Olay ve Özellik Taksonomisi

Açılış sahnesi

Gaziantep'te baklava ve kurabiye kutusu gönderen bir pastanenin yeni analisti, işe başladığı ilk hafta analitik aracındaki olay listesini açıyor. Listede üç yüzü aşkın olay adı var. Sepete ürün eklemek, altı farklı yazılışla altı ayrı olay olarak duruyor: biri büyük harfle başlıyor, biri alt çizgiyle yazılmış, biri eski bir kampanya sayfasından kalmış, biri yalnız telefondaki uygulamadan geliyor.

Analist en basit soruyu soruyor: geçen ay kaç kişi sepete ürün ekledi? Cevap için altı olayı toplaması gerekiyor, ama bazı olayların aynı hareketi iki kez kaydettiği anlaşılıyor; sayfa hem düğmeye basıldığında hem de sepet güncellendiğinde bir kayıt atıyor. Kanal bilgisi de karışık: aynı kanal küçük harfle, büyük harfle, kısaltmayla ve bir kez de yanlış yazılmış.

Listenin sonlarına doğru, kimsenin hatırlamadığı onlarca olay var. Biri iki yıl önce bir deneme için açılmış, biri hâlâ her ziyarette müşterinin ekran çözünürlüğünü kaydediyor. Hiçbiri bir soruya bağlı değil, ama hepsi her gün birikmeye devam ediyor.

Bu derste ne olacak

Pastanenin sorunu yanlış olay kaydetmek değildi; her ekip, kendi ihtiyacı doğduğunda kendi yazdığı adla yeni bir olay açmıştı. Ortak bir ad düzeni, olayların ne kadar ayrıntıya bölüneceğine dair bir karar, özelliklerin hangi değerleri alabileceğine dair bir liste ve yeni bir olay açmadan önce eskisini arama alışkanlığı yoktu. Gaziantepli pastane gerçek değil; derste geçen başka işletmeler de hayali.

Bir önceki ders veri toplamaya sorudan başladı ve bir ölçüm planı çıkardı. Bu ders planın ürettiği olayları düzene sokuyor: olayları ortak bir ad kuralıyla ve bir yapı içinde adlandırmayı, bir hareketin tek bir olay mı yoksa birkaç ayrı olay mı olacağına karar vermeyi, olaylara eklenen özelliklerin alabileceği değerleri sınırlamayı ve birbirine benzeyen olayları birleştirerek listenin kendiliğinden şişmesini önlemeyi.

Sıfır noktası

Olayları ve adlarını bu akademide daha önce ele aldık, ama başka amaçlarla. İletişim akışlarını başlatan davranış olayları ve onların ortak belgesi olan olay sözlüğü, müşteri ilişkileri biriminden geliyor. Reklam biriminde dönüşüm olayını ve kampanya adları için adlandırma kuralını tanımladık. Bir önceki kursta hesap kuralını, bir önceki derste de ölçüm planını, olay anı bağlamını ve boşluk tablosunu ekledik.

Olay sözlüğü, olayların ne anlama geldiğini yazıyordu; bu ders, olayların nasıl bir düzen içinde adlandırılacağını ve ayrılacağını ele alıyor. Bir sözlük, düzeni olmayan bir listeyi de belgeleyebilir; ama düzeni olmayan bir listenin sözlüğü de her ay büyür ve kimse okuyamaz hâle gelir.

Mekanizma — bir ad kuralı ve bir yapı

Bir olay adı, onu hiç görmemiş birinin ne kaydedildiğini anlayabileceği kadar açık olmalı ve aynı türden bütün olaylarla aynı biçimde yazılmalıdır. Adlar tek tek iyi seçilse bile, ortak bir kural yoksa zamanla birbirine benzemeyen bir liste oluşur ve aynı hareket farklı adlarla tekrar tekrar kaydedilir.

Kural, yazılışı da kapsıyor.

Gruplar, listeyi okunur kılıyor.

Mekanizma — olay mı, özellik mi

Aynı hareket iki farklı biçimde kaydedilebilir: her türü için ayrı bir olay ya da tek bir olay ve onun türünü söyleyen bir özellik. Örneğin bir düğme tıklaması, her düğme için ayrı bir olay olarak ya da tek bir düğme tıklandı olayı ve hangi düğme olduğunu söyleyen bir özellik olarak kaydedilebilir. İki yolun sonuçları çok farklıdır.

Her şey tek olayda da olmuyor.

Soru, ayrımı belirliyor.

Mekanizma — özelliklerin alabileceği değerler

Bir olayın özellikleri, analizde en çok kullanılan parçasıdır: kanal, ürün grubu, cihaz, ödeme yöntemi. Bir özelliğin değeri serbest yazıya bırakıldığında, aynı değer zamanla onlarca farklı yazılışa dağılır ve her analiz bir temizlik işiyle başlar.

Birim yazılmazsa, sayı yalan söylüyor.

Serbest yazı, ayrı bir alanda kalıyor.

Usta katmanı — benzer olayları birleştirmek

Bir taksonomi kurulduktan sonra da olay listesi büyümeye eğilimlidir. Yeni bir ihtiyaç doğan ekip, var olan bir olayı aramak yerine yeni bir olay açmayı daha kolay bulur. Zamanla aynı hareketi anlatan birkaç olay, aynı özelliği taşıyan birkaç ad ve hiçbir soruya bağlı olmayan bir kuyruk birikir.

İki sistem, tek hareket.

Yeni olay önerisi, önce listeyle karşılaşıyor.

Eşleme tablosu, geçmişi kurtarıyor.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Olay listesi kendiliğinden düzenli kalmaz; bir ad kuralı, bir yapı ve yeni olaylara karşı bir alışkanlık ister.

Olay taksonomisi, olayların ve özelliklerin ortak bir ad kuralına ve bir sınıflandırmaya göre düzenlenmesidir. En yaygın kural önce nesneyi, sonra geçmiş zamanlı eylemi yazar.

Olay ayrıntı düzeyi, bir hareketin kaç olaya bölüneceğine dair karardır. Aynı soruya cevap veren hareketler tek olay ve bir özellik olur; farklı sorular ayrı olay ister.

İzinli değer listesi, bir özelliğin alabileceği değerleri, türünü ve birimini önceden sabitler. Serbest yazı ayrı bir alanda kalır.

Olay birleştirme, aynı hareketi anlatan olayları tek olayda toplar ve eski adları eşleme tablosuyla korur. Yeni olay açmadan önce var olan aranır.

Sonraki derse köprü

Bu derste olay listesini düzene soktuk: olay taksonomisi, olay ayrıntı düzeyi, izinli değer listesi ve olay birleştirme. Gaziantepli pastanenin listesi üç yüzden birkaç düzine olaya indi; sepete ekleme artık tek bir adla ve sayfasını söyleyen bir özellikle kaydediliyor.

Ama iyi adlandırılmış bir olay, hareketi kimin yaptığını kendiliğinden söylemez. Aynı müşteri kurabiye kutusunu telefonunda sepete ekleyip akşam bilgisayarından ödüyor; analitik aracı bunu iki farklı ziyaretçi sanıyor. Kök Kahve'nin hediye aboneliğinde ise ödemeyi yapan kişi ile kahveyi içen kişi zaten iki ayrı insan.

Sıradaki ders kimlik ve kullanıcı yolculuğunu ele alıyor: bir olayın hangi cihaza, hangi oturuma, hangi kişiye ve hangi hesaba ait olduğunu ayırmayı ve bu katmanları birbirine doğru bağlamayı orada çalışacağız.