Performans hazırlığı

Açılış sahnesi

Bir öğrenci derste güzel söylüyor. On modüldür çalışmış, tekniği yerinde, repertuvarı hazır.

Sonra beş kişinin önüne çıkıyor.

Ve şunlar oluyor: ağzı kuruyor, ilk dizede nefesi bitiyor, sesi titriyor ve tempo farkında olmadan hızlanıyor.

Şarkı bittiğinde öğrenci şu sonuca varıyor: "Ben sahne insanı değilim."

Şimdi o dört belirtiye tek tek bakalım.

Ağız kuruluğu, heyecanın bilinen bir fizyolojik sonucu. Nefesin yükselmesi ve kısalması da öyle. Titreme de. Hızlanma da.

Dördü de öngörülebilir. Dördünün de bilinen bir karşı önlemi var.

Ve hiçbiri yetenekle ilgili değil.

Yani o öğrencinin çıkardığı sonuç yanlış. Sahne insanı olmamak diye bir şey yok; hazırlanmamış olmak var.

Bu ders o hazırlığı kuruyor. Ve baştan şunu söyleyelim: performans ayrı bir beceri ve diğer beceriler gibi çalışılıyor.

Bu derste ne olacak

Önce ısınmanın ne olduğunu ve ne olmadığını netleştireceğiz — burada yaygın bir yanlış var. Sonra ısınma sırasını ve soğumayı kuracağız. Ardından performans günü planını konuşacağız. Sonra heyecanın bedende yaptıklarını ve hangilerinin doğrudan sesi vurduğunu göreceğiz. Ardından işe yarayan karşı önlemleri vereceğiz. En sonda sözü unutma durumunu ve provanın neyi çözüp neyi çözmediğini ele alacağız.

Sıfır noktası

Performans, iyi söylemenin sahnedeki hâli değil.

Ayrı bir beceri.

Sebebi şu: performansta iki iş birden yapıyorsun. Şarkıyı söylüyorsun ve aynı anda bir dinleyiciyle ilişki kuruyorsun. İkincisi çalışma odasında hiç yapılmıyor.

Üstelik birinci iş, ikincisinin baskısı altında yapılıyor. Ve o baskı bedeni değiştiriyor.

Yani sahnede aynı şarkıyı söylemiyorsun; farklı bir bedenle söylüyorsun.

Bunun sonucu şu: performansı çalışmadan performans yapılamıyor. Odada bin kez tekrarlamak, sahnede bir kez söylemeyi öğretmiyor.

Ve iyi haber: performans çalışılabiliyor. Küçük ve düşük riskli performanslar üreterek.

Bir arkadaşına söylemek bir performans. Kayıt almak bir performans. Kendine "şimdi bir kere ve durmadan" demek bir performans.

Bunların her biri o baskıyı küçük dozlarda üretiyor ve bedeni alıştırıyor.

Mekanizma

Isınma nedir, ne değildir

Önce yaygın bir yanlışı düzeltelim.

Isınma, tekniği düzelttiğin yer değil.

Öğrencilerin çoğu ısınmayı bir alıştırma seansı gibi kullanıyor: zor yerleri çalışıyor, sınırlarını zorluyor, düzeltmeler yapıyor.

Bu, ısınma değil çalışma. Ve performanstan hemen önce yapıldığında sesi performans başlamadan yoruyor.

Isınmanın işi şu: sesi kullanılabilir hâle getirmek.

Kan akışını artırmak, koordinasyonu uyandırmak, aralığı yavaşça açmak. Yeni bir şey öğrenmek değil.

Kural: ısınmada zorlanma olmaz. Zorlandığın bir yere geldiysen orası ısınmanın konusu değil, çalışmanın konusu ve başka bir zamana ait.

Ve süre: on beş dakika civarı çoğu durumda yeterli. Bir saatlik ısınma, ısınma değil.

Isınmanın sırası

Sıra önemli ve bu kursta kurulan araçlardan çıkıyor.

Bir: yarı kapalı ağız yolu. Mırıldanma ve dudak titreşimi. İkinci modülün araçları. Burada başlamanın sebebi, ses tellerinin en az yükle çalışması.

Beş dakika. Ve bu bölümde perde aralığını yavaşça genişlet.

İki: geçiş bölgesinden inen kalıplar. Yedinci modül. Yukarıdan aşağı, çünkü aşağıdan yukarı çıkmak daha zorlayıcı.

Üç dakika.

Üç: ünlü tutarlılığı. Dördüncü modülün sekiz ünlü çalışması. Tek perdede.

İki dakika.

Dört: artikülasyon. Beşinci modül. Kısa ve hafif; çene sabit.

İki dakika.

Beş: repertuvardan bir cümle. Tam güçte değil, orta yoğunlukta. Sesin bugün nerede olduğunu ölçüyorsun.

Üç dakika.

Toplam on beş dakika ve her adım bir öncekinin üstüne biniyor.

Şunu fark et: bu sıra kursun sırasının aynısı. Isınma, öğrendiğin şeylerin hızlandırılmış bir tekrarı.

Soğuma

Az bilinen ama işe yarayan bir uygulama.

Yoğun bir performanstan ya da uzun bir provadan sonra, birkaç dakika alçak ve yumuşak mırıldanmak sesin toparlanmasına yardım ediyor.

Mantığı basit: sesi yüksek yükten doğrudan sıfıra bırakmak yerine kademeli indirmek.

Özellikle üst bölgede çok çalışılmış bir günün sonunda işe yarıyor.

Ve performans sonrası bir uyarı: konuşma. Sahne sonrası gürültülü bir ortamda yüksek sesle konuşmak, performansın kendisinden daha yorucu olabiliyor. Birinci modülde konuştuğumuz şey burada da geçerli — ses sağlığı yalnız söylerken değil, bütün günde kuruluyor.

Performans günü planı

Üç zaman dilimi var ve üçünde de yapılacak ve yapılmayacak şeyler belli.

Bir gün önce.

Yeni bir teknik denemesi yapma. Yeni bir ton denemesi yapma. Şarkının bir yerini değiştirme.

Son gün öğrenilen bir şey, baskı altında ilk unutulan şey oluyor.

Yapılacak şey: programı bir kez baştan sona geç, sonra bırak. Ve erken yat.

Performans günü, öncesi.

Sıvı alımı gün boyuna yayılmalı. Birinci modülde konuştuğumuz gibi, söylemeden hemen önce içilen su sesi anında yağlamıyor; etkisi dolaylı ve zamana yayılı.

Yani sabah başlayan bir hazırlık, sahneden beş dakika önce içilen bardaktan çok daha işe yarıyor.

Isınmayı performanstan çok önce değil, makul bir aralıkla yap. Çok erken ısınıp uzun beklemek, ısınmayı boşa çıkarıyor.

Sahneye çıkmadan hemen önce.

Sabit bir rutin kur ve her seferinde aynısını yap.

İçeriği önemli değil; tekrarlanabilir olması önemli. Beden tanıdık bir sıra gördüğünde, tanımadığı durumda daha az alarma geçiyor.

Heyecanın bedende yaptıkları

Şimdi açılış sahnesindeki dört belirtiyi açalım. Dördü de öngörülebilir ve dördünün de sesle doğrudan ilişkisi var.

Birincisi: nefes yükseliyor ve kısalıyor.

Heyecanlandığında nefes göğsün üstüne çıkıyor ve hızlanıyor. Bu, birinci modülde kurduğun her şeyin tersi.

Sonuç: ilk dizede nefes bitiyor.

İkincisi: ağız kuruyor.

Tükürük azalıyor ve dil damağa yapışıyor. Artikülasyon zorlaşıyor ve ses kurumuş bir yüzeyden çıkıyor.

Üçüncüsü: titreme.

Kaslarda ince bir titreme oluyor ve bu, seste düzensiz bir dalgalanma olarak duyuluyor. Öğrenciler bunu "sesim titriyor" diye tarif ediyor ve utanç duyuyor; oysa bu kas titremesinin sese yansıması.

Dördüncüsü: iç zaman hızlanıyor.

Düşündüğünden hızlı söylüyorsun ve fark etmiyorsun. Sonuç: nefes planın bozuluyor, çünkü cümleler beklediğinden erken geliyor.

Dördü birbirini besliyor. Hızlanma nefesi bitiriyor, biten nefes gerginlik üretiyor, gerginlik titremeyi artırıyor.

İşe yarayan karşı önlemler

Şimdi her birine somut bir karşılık.

Nefes için: uzun veriş.

Sahneye çıkmadan önce birkaç kez, alışın kısa verişin uzun olacak şekilde nefes al. Verişi alıştan belirgin biçimde uzun tut.

Bu, mistik bir şey değil; uzun ve kontrollü veriş bedenin sakinleşme tepkisini destekliyor. Ve aynı zamanda birinci modüldeki frenlemeyi hatırlatıyor — yani hem sakinleştiriyor hem tekniği yerine koyuyor.

Ağız kuruluğu için: önceden ve azar azar.

Gün boyu sıvı al. Sahnede yanında su bulundur ve şarkı aralarında küçük yudumlar al. Büyük bir bardağı bir seferde içmek işe yaramıyor.

Ve kuruluğu tamamen ortadan kaldıramayabilirsin. Beklentiyi doğru kur: azaltılabilir, sıfırlanamaz.

Titreme için: gevşetme ve kabul.

Omuzları ve çeneyi bilinçli olarak bırakmak titremeyi azaltıyor. Ama tamamen gitmiyor ve gitmesi de gerekmiyor.

Ve şunu bil: dinleyici o titremeyi senin duyduğun kadar duymuyor. Sen onu içeriden, büyütülmüş hâlde duyuyorsun.

Hızlanma için: ilk cümleyi planla.

Başlangıç temposunu bilerek düşük tut. İçinden iki ölçü say ve o hızda başla.

Heyecan tempoyu zaten yukarı çekecek; sen aşağıdan başlarsan ortada buluşuyorsunuz.

Sözü unuttuğunda

Bu, şarkıcıya özgü bir durum ve önceden düşünülmediğinde performansı bitiriyor.

Önce gerçeği söyleyelim: söz unutulur. Deneyimli şarkıcılarda da olur.

Önemli olan sonrası ve üç kural var.

Birinci kural: durma. Ses devam etsin. Bir ünlü tut, mırıldan, bir önceki dizeyi tekrarla — ne olursa olsun akış kesilmesin.

Bir duraklama, unutmayı duyulur hâle getiriyor. Devam eden bir ses, çoğu dinleyicinin fark etmemesini sağlıyor.

İkinci kural: yüzünle özür dileme. Öğrencilerin yaptığı en yaygın şey, hata anında yüz ifadesini değiştirmek. Dinleyici sözü bilmiyor olabilir ama o ifadeyi kesinlikle görüyor.

Yani hatayı sen ilan ediyorsun.

Üçüncü kural: yapıyı bil. Şarkının bölümlerini bildiğinde, kaybolduğun yerden bir sonraki bölümün başına atlayabiliyorsun.

Bu, dokuzuncu modüldeki mesafe hareketi gibi önceden hazırlanan bir şey. Bölüm başlarını ayrı ayrı çalışmış olmak, kurtarma noktalarını hazır tutuyor.

Ve bir rahatlatma: dinleyicilerin çoğu şarkının sözlerini senin sandığın kadar bilmiyor.

Provanın çözdüğü ve çözmediği

Son bir ayrım ve beklentiyi doğru kuruyor.

Prova şunları çözüyor: eşlikle uyum, tempo kararları, giriş ve çıkışlar, monitör ayarı, sahne düzeni.

Prova şunu çözmüyor: heyecan.

Çünkü provada dinleyici yok ve baskı yok. Bedenin farklı bir durumda.

Yani ne kadar prova yaparsan yap, ilk performansta beden yeni bir durumla karşılaşıyor.

Heyecanı çözen tek şey, o durumu tekrarlamak. Yani performans yapmak.

Bunun pratik sonucu şu: final kaydından önce küçük performanslar üret. Bir arkadaşına söyle. Aileye söyle. Kayıt al. Kendine "durmadan, bir kere" de.

Her biri o baskıyı küçük dozda üretiyor ve bir sonrakini kolaylaştırıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Dört nokta.

Birincisi: heyecan tamamen gitmiyor ve gitmesi de istenmiyor. Belirli bir uyarılma düzeyi performansı canlı tutuyor. Hedef onu ortadan kaldırmak değil, kullanılabilir bir düzeyde tutmak ve ne yapacağını bilmek. Hiç heyecanlanmayan bir icracı genellikle daha az ilgi çekici oluyor.

İkincisi: ısınma ihtiyacı kişiden kişiye ve günden güne değişiyor. Bazı sesler uzun ısınma istiyor, bazıları kısa. Uykusuz bir gün daha uzun ısınma gerektiriyor. Kendi ihtiyacını ölçmek için birkaç hafta boyunca not tutmak, herhangi bir genel tavsiyeden daha işe yarıyor.

Üçüncüsü: hastalıkta söylememek bir teknik karar. Ses kısıksa ya da boğazda ağrı varsa, o gün söylemek hem performansı düşürüyor hem iyileşmeyi geciktiriyor. Bir performansı iptal etmek zor bir karar ama zorlayarak söylemenin bedeli daha uzun sürüyor. Kısıklık günlerce sürüyorsa bir uzmana görünmek gerekiyor.

Dördüncüsü: sahnedeki duruş nefesin devamı. Birinci modüldeki hiza sahnede de geçerli ve orada bir zorluk daha var: hareket etmek. Ayaklar yerde, dizler kilitli değil ve gövde serbestse, hareket ederken de söyleyebiliyorsun. Kilitlenmiş bir gövde ise hem nefesi kısıtlıyor hem sahnede donuk duruyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Ben sahne insanı değilim. Heyecanın belirtileri öngörülebilir fizyolojik tepkiler ve her birinin karşı önlemi var. Performans bir kişilik özelliği değil, çalışılabilir bir beceri.

Yaygın yanlış: Isınmada zor yerleri çalışırım. Isınma çalışma değildir ve performanstan önce yapılan zorlayıcı bir ısınma sesi baştan yorar. Zorlanılan yer başka bir zamanın konusu.

Yaygın yanlış: Ne kadar çok prova yaparsam heyecanım o kadar azalır. Prova uyumu ve teknik kararları çözüyor ama heyecanı çözmüyor, çünkü provada dinleyici ve baskı yok. Heyecanı çözen tek şey küçük performanslar üretmek.

Yaygın yanlış: Sahneden hemen önce su içmek sesi rahatlatır. Sıvı alımının etkisi dolaylı ve zamana yayılı. Gün boyuna yayılmış bir hazırlık, son dakikada içilen sudan belirgin biçimde daha işe yarar.

Yaygın yanlış: Sözü unutursam durup baştan almalıyım. Duraklama unutmayı duyulur hâle getiriyor. Ses devam ettiğinde çoğu dinleyici fark etmiyor; ayrıca yüz ifadesini değiştirmek hatayı doğrudan ilan ediyor.

Uygulama

Dört parçalı çalışma. Bu modül bir haftaya yayılıyor.

Birinci parça: kendi ısınmanı yaz. Beş adımı kendi sesine göre sürelendir ve bir kâğıda yaz. Bu hafta her çalışmaya onunla başla.

Bir hafta sonra süreleri ayarla. Kendi ihtiyacın genel tavsiyeden farklı olabilir.

İkinci parça: küçük performans. Bir kişiye programından bir şarkı söyle. Baştan sona, durmadan.

Sonra üç cümle yaz: bedeninde ne değişti, hangi belirti çıktı, hangi karşı önlem işe yaradı.

Üçüncü parça: unutma provası. Bir şarkıyı söylerken kasten bir dizeyi atla ve durmadan devam et.

Tuhaf gelecek. Amacı tam olarak o refleksi kurmak: hata anında ses devam ediyor ve yüz değişmiyor.

Beş tekrar, her seferinde farklı bir yerde.

Dördüncü parça: rutin. Sahneye çıkmadan önce yapacağın sabit sırayı belirle ve yaz. Üç dört adım yeter.

Bu hafta her küçük performanstan önce aynı rutini uygula.

Kilit özet

Performans, iyi söylemenin sahnedeki hâli değil ayrı bir beceridir: şarkıyı söylerken aynı anda bir dinleyiciyle ilişki kuruyorsun ve o baskı bedeni değiştiriyor. Odada tekrarlamak sahnede söylemeyi öğretmez.

Isınma çalışma değildir; işi sesi kullanılabilir hâle getirmektir ve içinde zorlanma olmaz. Sırası kursun sırasının aynısıdır: yarı kapalı ağız yolu, inen kalıplar, ünlü tutarlılığı, artikülasyon, repertuvardan bir cümle.

Heyecanın dört belirtisi öngörülebilir ve birbirini besler: nefes yükselir ve kısalır, ağız kurur, titreme oluşur, iç zaman hızlanır. Dördünün de somut bir karşı önlemi var.

Söz unutulduğunda üç kural geçerlidir: durma, yüzünle özür dileme, şarkının yapısını bildiğin için bir sonraki bölüme atla. Duraklama ve yüz ifadesi, hatayı dinleyiciye ilan eden iki şeydir.

Prova uyumu, tempoyu, girişleri ve monitörü çözer ama heyecanı çözmez çünkü orada dinleyici ve baskı yoktur. Heyecanı çözen tek şey küçük ve düşük riskli performanslar üretmektir.

Sonraki derse köprü

Bu kursun son modülü sırada.

Orada üç şarkılık final sunumunu hazırlayacağız: kayıtlı bir performans ve bir öz değerlendirme.

Yeni bir teknik gelmeyecek. Olacak şey, on bir modülde kurduğun her şeyin tek bir kayıtta buluşması ve kendi kaydını dört boyutlu bir ölçütle okuman.

Ve birinci modülde saklamanı istediğim kayıt geri gelecek. O tıslama çalışmasının kaydı, bu kursun sana ne kazandırdığının en dürüst ölçüsü olacak.

Bir uyarı: bu haftaki küçük performansları gerçekten yap. Final kaydında karşılaşacağın şey, ilk kez orada karşılaşılmamalı. Bugün beş kişiye söylemek, yarın kayıt karşısında oturmayı belirgin biçimde kolaylaştırıyor.