Tema ve Konu Mimarisi

Açılış sahnesi

Bir hafta sonu marangozluk kursunun sitesinde iki yüzü aşkın yazı var. Her biri özenle hazırlanmış: bir birleştirmenin adım adım yapılışı, bir cilanın kuruma süresi, bir testerenin nasıl bilendiği. Kursun eğitmeni bu arşivle gurur duyuyor.

Kursa en sık gelen e-posta ise tek bir cümleden oluşuyor: nereden başlamalıyım? İlk kez eline rende alan biri, iki yüz yazının arasında hangisinin ilk, hangisinin sonra okunacağını bilmiyor. Bir yazıyı bitiren okur, bir sonraki adımı bulamadığı için siteden çıkıyor.

Yazılar tek tek iyiydi. Aralarında okuru bir yazıdan ötekine taşıyan bir yapı yoktu.

Bu derste ne olacak

Bu derste kurduğum konu ağaçlarının sahibi olan kurslar, atölyeler ve toptancılar gerçek değil; hepsi mimariyi gösterebilmek için bu ders için kurgulandı.

Önceki derste okurun yolculuk boyunca durduğu yerleri ve her durağın içerik ihtiyacını çıkardık. Bu ihtiyaçlar birikince onları taşıyacak bir iskelet gerekiyor. Önce bir temanın altında alt konuların ve soruların nasıl kademelendiğini göstereceğim. Sonra parçaların birbirine nasıl bağlandığını ve hiçbir yere bağlanmayan parçanın okura neye mal olduğunu anlatacağım. Ardından temanın sınırına bakacağız: uzmanlığın bittiği yerde neyin içeride kalacağına ve neyin dışarıya bırakılacağına. Son olarak bu yapının zamanla nasıl büyüdüğünü, birleştiğini ve bir ekipteki kişilere nasıl bağlandığını konuşacağız.

Sıfır noktası

İçerik akademisinin ilk kursunda içerik temasını, yıllarca beslenebilecek ve içinde işletmenin gerçek bilgisinin yattığı bir konu alanı olarak kurmuştuk. Aynı derste temanın içinde bir konuyu eksiksiz işleyip türevlere dayanak olan içeriğe ana parça demiştik. Denetim dersinde ise ikiz içerikle karşılaşmıştık: tek bir soruyu iki kez cevaplayıp okurunu ikiye bölen parçalar.

Bu ders o kavramları birbirine bağlıyor. Tema bir başlıktı, ana parça bir içerikti. Aralarında kaç kat olacağı, bir parçanın hangi başlığın altına gireceği ve okurun bir parçadan ötekine nasıl geçeceği ise henüz cevapsız.

Mekanizma — temadan soruya kademeler

Bir temanın içi düz bir liste değil. Tema birkaç alt konuya ayrılıyor, her alt konu da okurun sorduğu somut sorulara. Bu kademeli yapı, içerik programının hangi parçayı neden ürettiğini görünür kılıyor.

Ağacı kurarken en sık yapılan hata, dalları işletmenin katalog düzenine göre açmak. Okur ise ürün sınıflarıyla değil, kendi sorunuyla geliyor.

Dal sayısı kadar kat sayısı da önemli. Çok katlı bir ağaç, okuru aradığı cevaba ulaşmadan yoruyor.

Mekanizma — parçaları birbirine bağlamak

Ağacın kâğıt üstünde çizilmiş olması okur için bir şey değiştirmiyor. Okur yapıyı ancak parçalar birbirine bağlandığında görüyor: bir parçanın sonunda ait olduğu ana parçaya, yanındaki soruya ya da bir sonraki adıma giden bir yol olduğunda.

Bağlantılar yalnızca yukarıya, ana parçaya doğru kurulmuyor. Aynı okur çoğu zaman iki alt konunun kesiştiği bir sorunla geliyor.

Bağlantının en görünür biçimi, sitenin ya da arşivin gezinme düzeni. Parçalar tarih sırasına göre dizildiğinde ağaç okurun gözünden tamamen kayboluyor.

Mekanizma — temanın sınırı

Ağaç büyüdükçe dallarının bir kısmı işletmenin yetkinliğinin dışına doğru uzamaya başlıyor. Okurun ilgisini çeken her soru bir dal açma isteği doğuruyor ve bir süre sonra ağacın uçları işletmenin cevap veremediği alanlara değiyor.

Taşmayı önlemek, sınırın hemen dışındaki her soruyu görmezden gelmek anlamına gelmiyor. Bazı sorular temanın komşusunda duruyor ve okur onların cevabına gerçekten ihtiyaç duyuyor.

Komşu temanın sınırı bazen yetkinlikten öte, sorumluluktan geçiyor. Yanlış kaynaktan gelen bir cevap okura zarar verebiliyor.

Usta katmanı — büyüyen, birleşen ve kişilere bağlanan ağaç

Konu ağacı bir kez çizilip bırakılmıyor. Soru arşivi büyüdükçe yeni dallar açılıyor, bazı dallar birleşiyor, bazıları kuruyor. Bu değişikliklerin kanıtla yapılması, ağacın her yeni fikirle yeniden şekillenmesini engelliyor.

Dal açmak kadar dal birleştirmek de bir karar. Aynı okurun aynı soruları iki ayrı dala dağıldığında okur cevabı yarım buluyor.

Ağacın dal adları da okurun diliyle konuşmalı. Sektörün kendi terimleriyle adlandırılmış bir dal, okurun gözünde görünmez kalabiliyor.

Mimarinin en az konuşulan katmanı, dalların ekipteki kişilere bağlanması. Bir alt konu çoğu zaman o konuyu gerçekten bilen bir kişinin varlığına yaslanıyor.

Ağacı yalnızca içerik ekibi değil, okur da görebildiğinde yapı ayrı bir iş görmeye başlıyor.

Yeni bir ürün ya da yeni bir hizmet, ağaca yeni bir tema eklemenin gerekçesi gibi görünebiliyor. Çoğu zaman önce mevcut temanın altına bir dal olarak girmek daha sağlam.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Bir tema düz bir liste değil, kademeli bir ağaçtır. Tema alt konulara, alt konular sorulara ayrılır ve her alt konunun bir ana parçası olur; dallar işletmenin kataloğuna göre değil, okurun sorununa göre açılır ve kat sayısı okuru yormayacak kadar az tutulur.

Yapı ancak parçalar birbirine bağlandığında okura görünür. Her parça ait olduğu ana parçaya, kesiştiği komşu soruya ya da bir sonraki adıma bir yol taşır; arşiv tarih sırasıyla değil, dallarla gezilir.

Temanın bir sınırı vardır. İzlenme sayılarının peşinden sınırın dışına taşan tema derinliğini kaybeder; komşu temalarda ise işletme bildiği kesiti alır, kalanını yetkin bir kaynağa bırakır ve bunu açıkça söyler.

Ağaç yaşayan bir yapıdır. Dallar kanıt biriktikçe açılır, aynı okurun sorularını bölen dallar birleşir, dal adları okurun kelimeleriyle yazılır ve her dalın yanında onu kimin taşıyabildiği bilinir.

Sonraki derse köprü

Artık elimizde bir tema, onun altında birkaç dal ve her dalın ucunda okurun soruları var. Ağaç neyin üretileceğini söylüyor, ama bu parçaların nerede yaşayacağını henüz söylemiyor. Bir dal bir arama sayfasında, bir başkası bir bültende, bir üçüncüsü kısa videolarda daha iyi iş görebilir.

Sıradaki ders bu soruyu üretim gücüyle birlikte ele alıyor: ekibin gerçekte kaç kanalı besleyebileceğini ve okurların hangi kanalda nasıl davrandığını tartarak bir kanal portföyü seçmeyi. Her kanalın ağaçtaki hangi dalları taşıyacağına ve hangi kanaldan bilerek vazgeçileceğine orada karar vereceğiz.