söyler?
6. (Zor) Örnekte D65 beyazlı bir ekranda yapılan provada hangi ten en çok kayar ve neden?

Cevaplar

1. Basılı prova işin hedef koşulu taklit edecek biçimde kâğıda basılmış örneğidir ve ölçüm şeridiyle sınanabilir; ekran provası ise dosyanın o koşulda nasıl görüneceğinin hedef profil aracılığıyla ekranda benzetilmesidir. Bkz. "Prova nedir?".
2. Çünkü ekranın parlak beyazı yerine kâğıdın ölçülen, daha koyu ve renkli beyazını, derin siyahı yerine de baskının koyu grisini gösterir; bu, baskının gerçek aralığıdır. Bkz. "Üç seçenek: niyet, kâğıt, siyah".
3. Tam olarak tutmaz. Ekran provası, doğru hedef profil ve kalibre edilmiş bir ekranla soluklaşacak renkleri, kapanacak gölgeleri ve gam dışı alanları erken görmenin en hızlı yoludur; ama ekran baskının bazı renklerini gösteremez, üst baskıyı, raster dokusunu ve beyazlatıcının ışığa göre değişimini göstermez ve karışık uyum yüzünden kâğıtla yan yana farklı görünebilir. Renk üzerinde anlaşmanın dayanağı, ölçüm şeridiyle doğrulanmış basılı provadır. Bkz. "Neyi göstermez?".
4. Prova, seçilen profilin baskı koşulunu ne kadar doğru tanımladığı kadar doğrudur; kuşe yerine kaplamasız bir kâğıda basılacak bir iş kuşe profiliyle izlenirse ekran, gerçekte çıkmayacak doygunluk ve kontrastı gösterir. Bkz. "Ekran provası nasıl çalışır?".
5. Göz ekran ile kâğıdı birlikte izlerken yüzde 40 ile 60 arasında ekranın beyazına, geri kalanında ortam ışığına uyum sağladığı için, iki beyaz birbirinden ne kadar farklıysa kolorimetrik olarak doğru bir prova da o kadar farklı görünür; bu yüzden ekranın beyazı baskının bakıldığı ışığa, çoğu zaman D50'ye yakın bir beyaza ayarlanır. Bkz. "Göz iki beyaza birden bakınca".
6. En açık ten, F1C7A9: modelde yüzde 50 uyumla ΔE00 3,6 kayar ve b\* yaklaşık 7 birim düşer, çünkü en parlak ve sarı bileşeni görece belirgin olan tendir; koyu tenlerde kayma 1,5 dolayındadır. Bkz. "Örnek".

Kaynaklar

• Katoh, N., «Appearance match between soft copy and hard copy under mixed chromatic adaptation», Proceedings of the IS&T/SID Color Imaging Conference 3: 22–25, 1995.
• Adobe, «Proofing colors», Photoshop kullanıcı kılavuzu, helpx.adobe.com (Web Arşivi kaydı, Aralık 2024).
• Fogra, «FOGRA51» karakterizasyon verisi, Mayıs 2015, International Color Consortium, color.org.

Sonraki adım

EK-16 bütün zinciri birleştiriyor: çekimden düzenlemeye, web ve baskı çıktılarına kadar bir projenin renk akışını, profil dönüşüm noktalarını ve matbaayla iletişimi anlatıyor ve RGB'den CMYK'ye dönüşümün akışın hangi noktasında yapılması gerektiğini soruyor. Render niyetleri EK-14'te, ekran kalibrasyonu EK-07'de, basılı prova standartları EK-17'de ele alınmıştı.