Noktalı ritim, üçleme ve senkop

Açılış sahnesi

Bir koro, yeni bir parçanın ilk provasında. Parçanın ikinci satırında üç ayrı ritim zorluğu art arda geliyor: noktalı bir figür, bir üçleme ve ölçü çizgisinin üzerinden uzanan bir ses.

Koro noktalı figürü söylüyor ve şef hemen duruyor. Noktalı ritim, uzun ve kısa sesin keskin karşıtlığı yerine, yumuşak ve eşite yakın bir sallanmaya dönüşmüş. Üçlemede tersi oluyor: üç eşit ses yerine iki kısa ve bir uzun ses duyuluyor. Ölçü çizgisini aşan seste ise koronun yarısı sesi yeni ölçünün başında yeniden söylüyor, öteki yarısı tutmaya devam ediyor.

Şef koroya elini göstermelerini istiyor. Önce herkes ritmi perdeyi bir kenara bırakıp söylerken bir yandan şef işaretini yapıyor. Noktalı figürde kısa sesin, elin bir sonraki vuruş hareketine yaslanarak geldiğini fark ediyorlar. Üçlemede elin tek bir hareketinin içine üç eşit sesin sığması gerektiğini görüyorlar.

Ölçü çizgisini aşan seste en çok şey değişiyor. El yeni ölçünün başında aşağı iniyor, ama ses yeniden başlamıyor; önceki ölçüden gelen ses, elin inişinin içinden geçip devam ediyor. Şef, "Eliniz vuruşu gösteriyor," diyor, "ama sesiniz o vuruşta susuyor değil, sürüyor. Asıl zorluk bu."

Bu derste ne olacak

Önce noktalı ritimleri ele alacağız: uzun ve kısa sesin karşıtlığını korumayı ve kısa sesin bir sonraki sese nasıl yaslandığını göreceğiz. Sonra üçlemeye geçeceğiz: basit ölçünün içine üçlü bir bölünmenin girmesini ve üç sesi eşit tutmayı konuşacağız. Ardından senkopu, yani sesin vuruşun başı yerine arasında başlayıp vuruşun üzerinden uzanmasını çalışacağız. Bağlı sesleri ve ölçü çizgisini aşan sesleri ele alacağız. En sonda da zor ritimleri okumadan önce sayfada hazırlamanın yollarına bakacağız.

Sıfır noktası

Bir önceki derste vuruşun içi hep aynı biçimde bölünüyordu; ya iki ya üç eşit parçaya. Bu derste düzenin bozulduğu yerlere bakıyoruz; ama bozulmaların hepsi, o düzenin içinden okunuyor.

Noktalı ritim, bir notanın süresinin bir nokta ile uzatılması ve ardından gelen kısa bir notayla birlikte uzun kısa bir çift oluşturması. Üçleme, normalde ikiye bölünen bir sürenin üç eşit parçaya bölünmesi. Senkop ise bir sesin zayıf bir yerde başlayıp güçlü bir yerin üzerinden uzanması, böylece beklenen vurgunun yer değiştirmesi.

Ritim Temelleri kursunda bu üç yapı bedende ve saymayla çalışılmıştı. Bu derste onları solfejin iki aracıyla okuyoruz: şef işareti ve hecelerle söylenen perde. Bir önceki dersteki üç geçişli okuma, burada özellikle işe yarıyor.

Bu dersin sınavı şu: noktalı ritim, üçleme ve senkop içeren kısa bir ezgiyi şef işaretiyle birlikte, uzun ve kısa sesleri karıştırmadan, üç sesi eşit tutarak ve senkoplu sesi vuruşun üzerinden uzatarak söyleyebiliyor musun?

Mekanizma

Noktalı ritimde karşıtlık

Noktalı bir dörtlük ve onu izleyen bir sekizlik, bir vuruşun üç çeyreğini uzun sese, bir çeyreğini kısa sese veren bir çift. İki sesin süreleri arasındaki fark büyük; noktalı ritmin karakteri bu keskin karşıtlıktan geliyor.

Açılıştaki koronun hatası, bu karşıtlığı yumuşatmaktı. Uzun ses biraz kısalmış, kısa ses biraz uzamış ve çift, üçlemeye benzeyen bir sallanmaya dönüşmüştü. Bu, noktalı ritimlerde çok sık görülen bir hata; özellikle hızlı tempolarda ve uzun ezgilerde noktalı çiftler farkında olmadan yuvarlaklaşıyor.

Karşıtlığı korumanın yolu, uzun sesi sonuna kadar doldurmak ve kısa sesi son ana bırakmak. Bir önceki derste uzun sesleri tam tutmanın önemini görmüştük; noktalı ritimde bu, kısa sesin geç ve hızlı gelmesi demek.

Noktalı sekizlik ve onaltılık çifti, aynı ilişkiyi daha küçük bir ölçekte taşıyor. Burada karşıtlık daha keskin ve daha hızlı; kısa ses neredeyse bir sonraki sese yapışık duyuluyor. Bu figürler çoğu zaman marşlarda ve canlı ezgilerde görülüyor ve onlara karakteristik sıçrayan bir his veriyor.

Kısa ses bir sonrakine yaslanır

Noktalı ritmin bir özelliği, kısa sesin anlam olarak kendinden sonraki sese ait olması. Kısa ses, bir önceki uzun sesin kuyruğu değil, bir sonraki vuruşun hazırlığı.

Açılıştaki koro bunu şef işaretiyle fark etmişti. Kısa ses, elin bir sonraki vuruş hareketinden hemen önce geliyor ve o harekete yaslanıyor. Söylerken kısa sesi bir sonraki sesle birlikte düşünmek, noktalı çifti daha doğal ve daha keskin kılıyor.

Bu bakış perdeyle de ilgili. Noktalı ritimlerde kısa ses çoğu zaman bir geçiş sesi, uzun ses ise bir dayanak. Kısa ses bir sonraki dayanağa doğru hareket ediyorsa, derece hissi o hareketi yönlendiriyor: kısa bir "ti" bir sonraki "do"ya, kısa bir "fa" bir sonraki "mi"ye yaslanıyor.

Bu yüzden noktalı ritimleri okurken, uzun sesi tuttuktan sonra kısa sesle bir sonraki sesi tek bir hareket gibi söylemek işe yarıyor. Uzun ses bir durak, kısa ses ile ardından gelen ses ise bir sıçrayış.

Üçleme: vuruşun içinde üç eşit ses

Üçleme, basit ölçünün içine giren üçlü bir bölünme. Normalde iki sekizliğe bölünen bir dörtlük vuruş, üçlemede üç eşit sekizliğe bölünüyor. Sayfada bu, üç notanın üzerine yazılan küçük bir "üç" işaretiyle gösteriliyor.

Bir önceki derste bileşik ölçülerde her vuruşun üçe bölündüğünü görmüştük. Üçleme, bu üçlü bölünmenin basit ölçüye geçici olarak ödünç alınması gibi. Bileşik ölçüdeki üçlü akış burada bir tek vuruşluğuna beliriyor, yalnızca bu kez ölçünün geri kalanı ikili bölünmeye devam ediyor.

Açılıştaki koronun üçlemesi eşitliğini yitirmişti. Bu da sık görülen bir hata: üçlemenin sesleri, ikili bölünmeye alışmış bir kulak tarafından iki sekizliğe sığdırılmaya çalışılıyor. Sonuç, üçlemenin karakterini kaybetmesi.

Üçlemeyi eşit tutmanın yolu, şef işaretinin tek bir hareketini üç eşit parçaya bölmek. El vuruşu gösterirken, üç ses o hareketin içinde eşit aralıklarla yerleşiyor. Üçlemenin ilk sesi elin vuruşa vardığı ana denk geliyor ve son sesi bir sonraki vuruştan önce bitiyor.

Üçlemeden ikili bölünmeye ve ikili bölünmeden üçlemeye geçişler özellikle dikkat istiyor. Geçiş anında vuruşun kendisi değişmiyor; yalnızca vuruşun içinin nasıl bölündüğü değişiyor. Şef işareti bu yüzden bir dayanak: el aynı hızda hareket etmeye devam ederken, içindeki bölünme ikiden üçe, üçten ikiye geçiyor.

Senkop: vuruşta süren ses

Senkopun en yaygın biçimi, bir vuruşun ikinci yarısında başlayan ve bir sonraki vuruşun başını da kaplayan bir ses. Bu ses, beklenen güçlü vurguyu kendi başladığı zayıf yere taşıyor.

Açılıştaki şefin vurguladığı şey, senkopun solfejdeki asıl zorluğu: el vuruşu gösteriyor, ama ses o vuruşta yeniden başlamıyor. Söyleyen kişi, elin inişini hissederken sesini değiştirmeden sürdürmek zorunda. Koronun yarısının sesi yeniden söylemesi, elin inişini bir sesle karşılama alışkanlığından geliyordu.

Senkopu doğru söylemek için iki şey gerekiyor. Sesin başlangıcı, zayıf yerde açık ve biraz vurgulu olmalı; senkopun karakteri bu vurgudan geliyor. Ses ise elin bir sonraki inişi boyunca kesintisiz sürmeli ve ancak kendi süresi bittiğinde bırakılmalı.

Senkoplu bir sesi söylerken şef işaretini bırakmamak, onu doğru okumanın anahtarı. El vuruşları göstermeye devam ettikçe, söyleyen kişi sesin hangi vuruşların üzerinden geçtiğini görüyor ve sesi erken bırakmıyor.

Bağlar ve ölçü çizgisini aşan sesler

Bir sesin ölçü çizgisini aşması, sayfada çoğu zaman bir bağla gösteriliyor: aynı perdedeki iki nota, bir yay çizgisiyle birbirine bağlanıyor ve tek bir ses olarak söyleniyor. Bağlanan ikinci nota yeniden söylenmiyor, yalnızca birincinin süresine ekleniyor.

Açılıştaki koronun ikiye bölünmesi, bu bağın okunmasındaki farktan geliyordu. Bağı görmeyen ya da görmezden gelen şarkıcılar, yeni ölçünün başında sesi yeniden söylemişti. Solfejde bağlanan ikinci notanın hecesi söylenmiyor; önceki hece sürüyor.

Ölçü çizgisini aşan bir ses, senkopun özel bir biçimi olabiliyor: ölçünün son vuruşunda başlayıp bir sonraki ölçünün güçlü ilk vuruşunu kaplıyor. Bu, en belirgin senkoplardan biri, çünkü ölçünün en güçlü yeri sessiz bir devamla geçiyor.

Bağları okurken bir yardım, bağın bittiği yeri önceden bulmak. Bağlı notaların toplam süresini hesaplamak ve sesin hangi vuruşta bırakılacağını bilmek, sesi erken ya da geç bırakmayı önlüyor.

Zor ritmi sayfada hazırlamak

Noktalı ritimler, üçlemeler ve senkoplar, ilk bakışta okunması zor yerler. Bu yerleri okumadan önce sayfada hazırlamak, okumayı çok kolaylaştırıyor.

Bir yol, vuruşların yerini sayfada işaretlemek. Her vuruşun başladığı notanın üzerine kurşun kalemle küçük bir çizgi koymak, senkopların ve bağların vuruşları nasıl aştığını görünür kılıyor. Vuruş çizgisinin bir notanın ortasına düştüğü yerler, sesin vuruşun üzerinden uzandığı yerler.

Bir önceki dersteki üç geçişli okuma da burada işe yarıyor. Zor bir ritmi önce perdesiz, el hareketleriyle birlikte söylemek, ritmin şeklini perdeden bağımsız olarak kuruyor. Perdeler eklendiğinde, ritim artık tanıdık.

Bir başka yol, zor figürü ezgiden ayırıp tek başına çalışmak. Bir noktalı çift, bir üçleme ya da bir senkop, birkaç kez tek başına söylendikten sonra ezginin içine geri konuyor. Böylece ezginin geri kalanı okunurken zor yer bir engel olmaktan çıkıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Noktalı ritmin üslupla değişen okunuşu. Bazı üsluplarda noktalı ritimler yazıldığından daha keskin, bazılarında daha yumuşak söyleniyor. Örneğin bazı eski müzik geleneklerinde noktalı çiftlerin keskinleştirilmesi yaygın; caz gibi bazı türlerde ise eşit yazılmış sekizlikler uzun kısa bir sallanmayla çalınıyor. Solfejin başlangıç düzeyinde ritim yazıldığı gibi okunuyor; üslup farkları, ilerleyen çalışmalarda ele alınan konular.

Üçleme ile bileşik ölçü arasında. Bazı ezgiler, basit ölçüde uzun süre üçlemelerle ilerliyor. Böyle bir ezgi, bileşik ölçüye çok yaklaşıyor ve bazen bestecinin neden bileşik ölçü yerine üçleme yazdığını sormak ilginç bir soru. Genellikle cevap, ezginin başka yerlerinde ikili bölünmenin de kullanılması.

Senkopta nefes. Senkoplu bir ses, vuruşun üzerinden uzandığı için nefes almanın doğal yerlerini değiştirebiliyor. Senkopla biten bir cümlede nefes, sesin gerçekten bittiği yerde, bir sonraki vuruştan önce alınıyor. Nefesi vuruşun başına denk getirmek için senkoplu sesi erken kesmek, senkopu bozuyor.

Farklı bölünmelerin üst üste binmesi. İki sesli müzikte bir ses üçleme söylerken öteki ikili bölünmeyi sürdürebiliyor. Bu, iki ızgaranın aynı anda duyulması demek ve ileri düzey bir beceri. Bu kursun son dersindeki iki sesli solfej, basit ritimlerle bu yöne ilk adımı atıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Noktalı ritimde süreleri yaklaşık tutmak yeterlidir. Noktalı ritmin karakteri, iki ses arasındaki keskin karşıtlıktan geliyor. Uzun sesi tam tutmak ve kısa sesi gerçekten kısa söylemek bu karşıtlığı koruyor.

Yaygın yanlış: Üçlemenin sesleri yaklaşık eşit olsa yeter. Üçlemenin üç sesi eşit. Onları ikili bölünmeye sığdırmaya çalışmak, üçlemenin karakterini yok ediyor.

Yaygın yanlış: Her vuruşta yeni bir ses başlar. Senkopta ve bağlarda ses bir vuruşun üzerinden uzanıyor ve o vuruşta yeniden başlamıyor. El vuruşu gösterirken ses sürüyor.

Yaygın yanlış: Bağlanan ikinci nota yeniden söylenir. Bağlanan ikinci nota, birincinin süresine ekleniyor. Solfejde onun hecesi söylenmiyor; önceki hece sürüyor.

Yaygın yanlış: Zor ritimler okurken çözülür. Zor ritimleri okumadan önce sayfada vuruşları işaretlemek ve figürü tek başına çalışmak, okumayı çok kolaylaştırıyor.

Uygulama

Noktalı ritim, üçleme ve senkop içeren kısa bir ezgi hazırla. Ezgi basit ölçüde olsun ve bir ya da iki yerde bir sesin ölçü çizgisini aşması için bir bağ içersin. Hareketli do ile okuyacaksın.

Önce sayfayı hazırla: vuruşların yerini kalemle işaretle ve bir işaretin uzayan bir sesin ortasına rastladığı yerleri daire içine al.

Ardından zor figürleri tek başına çalış. Her noktalı çifti, her üçlemeyi ve her senkopu aynı perdede, el hareketleriyle birkaç kez söyle. Noktalı çiftte kısa sesi bir sonraki inişe yasla; üçlemede üç sesi elin tek hareketine eşit yerleştir; senkopta elin inişi boyunca sesi sürdür.

Sonra ezgiyi üç geçişle oku: önce yalnızca ritim, tek ses üzerinde; ardından yalnızca perdeler, eşit sürelerle; en sonda ikisi birlikte, şef işaretiyle.

En sonda bütün okumayı kaydedip yavaşça dinle. Noktalı çiftler keskin mi kalmış, yoksa yumuşamış mı? Üçlemeler eşit mi? Senkoplu ve bağlı sesler vuruşların üzerinden kesintisiz geçmiş mi? Her figür için ne duyduğunu bir satırla yaz.

Kilit özet

Noktalı bir çiftin kimliği iki süre arasındaki uçurumda: uzun ses sonuna kadar dolduruluyor, kısa ses son anda ve hızla geliyor. Kısa ses anlam olarak ardındaki vuruşa ait; perdede de çoğu zaman bir sonraki dayanağa doğru hareket ediyor.

Üçleme, ikiye bölünmesi beklenen bir vuruşa üçlü bölünmenin geçici olarak girmesi. Elin tek hareketine üç eşit parça yerleştirmek, üçlemeyi ikili düzene sıkıştırma eğilimine karşı en sağlam dayanak.

Senkoplu bir ses zayıf yerde doğup güçlü yeri sessizce geçiyor; el o vuruşu gösterirken ses yeniden başlamıyor. Bağlı notalarda da ikinci notanın hecesi söylenmiyor, ses sürüyor.

Zor yerler okumadan önce hazırlanıyor: sayfada vuruşların yeri işaretleniyor, figürler ezgiden ayrılıp tek başına söyleniyor ve ezgi katman katman kuruluyor.

Sonraki derse köprü

Bu kursun derslerinde her ezgi önce hazırlandı: katmanlar ayrıldı, zor yerler tek başına çalışıldı, vuruşlar sayfada işaretlendi. Ama gerçek müzik hayatında bazen böyle bir hazırlık zamanı olmuyor.

Ön hazırlıksız deşifre, bir ezgiyi ilk kez görüp hemen okumak. Okumaya başlamadan önceki birkaç saniyede neye bakılır, okurken bir hata yapıldığında ne yapılır, ve ilk bakışta okuma becerisi nasıl adım adım geliştirilir?