Kağıt rengi değiştirir

Kısa cevap

Aynı dosya, aynı mürekkeplerle kuşe kâğıda ve kaplamasız kâğıda basıldığında iki farklı baskı çıkar. Kaplamasız kâğıtta mürekkep liflerin arasına işler ve pürüzlü yüzeyde yayılır: tam ton renkler daha az doygun, siyah daha açık, ara tonlar daha koyu çıkar ve renklerin sığabildiği alan, yani gam, küçülür. Bu yüzden baskı dosyası kâğıda göre hazırlanır: kâğıdın hangi standart baskı koşuluna uyduğu öğrenilir, dosya o koşulun profiliyle dönüştürülür ve en çok etkilenen tonlar, özellikle koyu gölgeler ve koyu tenler, ekranda önceden sınanır.

Aynı mürekkep, iki kâğıt

EK-17, matbaaların ortak dilini ve FOGRA karakterizasyon verilerini anlatmıştı. Bu verilerin güzel yanı, aynı standart yama setinin farklı kâğıtlara basılıp ölçülmüş olmasıdır. Bu ders ikisini kullanıyor: birinci sınıf kuşe kâğıdı tanımlayan FOGRA51 ve ağaçsız, kaplamasız bir ofset kâğıdını tanımlayan FOGRA52.

Dosyalardan okunan tam ton değerleri, kartın sorusunun cevabını sayılarla verir.

Kaplamasız kâğıtta her tam ton mürekkebin kroması, yani doygunluğu, yaklaşık beşte bir azalır. Siyah ise iki kat açık kalır: L\* 16 yerine 32,7. Siyahın açılması bütün ölçeği daraltır, çünkü kâğıdın beyazı ile en koyu nokta arasındaki mesafe kısalır. «Soluk» izleniminin iki kaynağı budur: renkler daha az doygun, koyular daha az koyudur.

Neden?

Kaplamasız kâğıtta mürekkep yüzeyde kalmaz, bir kısmı liflerin arasına işler; yüzeyde kalan katman pürüzlü yüzey boyunca düzensiz yayılır. Koyu mürekkebin arasından görünen açık lifler ve pürüzlü yüzeyin dağınık yansıttığı ışık, rengi açar ve doygunluğu düşürür. Cao ve arkadaşlarının mürekkep püskürtmeli baskı üzerine derlemesinde aktarılan çalışmalar da aynı yöne işaret eder: kâğıt yüzeyine uygulanan kaplamalar pürüzlülüğü azaltmış ve renk gamı alanını genişletmiştir.

Işığın kâğıdın içindeki yolculuğu ayrıca ara tonları etkiler. Ofsette ara tonlar raster noktalarıyla basılır; EK-17 bu noktaların büyümesine ton değer artışı demişti.

Standartlar bu farkı hesaba katar: FOGRA51 A eğrilerine, kaplamasız FOGRA52 ise daha büyük artış öngören C eğrilerine dayanır. Verilerden kaba bir hesapla, parlaklık üzerinden, yüzde 50 siyah alan kuşede yaklaşık 16, kaplamasız kâğıtta yaklaşık 22 puan koyulaşır. Standartların resmî hedefleri yoğunluk ölçümüyle tanımlandığı için bu değerler yalnız karşılaştırma içindir.

Kâğıdın beyazı

Baskıdaki en açık renk kâğıdın kendisidir. Beyaz kâğıt aslında birbirinden farklı beyazlardır: FOGRA52'nin kâğıdı b\* −10 ile belirgin biçimde mavimsidir, çünkü içindeki optik beyazlatıcı morötesi ışığı görünür mavi ışığa çevirir. DT-15 optik beyazlatıcıyı tanımlamış, MA-09 floresansın fiziğini anlatmıştı; burada önemli olan, bu mavinin ancak ışıkta morötesi varsa görünmesidir. Aynı baskı gün ışığına yakın bir ışıkta mavimsi, morötesi içermeyen bir LED altında daha sarımsı görünebilir.

Beyazın kendisi de çok farklı olabilir. ICC kaydındaki standart gazete kâğıdı koşulu FOGRA42'de kâğıt L\ 82,4 ve b\ +3,3'tür: kuşeden belirgin biçimde daha koyu ve hafif sarımsı. Geri dönüşümlü kâğıtlar da tek bir koşula karşılık gelmez; liflerin geçmişine ve üretim sürecine göre beyazlıkları değişir, bu yüzden her biri kendi beyazıyla ele alınmalıdır. Bandara ve Indunil'in üç geri dönüşümlü kâğıt üzerindeki ölçümlerinde, parlaklık ve beyazlık yaşlandırmayla birlikte azaldı; kâğıdın rengi basıldığı anda bile sabit değildir.

Uygulama: kâğıda göre hazırlamak

Kağıdın etkisini öngörmenin merkezinde baskı koşulu seçimi vardır: dosyanın hangi kâğıt ve baskı koşulu için hazırlanacağına baskıdan önce karar verilir. İzlenebilecek adımlar şunlardır.

1. Matbaaya kâğıdın hangi standart baskı koşuluna uyduğunu sorun: kuşe, kaplamasız, gazete kâğıdı ya da başka bir sınıf. Cevap bir koşul adı olmalıdır, örneğin FOGRA51 ya da FOGRA52.
2. Dosyayı o koşula ait profile dönüştürün. EK-13'ün anlattığı ICC profili, dosyadaki renkleri kâğıdın gerçekten basabileceği renklere çevirir; kuşe profiliyle hazırlanıp kaplamasız kâğıda basılan bir dosya, ara tonlarda beklenenden koyu çıkar.
3. Ekranda yumuşak prova yapın: görüntüyü hedef kâğıdın profiliyle, kâğıt beyazını da gösterecek biçimde izleyin. Soluklaşan renkleri ve kapanan gölgeleri baskıdan önce görürsünüz.
4. En çok etkilenen tonlara bakın: çok koyu gölgeler, derin laciverler, koyu tenler. Kaplamasız kâğıdın ulaşamadığı koyuluktaki ayrıntılar birbirine karışabilir.
5. Kâğıdın beyazını hesaba katın. Kâğıt mavimsi ya da sarımsı ise, açık tonlar ve nötr griler de o yöne kayar; onay provası da mümkünse aynı kâğıtla ve baskının görüleceği ışıkta değerlendirilmelidir.

Örnek — dört ten, iki kâğıt

Dört ten örneğinin her biri için FOGRA51 yama setindeki en yakın yamayı bulduk ve aynı CMYK değerinin FOGRA52'de nasıl ölçüldüğüne baktık. Bu, bir ten fotoğrafının kuşe için hazırlanıp hiçbir düzeltme yapılmadan kaplamasız kâğıda basılmasına benzer.

Fark tenler arasında eşit dağılmaz. En açık ten yalnız 3,7 birim kayar; orta ve koyu tenler 7 ile 11 birim arasında kayar, kromaları yarıya kadar düşer ve en koyu ten 10,7 birim açılır. Nedeni tablodan okunur: en koyu ten L\ 21,6 civarındadır, oysa kaplamasız kâğıdın dört mürekkeple ulaşabildiği en koyu nokta L\ 26,4'tür. Bu ton o kâğıtta hiçbir mürekkep karışımıyla basılamaz; yapılabilecek olan, profilin onu kâğıdın ulaşabileceği en yakın tona taşıması ve gölgelerdeki ayrıntıyı korumaktır. Adım 4'ün nedeni budur. Yamalar tenlere 2 ile 4 birim yakındır ve tam bir profil dönüşümü yerine geçmez; ama iki kâğıdın farkını gerçek ölçümlerle gösterir.

Sık yapılan yanlış

Özet

1. Kaplamasız kâğıtta mürekkep liflere işler ve pürüzlü yüzeyde yayılır; FOGRA verilerine göre tam ton renklerin kroması yaklaşık beşte bir azalır ve siyah L\* 16 yerine 32,7'de kalır. Renklerin soluk görünmesinin nedeni budur.
2. Ara tonlar kaplamasız kâğıtta daha çok koyulaşır ve kâğıdın beyazı, optik beyazlatıcı ve ışığın morötesi içeriğiyle birlikte baskının bütün renklerini etkiler; gazete ve geri dönüşümlü kâğıtların beyazı daha koyu ya da sarımsı olabilir.
3. Dosya kâğıdın standart baskı koşuluna göre hazırlanır, yumuşak provayla sınanır ve en koyu tonlar ayrıca denetlenir; örnekte aynı CMYK kaplamasız kâğıtta açık teni 3,7, koyu tenleri 11 birime kadar kaydırır.

Kendini sına

1. (Kolay) Kaplamalı ve kaplamasız kâğıt arasındaki temel fark nedir?
2. (Kolay) FOGRA verilerine göre siyah 100 kuşede ve kaplamasız kâğıtta hangi açıklık değerlerinde ölçülür?
3. (Orta) Kaplamasız kağıtta renkler neden daha soluk görünür?
4. (Orta) Nokta kazancı nedir ve kaplamasız kâğıtta neden daha büyüktür?
5. (Zor) Aynı baskının kâğıdı, gün ışığında ve morötesi içermeyen bir LED altında neden farklı görünebilir?
6. (Zor) Örnekte en koyu ten neden kaplamasız kâğıtta en çok kayar?

Cevaplar

1. Kaplamalı kâğıdın yüzeyi liflerin üstüne sürülen bir pigment ve bağlayıcı katmanıyla düzleştirilmiştir ve mürekkep bu katmanın üstünde kalır; kaplamasız kâğıtta lifler mürekkeple doğrudan karşılaşır. Bkz. "Aynı mürekkep, iki kâğıt".
2. Kuşede (FOGRA51) L\ 16,0, kaplamasız kâğıtta (FOGRA52) L\ 32,7. Bkz. "Aynı mürekkep, iki kâğıt".
3. Çünkü mürekkep liflerin arasına işler ve pürüzlü yüzeyde düzensiz yayılır; açık lifler ve dağınık yansıyan ışık rengi açar ve doygunluğu düşürür. FOGRA verilerinde tam ton renklerin kroması yaklaşık beşte bir azalır, siyah iki kat açık kalır ve kâğıt beyazı ile en koyu nokta arasındaki ölçek daralır. Bkz. "Neden?".
4. Basılı bir raster alanının dosyadaki yüzdesinden daha koyu görünmesidir; noktanın fiziksel olarak yayılmasından ve ışığın kâğıt içinde saçılmasından doğar. Kaplamasız kâğıtta mürekkep daha çok yayıldığı için standartlar daha büyük bir artış öngören C eğrilerini kullanır; verilerden kaba hesapla yüzde 50 siyah, kuşede yaklaşık 16, kaplamasızda yaklaşık 22 puan koyulaşır. Bkz. "Neden?".
5. Çünkü kâğıttaki optik beyazlatıcı morötesi ışığı görünür mavi ışığa çevirir; bu yalnız ışıkta morötesi varsa olur, bu yüzden kâğıt gün ışığında daha mavimsi, morötesi içermeyen bir LED altında daha sarımsı görünebilir. Bkz. "Kâğıdın beyazı".
6. Çünkü en koyu ten L\ 21,6 civarındadır ve kaplamasız kâğıdın dört mürekkeple ulaşabildiği en koyu nokta L\ 26,4'tür; ton kâğıdın gamının dışında kalır, 10,7 birim açılır ve kroması yarıya iner. Bkz. "Örnek".

Kaynaklar

• Fogra, «FOGRA51» ve «FOGRA52» karakterizasyon verileri, Mayıs 2015, International Color Consortium, color.org.
• Fogra, «FOGRA42» karakterizasyon verisi (standart gazete kâğıdı), Haziran 2008, International Color Consortium, color.org.
• Yang, L., Lenz, R. ve Kruse, B., «Light scattering and ink penetration effects on tone reproduction», Journal of the Optical Society of America A 18(2): 360–366, 2001.
• Bandara, R. ve Indunil, G. M., «Food packaging from recycled papers: chemical, physical, optical properties and heavy metal migration», Heliyon 8(10): e10959, 2022.
• Cao, T., Yang, Z., Zhang, H. ve Wang, Y., «Inkjet printing quality improvement research progress: a review», Heliyon 10: e30163, 2024.

Sonraki adım

EK-11 kâğıdın en koyu noktasından sonraki soruya geçiyor: tek siyah mürekkeple zengin siyah arasındaki farkı, toplam mürekkep sınırını ve kuruma sorunlarını anlatıyor ve küçük metinde neden zengin siyah kullanılmadığını soruyor. Baskı standartları ve FOGRA verileri EK-17'de, ICC profilleri EK-13'te, optik beyazlatıcı DT-15'te ele alınmıştı.