Yerelleştirme Kalite Güvencesi

Açılış sahnesi

Bilecik'te reçel ve marmelat üreten bir firma, bir yıl içinde üç ülkeye açılmış. Her ülke için ayrı bir site, ayrı ambalaj etiketleri ve ayrı kampanyalar hazırlanmış. Metinleri yerel yazarlar uyarlamış, kampanyaları her ülkedeki küçük bir ajans yürütüyor. Genel müdür yıl sonunda, üç ülkenin sitelerini ilk kez aynı gün, sırayla açıp inceliyor.

Birinci ülkenin sitesinde ürün fiyatları o ülkenin para birimiyle yazılmış, ama sepette tutar iç pazarın para birimine dönüyor. İkinci ülkede yerel ajansın hazırladığı bir kampanya sayfası, koşulsuz iade sözü veriyor; oysa satış koşulları metninde gıda ürünlerinin açılmışsa iade edilemeyeceği yazıyor. Üçüncü ülkede yerel bir tasarımcı logoyu açık pembeye boyamış, logonun altındaki marka cümlesi de başka bir cümleyle değiştirilmiş.

Bir ürün açıklamasında ise iç pazarda sevilen bir göndermenin çevirisi, o ülkede bir siyasi olayı çağrıştıran bir ifadeye kaymış ve bir müşteri bunu sosyal ağda paylaşmış. Genel müdür, bu hataların hiçbirinin kasıtlı olmadığını, ama hiçbirinin de kimsenin kontrolünden geçmediğini fark ediyor.

Bu derste ne olacak

Bilecikli reçel firması ve dersin öbür işletmeleri kurgudur; her biri doğru kararlarla başlamış ama zamanla kontrolden çıkmış yerel sürümler ise çok ülkeli işletmelerin olağan manzarasıdır. Firmanın yerel sürümleri yayına çıkmadan önce metin, çalışma, kültürel uygunluk, yasal uyum ve marka bakımından sistemli olarak denetlenmemişti. Yazılımdaki biçim hataları çeviriler gelmeden önce aranmamıştı. Yayından sonra yerel ekiplerin yaptığı değişiklikler ana sürümle hiç karşılaştırılmamıştı. Bulunan hatalar da tek tek düzeltiliyor, kaynağına dönülmüyordu.

Bu ders yerelleştirmenin kalitesini güvence altına almayı çalışıyor. Önce yerel bir sürümü beş katmanda denetleyen bir test listesini, sonra çeviriler gelmeden önce yazılım hatalarını bulan sahte dil testini göreceğiz. Ardından yerel sürümlerin zamanla ana sürümden uzaklaşmasını izlemeyi, en sonda da bulunan hataları kaynağına bağlayan bir kaydı ele alacağız.

Sıfır noktası

Bu kursun önceki derslerinde kültürün tüketimi nasıl biçimlendirdiğini, kalıp yargıların nasıl sınanacağını, yerel araştırmanın nasıl kurulacağını, metinlerin hangi düzeyde aktarılacağını ve güvenin hangi yerel işaretlerle kurulacağını gördük. Her biri, bir yerel sürümü iyi kurmanın bir parçasıydı. Kurulmuş bir sürümün iyi kalıp kalmadığını ise hiçbiri denetlemiyordu.

E-ticaret kursunda çevrilmiş metinlerin anadil denetimini, teknoloji kursunda yayına geçmeden önce kullanılan bir kontrol listesini ve bir sistemde yapılan her değişiklikten sonra eski işlevlerin bozulup bozulmadığına bakan gerileme sınamasını, marka kursunda da markanın her yerde aynı kalan tabanı ile yere göre açılabilen kabuğunu görmüştük. Bu ders o araçları çok ülkeli bir yerelleştirme için tek bir kalite düzeninde birleştiriyor.

Mekanizma — beş katmanlı denetim

Yerel bir sürümün kalitesi yalnız dilin doğruluğundan ibaret değildir. Bir metin kusursuz çevrilmiş olabilir ama ödeme adımı çalışmıyor olabilir; bir sayfa işlevsel olarak sorunsuz olabilir ama bir görsel o ülkede uygunsuz olabilir; bir kampanya kültürel olarak yerinde olabilir ama satış koşullarıyla çelişiyor olabilir. Bu yüzden yerel bir sürüm yayına çıkmadan önce, birbirinden bağımsız beş katmanda ve her katmanda o işi bilen biri tarafından denetlenir.

Her katmanın kendi denetçisi.

Bir katmanda durdurucu hata, sürümü durdurur.

Mekanizma — çeviri gelmeden hataları bulmak

Yerelleştirme hatalarının önemli bir kısmı dilde değil, yazılımdadır. Bir düğmenin metni başka bir dilde iki kat uzun olabilir ve düğmeye sığmayabilir. Bazı metinler kodun içine gömülü olduğu için hiç çevrilmemiş kalabilir. Bazı harfler yanlış görünebilir, bazı diller sağdan sola yazıldığı için sayfa düzeni bozulabilir. Bu hataları çeviriler geldikten sonra bulmak geç ve pahalıdır; her dil için ayrı ayrı düzeltilmeleri gerekir. Çeviriler gelmeden önce, sahte bir dille bulunabilirler.

Sağdan sola, önceden.

Yeni sayfa, yeni test.

Mekanizma — yerel sürümler zamanla uzaklaşır

Bir yerel sürüm, yayına çıktığı gün ana sürümle uyumlu olabilir. Ama aylar geçtikçe yerel ekipler, ajanslar ve iş ortakları küçük değişiklikler yapar: bir kampanya sayfası eklenir, bir renk açılır, bir cümle daha çekici olsun diye değiştirilir, bir söz daha cömert yazılır. Bu değişikliklerin her biri tek başına küçüktür. Birlikte ise yerel sürümü, markanın değişmez tabanından ve hukuki çerçevesinden yavaş yavaş uzaklaştırır; kimse bir anda bir karar vermediği için kimse fark etmez.

Değiştirilebilir ve değiştirilemez, önceden yazılı.

Vaat sapması, en tehlikelisi.

Usta katmanı — hatayı kaynağına bağlamak

Bir yerelleştirme hatası bulunduğunda, en hızlı yol onu olduğu yerde düzeltmektir: yanlış çevrilmiş kelimeyi değiştirmek, taşan düğmeyi daraltmak, çelişen vaadi silmek. Ama aynı hata başka bir sayfada, başka bir dilde ya da bir sonraki kampanyada yeniden çıkar; çünkü onu doğuran neden yerinde durur. Hatanın kaynağı çoğu zaman bir sözlükte eksik bir terim, bir brifte yazılmamış bir sınır, bir şablonda yanlış bir biçim ya da bir sürecin atlanmış bir adımıdır. Olgun bir yerelleştirme düzeni, her hatayı bu kaynağa bağlar.

Aynı hata, aynı kaynak.

Ciddiyet, sırayı belirler.

Kayıt okunmazsa, düzen öğrenmez.

Küçük işletmede bir sayfa, iki sütun.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Yerelleştirme test listesi, yerel bir sürümü beş ayrı katmanda, her katman için ayrı bir denetçiyle yayından önce denetler. Bir katmanda durdurucu hata varsa sürüm yayına çıkmaz.

Sahte dil testi, çeviriler gelmeden önce metinleri uzatılmış ve özel harfli sahte bir dille değiştirerek çevrilmemiş metinleri, taşmaları ve karakter sorunlarını bulur. Hatalar kaynakta bir kez düzeltilir.

Yerel sürüm sapması, yerel değişikliklerin birikerek sürümü markanın tabanından, vaatlerden ve güncel içerikten uzaklaştırmasıdır. Düzenli karşılaştırmayla izlenir; değiştirilemezler önceden yazılır.

Yerelleştirme hata kaydı, her hatayı katmanı, ciddiyeti ve kaynağıyla kaydeder ve kaynağında düzeltir. Kayıt düzenli okunur; aynı kaynaktan gelen hatalar azalmıyorsa düzeltme işe yaramıyor demektir.

Sonraki derse köprü

Bu dersle kültürel içgörü ve yerelleştirme kursu kapanıyor. Kurs, bir ülkenin insanlarının değerlerini, kimliklerini ve ritüellerini anlamakla başladı; kalıp yargıları sınanabilir sorulara çevirdi, araştırmayı o toplumun konuşma düzenine uydurdu, metinleri işlevlerine göre aktardı, güveni yerel işaretlerle kurdu ve bu derste bütün bunları düzenli bir kalite denetimine bağladı. Bilecikli reçel firmasının üç yerel sitesi artık her ay aynı listeyle denetleniyor.

Denetimler oturdukça firmanın önüne daha büyük sorular geldi. Birinci ülkedeki distribütör, bütün ülke için münhasır satış hakkı istiyor. İkinci ülkedeki bir reçel üreticisi, firmanın tariflerini ve markasını lisansla kullanıp kendisi üretmeyi öneriyor. Üçüncü ülkede satışlar öyle büyüdü ki, firmanın kendi küçük şirketini kurup doğrudan satması gündeme geliyor. Her seçenek farklı bir kontrol, risk ve yatırım anlamına geliyor.

Sıradaki kurs pazara girişi, fiyatı ve kanalı ele alıyor. İlk dersi, doğrudan satış, ortaklık, dağıtıcı, lisans ve yerel bir şirket kurma seçeneklerini karşılaştırmayı çalışıyor.