El–ayak koordinasyonu

Açılış sahnesi

Bir öğrenci basit bir görev alıyor. Sağ eliyle dörtlük vuruşlar, sol eliyle sekizlikler.

Deniyor. Sağ eli sol elini takip ediyor ve ikisi birlikte sekizlik çalmaya başlıyor.

Tekrar deniyor. Bu sefer sol eli sağ elini takip ediyor ve ikisi birlikte dörtlük çalıyor.

Üçüncü denemede eller birbirine karışıyor ve öğrenci duruyor.

"Ellerim birbirinden bağımsız değil," diyor.

Ama sorun bu değil.

O öğrenci gün boyunca bir eliyle telefonuna bakıp diğeriyle kapı açıyor. Yürürken konuşuyor. Araba kullanırken vites değiştiriyor.

Uzuvları gayet bağımsız. Bağımsız olmayan şey ZAMANLAMA.

İki uzuv aynı zaman ızgarasını paylaştığında birbirine kilitlenmek ister; çünkü beden onları tek bir hareket olarak kodlamaya çalışır.

Bu ders o kilidi açmakla ilgili. Ve çözüm sezgiye tamamen aykırı.

Bu derste ne olacak

Önce koordinasyon sorununun gerçekte ne olduğunu tanımlayacağız. Sonra sezgiye aykırı çözümü kuracağız: bağımsızlığa birleştirerek gitmeyi. Ardından katman ekleme sırasını vereceğiz. Sonra kör noktaları bulmayı ve hedefli çalışmayı göreceğiz. Ondan sonra tempo tuzağına bakacağız. En sonda bu becerinin farklı çalgılardaki karşılıklarını konuşacağız. Ders bittiğinde iki uzva farklı işler verip ikisini birlikte taşıyabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Koordinasyon sorununu doğru tanımlayalım, çünkü yanlış tanım yanlış çalışmaya götürür.

Sorun uzuvların bağımsızlığı değildir. Günlük hayatta zaten bağımsızlar.

Sorun şu: iki uzuv aynı zaman ızgarasını paylaştığında beden onları tek bir olay olarak kodlamak ister.

Sebep verimlilik. Beden hareketleri tek tek değil, gruplar hâlinde öğrenir; birlikte olan şeyleri tek bir paket yapar. Bu, yürümeyi ya da yazı yazmayı mümkün kılan şeydir.

Ama ritimde bu verimlilik bize karşı çalışır. İki elin farklı zamanlarda hareket etmesini istiyoruz ve beden ısrarla ikisini birleştiriyor.

Şimdi kritik gözlem. Beden bu birleştirmeyi durduramıyoruz. Yani bağımsızlığı zorlayarak kuramayız.

O hâlde ne yapacağız?

Bedenin yaptığı şeyi kullanacağız. Ona birleşik bir paket vereceğiz; ama öyle bir paket ki içinde iki uzuv farklı zamanlarda hareket ediyor olacak.

Yani bağımsızlığı, bağımsızlıkla değil BİRLİKle kuracağız.

Bu, bu dersin tamamı ve öğrencilerin en çok direndiği fikir.

Mekanizma

Birleşik kalıp yöntemi

Somut olalım.

Sağ elin dörtlük, sol elin sekizlik çalacak. İki ayrı katman.

Yanlış yöntem: sağ eli kurup sonra sol eli üstüne eklemeye çalışmak. Bu, iki katmanı bağımsız düşünmeyi gerektirir ve beden buna direnir.

Doğru yöntem: ikisinin BİRLEŞİMİNE bak.

İki el birlikte ne üretiyor? Bir vuruşta ikisi birden iniyor, aradaki noktada yalnız sol el iniyor. Yani duyulan şey sürekli sekizlik, ama bazıları çift bazıları tek.

İşte bunu tek bir kalıp olarak öğren. İki el değil, tek bir dizi.

Sesli olarak söyle: çift, tek, çift, tek. Ya da kendi hecelerini seç.

Bu diziyi çok yavaş, tek bir hareket olarak tekrarla.

Otomatikleştiğinde bir şey olur: eller kendiliğinden ayrışır. Artık ikisini ayrı düşünebilirsin çünkü ikisi de zaten yerine oturmuştur.

Paradoks şu: bağımsızlığa giden yol birlikten geçer.

Katman ekleme sırası

Üç ya da daha fazla katman olduğunda sıra kritik hâle gelir.

Kural: en yavaş katman önce.

Ayak genellikle en yavaş olanı tutar; dörtlük vuruşlar. Onu tek başına otomatikleştir.

Sonra bir katman ekle. İkisi otururken üçüncüyü ekle.

Neden en yavaş önce? Çünkü en yavaş katman referanstır ve diğerleri ona göre yerleşir. Hızlı katmanla başlarsan referans yoktur ve her şey kayar.

İkinci kural: bir katman eklerken öncekini asla yavaşlatma.

Yeni katman zor geldiğinde öğrenci farkında olmadan alttakini bozar; ayak duraksar ya da hızlanır. O anda çalışma durur, çünkü artık kurulan şey yanlış bir birleşimdir.

Bu yüzden yeni katman eklerken tempoyu düşürmek gerekir. Alttaki katmanın bozulmadığı en yüksek tempo, çalışma temponuzdur.

Kör noktaları bulmak

Her koordinasyon kalıbında bir ya da iki zor nokta vardır ve genellikle beklediğin yerde değildir.

Bulma yöntemi şu: kalıbı çok yavaş çal ve nerede duraksadığını not et.

Duraksama neredeyse her zaman aynı yerde olur. O nokta senin kör noktan.

Ve şimdi asıl bilgi: bütün kalıbı tekrar etmek o noktayı çalıştırmaz. Kalıbı yüz kez çalarsan kör noktadan yüz kez hızlıca geçmiş olursun.

Bunun yerine kör noktayı izole et. Ondan bir vuruş öncesi ve bir vuruş sonrasını al; yalnız o üç vuruşu döngüye sok.

Beş dakikalık hedefli çalışma, bir saatlik bütün kalıp tekrarından daha çok iş görür.

Bu, bu kursta defalarca geçen bir ilkenin uygulaması: ölçtüğün yeri çalış, hepsini değil.

Tempo tuzağı

Koordinasyon çalışmasında sezgiye aykırı bir olgu var.

Bazı kalıplar çok yavaşta ve çok hızlıda kolay, ortada zordur.

Sebep şu. Çok yavaşta her hareketi ayrı ayrı düşünecek zamanın vardır. Çok hızlıda beden onu tek bir refleks olarak yapar. Ortada ise ne düşünecek zaman vardır ne de refleks kurulmuştur.

Bu, öğrenciler için kafa karıştırıcıdır: bir kalıbı yavaşta yapabiliyorlar, hızlandırınca bozuluyor, daha da hızlandırınca yeniden düzeliyor.

Pratik sonuç: zorlandığın tempo, çalışman gereken tempodur. Kaçmak için hızlanmak ya da yavaşlamak, o bölgeyi hiç kurmamak demektir.

Farklı çalgılarda aynı beceri

Bu beceri bateriye özgü sanılır ama değildir.

Piyanoda iki el farklı ritimler taşır ve sol el çoğu zaman bağımsız bir bas hattı yürütür.

Gitarda sağ elin savurma düzeni ile sol elin akor değişimi farklı zamanlarda olur.

Nefeslilerde parmaklar ile nefes ve dil ayrı ayrı zamanlanır.

Şarkıcıda beden ayakla ızgarayı tutarken ses bambaşka bir ritim taşır.

Yani el ayak koordinasyonu bir davul konusu değil, ritim çalışmasının genel bir katmanıdır ve hangi çalgıyı çalıyorsan çal karşına çıkar.

Bu yüzden bu ders bütün enstrüman kurslarının ön koşullarından biridir.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Buraya kadarki kısım yöntemi kurdu. Şimdi ince tarafa geçelim.

Birincisi: koordinasyon becerisi kalıba özgü değil, ilişkiye özgüdür. Bir kalıbı öğrendiğinde onunla birlikte belirli bir zamanlama ilişkisini de öğrenirsin ve o ilişki başka kalıplara taşınır. Bu yüzden çok sayıda kalıp ezberlemek yerine az sayıda ilişkiyi derinleştirmek daha hızlı ilerletir. İki üzerine üç ilişkisini kuran biri, onu içeren bütün kalıpları belirgin biçimde hızlı öğrenir.

İkincisi: motor öğrenme çalışma sırasında değil aralarda pekişir. Bir kalıp üzerinde yirmi dakika çalışıp bırakan öğrenci, ertesi gün onu daha iyi yapabildiğini fark eder ve bu, hayal değil ölçülebilir bir olgudur. Pratik sonucu şu: günde yirmi dakika, haftada bir kez iki buçuk saatten belirgin biçimde üstündür. Toplam süre aynı, sonuç değil.

Üçüncüsü: bir kalıbı öğrenirken çıkan gerginlik, kalıcı bir teknik soruna dönüşebilir. Zorlanan öğrenci omuzlarını kaldırır, çenesini sıkar, nefesini tutar. Bu gerginlik kalıpla birlikte öğrenilir ve sonradan ayıklanması zordur. Bu yüzden koordinasyon çalışmasında tempo, "yapabildiğim en hızlı" değil "gergin olmadan yapabildiğim en hızlı" olarak seçilir.

Dördüncüsü: iki katman kurulduktan sonra üçüncüyü eklemek, ikinciyi eklemekten kolaydır. İlk ayrışma en zorudur çünkü beden ilk kez tek paket alışkanlığını kırar. Sonrakiler o kırılmanın üstüne biner. Bu yüzden ilk kalıpta harcanan haftalar boşa gitmiş gibi görünse de, asıl yatırım oradadır.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Koordinasyon sorunu uzuvların bağımsız olmamasıdır. Uzuvlar gayet bağımsızdır; günlük hayatta bunu sürekli kanıtlarsın. Bağımsız olmayan şey zamanlamadır ve sebebi bedenin birlikte olan hareketleri tek paket olarak kodlamasıdır. Yanlış tanım, yanlış çalışmaya götürür.

Yaygın yanlış: İki eli bağımsız düşünerek çalışmak gerekir. Başlangıçta tam tersi. İki elin birleşimini tek bir dizi olarak öğrenmek çok daha hızlı sonuç verir ve bağımsızlık ondan sonra kendiliğinden gelir. Bağımsızlıkla başlamaya çalışan öğrenci aylarca ilerleyemez.

Yaygın yanlış: Zor bir kalıbı çok tekrar ederek öğrenirsin. Bütün kalıbı tekrar etmek kör noktayı çalıştırmaz; ondan hızlıca geçer. Kör noktayı ve iki komşusunu izole edip yalnız onları döngüye sokmak, beş dakikada bir saatlik genel tekrardan fazla iş görür.

Yaygın yanlış: Bir kalıbı yavaşta yapabiliyorsan hızlandırmak yalnızca zaman meselesidir. Değildir; bazı kalıplar orta tempoda en zordur çünkü ne düşünecek zaman ne de kurulmuş refleks vardır. Zorlandığın tempoyu atlayıp daha hızlıya kaçmak, o bölgeyi hiç kurmamak demektir ve sahnede tam orada tökezlersin.

Uygulama

Metronomu dakikada elliye kur. Bu düşük tempo bilerek seçildi.

Birinci aşama: yalnız ayağınla vuruşlara bas. Bir dakika. Otomatikleşene kadar başka hiçbir şey ekleme.

İkinci aşama: ayak devam ederken sağ elinle de aynı vuruşlara vur. El ve ayak birlikte. Bir dakika.

Üçüncü aşama: ayak aynı kalırken sağ elinle sekizlik vur. Yani ayağın her basışına iki el vuruşu.

Şimdi birleşik kalıbı sesli söyle: çift, tek, çift, tek. Eli ve ayağı ayrı düşünme; tek bir dizi olarak duy.

Dördüncü aşama: sağ el sekizlik devam ederken ayağı yalnız birinci ve üçüncü vuruşlara bas.

Bu aşamada muhtemelen kilitleneceksin. Tempoyu kırka düşür ve birleşik diziyi tekrar sesli söyle.

Beşinci aşama: duraksadığın noktayı bul. Onu ve iki komşusunu al, yalnız o üç vuruşu beş dakika döngüye sok.

Beşinci aşama bu dersin asıl alıştırmasıdır. Diğerleri ona hazırlık.

Kilit özet

Koordinasyon sorunu uzuvların bağımsız olmaması değildir; iki uzuv aynı zaman ızgarasını paylaştığında bedenin onları tek bir paket olarak kodlamak istemesidir.

Bağımsızlığa giden yol birlikten geçer: iki katmanı ayrı düşünmek yerine birleşimlerini tek bir dizi olarak öğrenmek, otomatikleştikten sonra kendiliğinden ayrışma üretir.

Katman ekleme sırası en yavaştan başlar çünkü en yavaş katman referanstır; ve yeni bir katman eklerken alttakini bozmamak için tempo düşürülür, doğru tempo alttakinin bozulmadığı en yüksek tempodur.

Her kalıpta bir kör nokta vardır ve bütün kalıbı tekrar etmek onu çalıştırmaz; kör noktayı iki komşusuyla izole edip döngüye sokmak beş dakikada bir saatlik genel tekrardan fazla iş görür.

Bazı kalıplar çok yavaşta ve çok hızlıda kolay, ortada zordur; zorlandığın tempo çalışman gereken tempodur ve ondan kaçmak o bölgeyi hiç kurmamak demektir.

Sonraki derse köprü

İki uzva farklı işler verip ikisini birlikte taşıyabiliyorsun. Bu, kursun teknik zirvesiydi.

Bir sonraki modülde tür groove'larına geçiyoruz: pop, rock, funk ve swing. Yani şu ana kadar kurduğun bütün araçların gerçek müzikte nasıl birleştiğine. Her tür kendi alt bölünmesini, kendi aksan yerleşimini ve kendi koordinasyon kalıbını taşıyor; artık üçünü de tanıyacak donanımın var.