Dört mürekkepten bir fotoğraf: CMYK

Kısa cevap

Renkli baskı, ışığı üreten ekranın tersine, kâğıttan yansıyan ışığı mürekkeplerle süzerek çalışır ve bunu camgöbeği, macenta ve sarı mürekkeplerle, üstüne ayrı bir siyah mürekkeple yapar. Siyah, üç renkli mürekkebin karışımıyla elde edilmez, çünkü gerçek mürekkepler kusursuz değildir ve üçünün üst üste basılması derin bir siyah değil, bulanık, kahverengimsi koyu bir ton verir; üstelik üç kat mürekkep daha pahalıdır, daha yavaş kurur, kâğıdı ıslatır ve ince bir yazıyı üç kalıbın hizasına bağımlı kılar. Aynı fiziksel sınırlar yüzünden dört mürekkebin üretebildiği renk aralığı ekranınkinden dardır ve ekranın parlak yeşilleri, mavileri ve bazı turuncuları baskıda donuklaşır.

Işık eklemek, ışık çıkarmak

DT-02'de ışığın ve boyanın iki ayrı karışım yolunu gördük. Ekran ışık üretir: alt pikseller yandıkça renk açılır ve üçü birlikte beyaz verir. Kâğıt ise ışık üretmez, üzerine düşen ışığı yansıtır. Mürekkep, bu yansıyan ışığın bir kısmını emerek rengi oluşturur: ne kadar çok mürekkep, o kadar az yansıyan ışık ve o kadar koyu renk.

Camgöbeği mürekkep kırmızı ışığı, macenta yeşili, sarı maviyi emer. İdeal mürekkeplerle üçü üst üste basıldığında bütün ışık emilir ve siyah kalır. Kâğıdın beyazı ise en açık tondur; baskıda beyaz mürekkep yoktur, beyaz kâğıdın mürekkepsiz kalan kısmıdır.

Bir fotoğraf baskıya giderken dört ayrı gri tonlu görüntüye ayrıştırılır: biri camgöbeği, biri macenta, biri sarı, biri siyah için. Her biri kendi kalıbına aktarılır ve kâğıt dört kalıptan sırayla geçer. Mürekkebin miktarı, kalıptaki çok küçük noktaların büyüklüğüyle ayarlanır; bu noktaların nasıl dizildiği ve büyüdüğü baskı serisinin ilerleyen derslerinin konusudur.

Siyah neden ayrı basılır

Kartın sorusu: siyah mürekkep neden üç renkli mürekkebin karışımıyla elde edilmez?

Cevabın özü, mürekkeplerin kusursuz olmamasıdır. Gerçek bir camgöbeği mürekkep yalnız kırmızıyı değil, biraz yeşili ve maviyi de emer; macenta ve sarı da benzer kusurlar taşır. Bu yüzden üçü üst üste basıldığında ortaya çıkan renk kusursuz bir siyah değildir. Renk ölçüm cihazları üreten X-Rite'ın bir yazısı bunu açıkça söyler: camgöbeği, macenta ve sarının karışımı, mürekkeplerdeki safsızlıklar yüzünden bulanık, kahverengimsi bir renk verir; gerçek bir siyah mürekkep eklemek, üç renkli mürekkebin tek başına ulaşamadığı derin renkleri ve tonları sağlar ve gölgelere yoğunluk katar.

Mürekkebin miktarı da işin içindedir. Bir siyahı üç renkli mürekkebin her birinin tam miktarıyla basmak, o noktaya üç kat mürekkep koymak demektir. Mürekkep kâğıdı ıslatır, kurumayı yavaşlatır ve üst üste binen sayfalarda bulaşmaya yol açabilir. Tek bir siyah mürekkep, aynı koyuluğu çok daha az mürekkeple verir; X-Rite'ın yazısının belirttiği gibi bu değişim mürekkepten ve paradan da tasarruf sağlar.

Hiza meselesi de siyahın lehinedir. Dört kalıp kâğıda hiçbir zaman mükemmel hizayla basılmaz; aralarında çok küçük kaymalar olur. Bir gazete sayfasındaki ince siyah yazı üç renkli mürekkeple basılsaydı, bu küçük kaymalar harflerin kenarında renkli saçaklar bırakır ve yazıyı bulanıklaştırırdı. Yalnız siyah kalıpla basılan yazı ise tek bir kalıbın keskinliğini taşır.

Toplam mürekkep sınırı

Dört mürekkebin her biri teorik olarak yüzde yüze kadar basılabilir; hepsi birlikte en fazla yüzde dört yüz eder. Pratikte hiçbir baskı buna izin vermez.

Avrupa Renk Girişimi'nin, yani ECI'nin ofset baskı için yayımladığı renk profilleri bu sınırı açıkça belirtir. Kuşe kâğıt için hazırlanmış profillerden biri toplam mürekkebi yüzde 330 ile, 300'lük sürümü ise yüzde 300 ile sınırlar; ECI, baskı koşulu henüz bilinmediğinde yüzde 300'lük kuşe profilin iyi bir seçim olduğunu ve hem tabaka hem rotatif ofsette daha esnek kullanılabildiğini yazar.

Toplam mürekkep sınırı ile siyah mürekkep birlikte çalışır. Koyu bir tonu yalnız üç renkli mürekkeple kurmak sınırı hızla aşar; tonun gri bileşeni siyahla değiştirilince aynı koyuluk sınırın içinde kalır. Gri bileşen değişiminin ne kadar yapılacağı bir ayrıştırma kararıdır ve baskı profillerinin içine yazılır; profillerin kendisi EK-13'ün konusudur.

Baskının dar gamı

Ekranların gamını EK-04'te bir üçgen olarak çizmiştik. Baskının da bir gamı vardır, ama biçimi ve büyüklüğü farklıdır. Dört mürekkebin karışımıyla elde edilebilecek renkler, mürekkeplerin saflığı, kâğıdın beyazlığı ve toplam mürekkep sınırıyla kısıtlanır.

Ekranın parlak renkleri bu yüzden baskıda donuklaşır. Tam doygun bir ekran yeşili, parlak bir mavi ya da ekranda ışıl ışıl görünen bir turuncu, kâğıttan yansıyan ışıkla aynı parlaklığa ve doygunluğa ulaşamaz. X-Rite'ın aynı yazısı, turuncu gibi bazı renklerin yalnız camgöbeği, macenta ve sarıyla üretilmesinin çok zor olduğunu belirtir; bu yüzden bazı baskı sistemleri turuncu, yeşil ve mor gibi ek mürekkepler kullanır. Bir kurum renginin dört mürekkebin dışında kalması durumunda neler yapılabileceği EK-09'un konusudur.

Kâğıdın kendisi de gamı belirler. Parlak kuşe kâğıt, mürekkebi yüzeyde tutar ve daha doygun, daha derin renkler verir. Kuşesiz ve gazete kâğıdı mürekkebi emer; renkler matlaşır, gölgeler daha az derinleşir. Bir marka rehberinin (GT-10) mürekkep yüzdelerini kâğıt türüne göre ayrı ayrı yazmasının nedeni budur.

Örnek — dergi kapağındaki portre

Bir dergi, kapağında farklı tenlerden üç kişinin yer aldığı bir grup portresi basacak. Fotoğraf, geniş gamlı bir ekranda düzenlenmiş ve ekranda canlı, parlak görünüyor: arka planda doygun bir turkuaz, kişilerden birinin üzerinde parlak turuncu bir ceket var.

Deneme baskısı iki sorun gösteriyor. Turkuaz arka plan ve turuncu ceket, ekrandakinden belirgin biçimde donuk. Bu, baskı gamının sonucudur ve ayrıştırma ne kadar özenle yapılırsa yapılsın tamamen giderilemez; tasarım ekibi fotoğrafı baskı gamına göre önizleyerek ve gerekirse arka plan rengini gamın içinde kalan bir tona çekerek beklentiyi baştan ayarlıyor. İkinci sorun tenlerde. Açık tenli kişinin yanağında ince bir siyah nokta dokusu dikkat çekiyor ve teni kirli gösteriyor; koyu tenli kişinin gölgelerinde ise ayrıntı kaybolmuş, yüzün koyu tarafı düz bir kütleye dönüşmüş.

Ekip ayrıştırmayı yeniden gözden geçiriyor. Açık tonlarda siyah mürekkebin devreye girdiği nokta ileriye alınıyor, böylece açık ten ağırlıkla macenta ve sarıyla, biraz da camgöbeğiyle kuruluyor. Koyu tenin gölgelerinde ise toplam mürekkep sınırı içinde kalınarak, siyah ile renkli mürekkepler arasındaki denge ayrıntıyı koruyacak biçimde ayarlanıyor; gölgeyi bütünüyle siyahla kurmak teni griye, bütünüyle renkli mürekkeplerle kurmak ise sınırı aşmaya ve ayrıntıyı boğmaya yöneltiyor. Karar, üç kişinin tenini aynı anda gösteren bir deneme baskısı üzerinde, uygun ışık altında veriliyor.

Sık yapılan yanlış

Özet

1. Baskı, kâğıttan yansıyan ışığı mürekkeplerle süzerek çalışır; görüntü, her biri bir mürekkebe ait dört katmana ayrıştırılır ve kâğıdın beyazı en açık tondur.
2. Siyah ayrı basılır, çünkü gerçek mürekkeplerin üçlü karışımı bulanık kahverengimsi bir ton verir, çok mürekkep harcar, kurumayı yavaşlatır ve ince yazıyı hizaya bağımlı kılar; toplam mürekkep sınırı kuşe ofset profillerde yüzde 300 ya da 330'dur ve gri bileşen değişimi aynı rengi daha az mürekkeple verir.
3. Baskı gamı ekran gamından dardır ve kâğıda bağlıdır; parlak ekran renkleri donuklaşır ve portrelerde açık tenlerdeki siyah nokta dokusu ile koyu tenlerin gölgelerindeki ayrıntı ayrıştırmada ayrı ayrı gözetilir.

Kendini sına

1. (Kolay) CMYK'deki K harfi hangi mürekkebi gösterir?
2. (Kolay) ECI'nin kuşe ofset profillerinde toplam mürekkep sınırı hangi değerlerdedir?
3. (Orta) Siyah mürekkep neden üç renkli mürekkebin karışımıyla elde edilmez?
4. (Orta) Gri bileşen değişimi nedir ve ne kazandırır?
5. (Zor) Ekranda parlak görünen bir turuncu ceket baskıda neden donuk çıkar ve bu nasıl yönetilir?
6. (Zor) Dergi kapağındaki portrede açık ve koyu tenlerde görülen iki ayrı sorun nedir ve ayrıştırmada nasıl ele alınır?

Cevaplar

1. Siyahı; anahtar renk anlamındaki key sözcüğünden gelir («Siyah neden ayrı basılır»).
2. Yüzde 300 ve yüzde 330 («Toplam mürekkep sınırı»).
3. Gerçek mürekkepler kusurludur ve üçünün karışımı derin bir siyah değil bulanık, kahverengimsi bir koyu ton verir. Ayrıca bir noktaya üç kat mürekkep koymak kâğıdı ıslatır, kurumayı yavaşlatır ve maliyeti artırır; ince yazıyı üç kalıpla basmak, kalıplar arasındaki küçük kaymalar yüzünden harf kenarlarında renkli saçaklar bırakır. Ayrı siyah mürekkep bu sorunların hepsini çözer («Siyah neden ayrı basılır»).
4. Üç renkli mürekkebin nötr gri oluşturan ortak bölümünün kısmen siyahla değiştirilmesidir; aynı rengi daha az toplam mürekkeple verir, ayrıntı katar, grileri farklı ışıklarda daha nötr tutar ve maliyeti düşürür («Toplam mürekkep sınırı»).
5. Baskı gamı ekran gamından dardır ve bazı turuncuların yalnız üç renkli mürekkeple üretilmesi çok zordur. Fotoğraf baskı gamına göre önizlenir, beklenti baştan ayarlanır, gerekirse renk gamın içindeki bir tona çekilir ya da ek mürekkepler düşünülür («Baskının dar gamı», «Örnek — dergi kapağındaki portre»).
6. Açık tenli yüzde siyah mürekkebin açık tonlarda devreye girmesi ince bir nokta dokusu bırakıp teni kirli gösterir; koyu tenli yüzün gölgelerinde ayrıntı kaybolur. Açık tonlarda siyahın başladığı nokta ileriye alınır; koyu gölgelerde toplam mürekkep sınırı içinde siyah ile renkli mürekkeplerin dengesi ayrıntıyı koruyacak biçimde ayarlanır ve karar üç teni birden gösteren deneme baskısında verilir («Örnek — dergi kapağındaki portre»).

Kaynaklar

• Scott Harig, «Beyond CMYK in Color Printing», X-Rite Color Blog, 10 Şubat 2023.
• European Color Initiative (ECI), «Colour standards: Offset».
• R. W. G. Hunt, «The Reproduction of Colour», 6. baskı, Wiley, 2004.

Sonraki adım

EK-09 dört mürekkebin dışına çıkıyor: aynı turuncunun dört mürekkeple ve tek, önceden karıştırılmış bir mürekkeple basıldığında yakından nasıl farklı göründüğünü, metalik ve floresan mürekkeplerin ne sağladığını ve fazladan bir kalıbın maliyetinin ne zaman göze alınabileceğini soruyor. EK-13 ise ekran, kamera ve yazıcı arasında çevirmen olan ICC profillerini açıyor: profilsiz bir fotoğrafın cihazdan cihaza neden farklı göründüğünü ve bu derste andığımız toplam mürekkep sınırı ile gri bileşen değişiminin bir profilin içinde nasıl yaşadığını anlatıyor.