Görselleştirme ve Yanıltıcı Grafikler

Açılış sahnesi

Tokat'ta el baskısı yazma örtü ve eşarp üreten bir atölye, büyümek için bir yatırımcıyla görüşüyor. Sunumun ikinci sayfasında iki çubuk var: geçen yılın ve bu yılın satışları. İkinci çubuk birincinin neredeyse iki katı yüksekliğinde. Yatırımcı satışların iki katına çıktığını düşünüp etkileniyor.

Görüşmenin ortasında yatırımcının yanındaki danışman grafiğin sol kenarına bakıyor: dikey eksen sıfırdan değil, geçen yılın satışlarının biraz altından başlıyor. Gerçek artış yüzde birkaç düzeyinde. Bir sonraki sayfada iki çizgi var, biri reklam harcaması, öbürü satış; iki çizgi aynı noktada kesişip birlikte yükseliyor. Danışman bu kez sağ kenara bakıyor: iki çizgi iki farklı ölçekli eksene çizilmiş ve kesişme noktası, eksenlerin nereden başlatıldığına göre istenen yere taşınabilir.

Atölyenin kurucusu kimseyi kandırmak istememişti; grafikleri sunum programının önerdiği gibi çizmişti. Ama yatırımcının güveni sarsılmıştı. Sayılar doğruydu; çizim, sayıların söylemediği bir şeyi söylüyordu.

Bu derste ne olacak

Atölyenin sorunu yanlış veri değildi; verinin çiziliş biçimi, göze başka bir büyüklük ve başka bir ilişki anlatıyordu. Grafik türü soruya göre seçilmemiş, eksenler sessizce kesilmiş, iki ayrı ölçek tek bir çizimde üst üste bindirilmişti. Tokatlı atölye bir kurgu; vakalarda adı geçen hiçbir işletme de gerçek değil. İki yerde basit bir oran hesabı var; sayılar, göze nasıl yanlış bir büyüklük anlatıldığını göstermek için seçildi.

Bir önceki ders bir panonun kime, hangi soruya ve neyle karşılaştırarak kurulacağını ele aldı. Bu ders o panodaki ve sunumlardaki her grafiğin kendisine bakıyor: bir soruya uygun grafik türünü seçmeyi, eksenin nereden başlatıldığının algıyı nasıl değiştirdiğini, iki ayrı ölçeği tek grafikte birleştirmenin sahte ilişkiler kurmasını ve büyüklükleri alanla ya da derinlikle göstermenin gözü nasıl yanılttığını.

Sıfır noktası

Bu akademi grafiklere doğrudan değinmemişti, ama grafiklerin taşıdığı fikirleri kurmuştu. Ölçüm kursunda yüzde ile yüzde puanı, payda seçimini ve karışım etkisini ayırdık. Bir önceki derste referans değeri ve kontrol sınırını kurduk. Araştırma birimindeki seçici raporlama, doğru cümlelerden yanlış bir tablo çizmenin sözlü biçimiydi; bu ders onun görsel biçimine bakıyor.

Bir grafik, bir sayıyı gözün okuyabileceği bir biçime çevirir. Göz uzunluğu, konumu ve eğimi oldukça doğru okur; alanı, hacmi ve açıyı ise çok daha kötü okur. İyi bir grafik, sayıyı gözün doğru okuduğu bir biçimle gösterir; yanıltıcı bir grafik, kasıtlı ya da kasıtsız olarak gözün yanıldığı bir biçimi seçer.

Mekanizma — soruya uygun grafik

Her grafik türü belirli bir soruya cevap vermek için daha uygundur. Zaman içinde nasıl değişti sorusu bir çizgiyle, hangisi daha büyük sorusu sıralı çubuklarla, bütünün ne kadarı sorusu yan yana çubuklarla ya da bir yığılmış çubukla, değerler nasıl dağılıyor sorusu bir dağılım grafiğiyle, iki şey birlikte mi hareket ediyor sorusu bir serpme grafikle daha iyi cevaplanır. Yanlış tür seçildiğinde göz, sorunun cevabını bulmak için grafikle boğuşur.

Başlık, cevabı söylüyor.

Tek vurgu, dikkati yönlendiriyor.

Mekanizma — eksenin nereden başladığı

Bir çubuk grafikte göz, çubukların uzunluklarını karşılaştırır. Dikey eksen sıfırdan başlamadığında, çubukların uzunluğu artık değerleri değil, değerlerin eksenin başlangıcından farkını gösterir ve küçük farklar büyük görünür. Çizgi grafikte durum biraz farklıdır: göz eğimi ve değişimi okur, bu yüzden eksenin sıfırdan başlaması her zaman gerekmez; ama başlangıç noktası açıkça gösterilmelidir.

Aynı sunum, aynı ölçek.

Çizgide daraltma, açıkça yazılarak.

Mekanizma — iki eksen, sahte bir ilişki

İki farklı birimdeki sayıyı aynı grafikte göstermek için sık başvurulan bir yol, soluna bir eksen, sağına başka bir eksen koymaktır: solda harcama lira olarak, sağda satış adet olarak. Ama her eksenin başlangıcı ve ölçeği serbestçe seçilebildiği için, iki çizginin nerede kesişeceği, ne kadar paralel görüneceği ve birinin öbürünü izliyor gibi görünüp görünmeyeceği, çizimi yapanın elindedir.

Küçük grafikler, üst üste.

İki birim, ayrı ayrı.

Usta katmanı — alan, derinlik ve açı

Göz uzunluğu iyi okur, alanı kötü okur. Bir değer iki katına çıktığında onu gösteren bir simgenin hem yüksekliği hem genişliği iki katına çıkarılırsa, alan dört katına çıkar ve göz dört katlık bir büyüme görür. Üç boyutlu çizimler bu sorunu büyütür: öne yakın dilimler ve çubuklar arkadakilerden büyük görünür.

Üç boyut, arkadakini küçültüyor.

Baloncuk, alanla ölçekleniyor.

Süs, sayıyı gizliyor.

Grafik de bir sınamadan geçiyor.

Küçük işletmede varsayılanı değiştirmek.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Bir grafik, sayıyı gözün okuyabileceği bir biçime çevirir. Göz uzunluğu ve konumu iyi, alanı, hacmi ve açıyı kötü okur.

Grafik–soru uyumu, grafik türünü sorunun türüne göre seçer: değişim için çizgi, karşılaştırma için sıralı çubuk, dağılış için sıklık grafiği, ilişki için serpme grafik. Başlık cevabı söyler.

Kesik eksen, küçük farkları büyük gösterir. Çubuk grafiklerde eksen sıfırdan başlar; çizgide daraltma açıkça yazılır.

Çift eksen yanılgısı, iki ölçeğin ayarıyla sahte bir ilişki yaratır. Yüze eşitleme ya da üst üste küçük grafikler daha dürüst bir seçenektir.

Alan çarpıtması, büyüklükleri alanla ya da derinlikle gösterip farkı abartır. Büyüklükler uzunlukla ve ortak bir tabandan gösterilir.

Sonraki derse köprü

Bu derste grafiklerin dürüstlüğüne baktık: grafik–soru uyumu, kesik eksen, çift eksen yanılgısı ve alan çarpıtması. Tokatlı atölyenin yeni sunumunda satış grafiği sıfırdan başlıyor, reklam ile satış iki ayrı küçük grafikte duruyor ve her başlık bir cevap veriyor.

Ama yatırımcının asıl sorusu geçmişle ilgili değildi: atölye önümüzdeki yıl ne kadar satacak? Sunumun son sayfasında gelecek yılın satışı için tek bir çizgi duruyordu; ne kadar kesin olduğu, hangi varsayımlara dayandığı ve işler farklı giderse ne olacağı hiçbir yerde yazmıyordu.

Sıradaki ders tahmini, aralığı ve senaryoyu ele alıyor: geleceğe dair tek bir sayı yerine, dayandığı varsayımları ve belirsizliğini açıkça taşıyan bir öngörü üretmeyi orada çalışacağız.