Beat ve groove üretimi

Açılış sahnesi

Biri bir ritim kuruyor ve ekleyerek ilerliyor.

Kick koyuyor. Trampet koyuyor. Hi-hat koyuyor. İyi.

Bir shaker ekliyor; daha dolu oldu. Bir tef ekliyor; daha canlı oldu. Bir ride ekliyor; daha büyük oldu. Bir perküsyon döngüsü ekliyor.

Her ekleme ona iyi geldi.

Sonunda dinliyor ve ritim hareket etmiyor.

Kalabalık, evet. Yoğun, evet. Ama başını sallayamıyorsun.

Ne eksik olduğunu bulamıyor, çünkü mantığı şu: bir şey eksikse eklerim.

Sonunda deneme olsun diye her şeyi kapatıp yalnız kick ile trampeti bırakıyor.

Ve o iki eleman groove yapıyor.

Buradaki şey bir ekleme sorunu değil.

Eklediği her şey bir boşluğu doldurdu. Ve hareket dediğimiz şey tam olarak o boşluklarda yaşıyordu.

Bir ritim, vuruşlarının toplamı değil.

Vuruşlarla boşluklar arasındaki ilişki.

Bu derste ne olacak

Önce boşluğun neden ritmin parçası olduğunu kuracağız. Sonra kick ile trampetin kurduğu iskelete bakacağız. Ardından tekrar ile varyasyon ilişkisini ele alacağız. Her katmanın taşıması gereken işi konuşacağız. Groove'un ölçülebilir tarafını çıkaracağız. En sonda ses seçiminin neden bir ritim kararı olduğunu göreceğiz.

Sıfır noktası

Bir ritmi üç katman hâlinde düşünmek, üretirken çok işe yarıyor.

En altta nabız var. Parçaya ayak uydururken vurduğun şey. Genellikle hiçbir enstrüman onu tek başına çalmıyor; toplamdan çıkıyor.

Ortada iskelet var. Kick ve trampet. Ritmin şeklini bunlar kuruyor ve bir dinleyici parçayı bunlardan tanıyor.

Üstte süsleme var. Hi-hat, shaker, perküsyon, her şey. Doku ve hız hissi buradan geliyor.

Bu üçünün her biri farklı bir soruya cevap veriyor.

Nabız "neredeyiz" sorusuna cevap veriyor.

İskelet "bu ritmin şekli ne" sorusuna cevap veriyor.

Süsleme "yüzeyi nasıl" sorusuna cevap veriyor.

İlk kez ritim kuranların çoğu üçüncü katmana çalışıp ilk ikisini varsayılan bırakıyor.

Oysa bir ritmin hareket edip etmediğine ilk iki katman karar veriyor. Üçüncüsü onu renklendiriyor; kurtarmıyor.

Mekanizma

Boşluk ritmin parçası

Açılış sahnesindeki kişi doğru bir sezgiyle yanlış bir sonuca varmıştı: bir şey eksik hissediliyorsa eklemek.

Oysa ritimde eksik hissi çoğu zaman fazlalıktan geliyor.

Sebebi kulakla ilgili ve basit.

Bir vuruşun güçlü duyulması, öncesindeki sessizliğe bağlı. Sessizlikten sonra gelen bir vuruş sert iniyor. Başka bir vuruştan sonra gelen aynı vuruş, ondan devraldığı yerde yumuşuyor.

Yani boşluk vuruşun gücünü belirliyor.

Her boşluğu doldurduğunda bütün vuruşların gücünü aynı anda düşürmüş oluyorsun. Ortaya sürekli bir yüzey çıkıyor ve sürekli bir yüzeyde hareket olmuyor.

Bunun üretimde çok pratik bir karşılığı var: ritmi ekleyerek değil, çıkararak kur.

Yöntem şu. Önce fazlasıyla dolu bir hâle getir; çekinmeden ekle. Sonra tek tek çıkarmaya başla ve her çıkarmadan sonra dinle.

Bir noktada ritim çalışmayı bırakacak. Bir önceki hâl senin ritmin.

Bu yöntemin sana kazandırdığı şey, ekleyerek çalışırken asla bulamayacağın bir bilgi: hangi elemanın gerçekten gerekli olduğu.

Ve bir kontrol var, kulağa basit geliyor ve şaşırtıcı derecede işe yarıyor.

Başını sallayabiliyor musun?

Baş sallamak iki şey birden gerektiriyor: tahmin edilebilirlik ve yer. Ne olacağını bilmen gerekiyor ve bedenin hareket edecek boşluk bulması gerekiyor. İkisinden biri yoksa baş durur.

İskelet: kick ve trampet

Ritmin şeklini iki eleman kuruyor ve aralarındaki ilişki bir cümleye benziyor.

Kick soruyor, trampet cevaplıyor.

Trampetin nerede durduğu, ritmin ne olduğunu en çok belirleyen tek karar. Aynı kick deseninin üstüne trampeti farklı yerlere koyduğunda bambaşka ritimler çıkıyor.

Kick tarafında ise başka bir şey oluyor.

Kick'in trampete göre nerelerde durduğu, ritmin ileri mi geri mi ittiğini belirliyor. Trampetten hemen önce gelen bir kick ritmi öne itiyor; aradaki boşluğu geniş bırakan bir yerleşim ritmi ağırlaştırıyor.

Buradan üretimde işe yarayan bir sıra çıkıyor.

Önce trampeti yerleştir. Sonra kick desenini onun etrafında kur. En son süslemeye geç.

Çoğu kişi tersini yapıyor: kick'ten başlıyor ve trampeti sonradan yerleştiriyor. Bu da mümkün, ama o zaman ritmin şeklini belirleyen karar en sona kalmış oluyor.

Bir de sadelik uyarısı. İskeletin kendi başına çalışması gerekiyor.

Yalnız kick ve trampet çaldığında ritim tanınıyor mu, hareket ediyor mu? Etmiyorsa üstüne eklenecek hiçbir şey onu kurtarmıyor; yalnız üstünü örtüyor.

Tekrar ve varyasyon

Bir ölçülük bir döngü yüz kez tekrarlandığında dinleyici üçüncü tekrarda ne olacağını öğreniyor ve dikkatini geri çekiyor.

Bu bir sıkıcılık meselesi değil; bir dikkat mekanizması. Öğrenilmiş bir şey artık izlenmiyor.

Çözüm değişkenlik ama rastgele değişkenlik değil.

İşleyen yapı şu: tekrar bir beklenti kuruyor, varyasyon o beklentiyi kısa bir an için bozup geri dönüyor.

En yaygın hâli iki ölçülük bir birim kurmak ve ikinci ölçünün sonunu farklılaştırmak. Bir vuruş eksiltmek, bir vuruş eklemek ya da küçük bir geçiş koymak yeterli.

Buradaki ölçü sayı değil işlev: varyasyon, dikkatin dağılmaya başladığı yere konuyor.

Dikkatin nerede dağıldığını bulmanın yolu da var. Döngüyü çal ve kendini izle; hangi tekrarda düşünmeye başladığını fark et. Orası varyasyonun yeri.

Bir de ters yönde bir uyarı gerekiyor.

Sürekli değişen bir ritim de tanınmıyor. Her ölçüde başka bir şey olduğunda dinleyici hiçbir şey öğrenemiyor ve tutunacak bir yer bulamıyor.

Yani ritmin çoğunluğu tekrar, azınlığı varyasyon oluyor. Oran her türde farklı; ilke aynı.

Katmanların iş bölümü

Bir ritme eklenen her elemanın bir işi olmalı ve üç iş var.

Birinci iş hız. Bir eleman alt bölmeyi taşıyor ve ritmin ne kadar hızlı hissedildiğini belirliyor. Hi-hat ve shaker genellikle bu işi görüyor.

İkinci iş renk. Bir eleman ritmi hızlandırmıyor, ona bir doku katıyor. Belirli anlarda beliren perküsyon sesleri bu grupta.

Üçüncü iş vurgu. Bir eleman belirli noktaları işaretliyor; bölüm başlarını, dönüşleri, geçişleri.

Şimdi ayıklama kuralı.

Bir elemanı sustur ve dinle. Kaybolan bir şey var mı?

Yoksa o eleman bir iş yapmıyor, yalnız yer kaplıyor ve boşlukları yiyor.

Bir de çakışma var ve fark edilmesi zor.

Aynı işi yapan iki eleman birbiriyle yarışıyor. Aynı alt bölmeyi çalan iki shaker, tek bir shaker artı gürültü demek. İkisinden birini çıkardığında ritim genellikle daha net oluyor.

Ayırt etme yöntemi şu: iki elemanın hangi işi yaptığını yaz. Aynı kelimeyi iki kez yazdıysan birini gözden geçir.

Groove ölçülebilir mi

Groove sözcüğü genellikle tanımlanmadan kullanılıyor ve bu, öğrenilemez bir şey gibi göstermesine yol açıyor.

Oysa dört bileşeni sayılabiliyor.

Birincisi vurgu deseni. Bir önceki derste konuştuğumuz gibi, velocity'lerin tekrarlanan bir şekli var.

İkincisi sapmanın tutarlılığı. Yine önceki derste: kaymalar rastgele değil, aynı yerde aynı yöne.

Üçüncüsü boşluk dağılımı. Bu dersin ilk bölümü; vuruşların arasında bırakılan yer.

Dördüncüsü ve bu derse özgü olanı: katmanlar arasındaki zamanlama ilişkisi.

Bu dördüncüsünü açalım, çünkü groove'un asıl kaynağı burada.

Bütün elemanlar tam aynı yerde duruyorsa ortada bir gerilim yok. Ama hi-hat biraz önde, kick tam yerinde, trampet biraz geride duruyorsa aralarında bir çekişme oluşuyor.

Kulak bu çekişmeyi bir hareket olarak duyuyor.

Yani groove tek bir elemanın özelliği değil; elemanlar arasındaki ilişkinin özelliği.

Bunun pratik sonucu şu: bir ritmi canlandırmak için bütün elemanları kaydırmak gerekmiyor. Bir elemanı ötekilere göre biraz kaydırmak yetiyor ve genellikle daha iyi sonuç veriyor.

Buradan açılış sahnesindeki ikinci soruya da cevap çıkıyor. Sade bir desenin hareket etmesi, karmaşık bir desenin etmemesi mümkün; çünkü hareket eleman sayısından değil, bu dört bileşenden geliyor.

Ses seçimi ritmin parçası

Son bölüm ve prodüksiyona en özgü olanı.

Aynı deseni farklı seslerle çaldığında farklı bir ritim elde ediyorsun.

Bunun sebebi süre.

Kısa bir kick sesi çaldıktan sonra boşluk bırakıyor. Uzun ve kuyruklu bir kick sesi, aynı desende olmasına rağmen o boşluğu dolduruyor.

Yani ses seçimi doğrudan bir boşluk kararı; yani doğrudan bir ritim kararı.

Buradan çıkan çalışma alışkanlığı şu: ses seçerken önce uzunluğuna ve sönümüne bak, karakterine sonra.

Bir de yaygın bir tuzak var.

Güç kazanmak için iki kick sesini üst üste bindirmek yaygın bir yöntem. Ama iki ses üst üste bindiğinde toplam süre genellikle uzuyor.

Sonuç: daha güçlü değil, daha uzun bir kick. Ve uzayan kick, korumak istediğin boşluğu yiyor.

Katmanlarken bakılacak şey ses seviyesi değil, toplamın ne kadar sürdüğü.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Birincisi: bir ritmi kurarken en zor beceri, iyi bir elemanı çıkarabilmek. Çıkarma yöntemini uygulayan herkes bir noktada şununla karşılaşıyor: çıkardığında ritim daha iyi olan, ama kendi başına çok hoşuna giden bir eleman. Karar burada duygusal hâle geliyor. İşe yarayan hile, o elemanı silmek yerine parçanın başka bir bölümüne saklamak. Kalabalık olmayan bir yerde aynı eleman hem duyuluyor hem iş yapıyor. Böylece hem ritim rahatlıyor hem de o fikir kaybolmuyor.

İkincisi: bir ritmin hangi hızda hissedildiğini tempo değil, en yoğun katman belirliyor. Aynı tempoda, hi-hat'i seyrek çalan bir ritim ağır; aynı hi-hat'i sık çalan bir ritim hızlı hissediliyor. Bu, aranjmanda çok kullanışlı bir kaldıraç: bir bölümü hızlandırmak için tempoyu değiştirmek gerekmiyor, yalnız üst katmanın yoğunluğunu artırmak yetiyor. Aynı yöntem tersine de çalışıyor ve bir bölümü açmanın en ucuz yolu, üst katmanı seyreltmek.

Üçüncüsü: bir ritmi yargılamanın en dürüst yolu, onu tek başına değil bir bas ile birlikte dinlemek. Tek başına çok iyi duyan bir ritim, bas girdiğinde tıkanabiliyor; çünkü bas alt bölgede kick'in yerini paylaşıyor ve ritmin boşlukları başka bir şeyle doluyor. Bu yüzden profesyonel çalışmada ritim ve bas neredeyse hiç ayrı düşünülmüyor. Bir sonraki ders tam olarak bu ilişkiye ayrıldı ve oraya geçmeden önce ritmini bir bas ile sınamak, orada anlatılanları çok daha somut kılacak.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: "Ritim eksik geliyorsa eleman eklenir." Eksik hissi çoğu zaman fazlalıktan geliyor. Her doldurulan boşluk bütün vuruşların gücünü aynı anda düşürüyor.

Yaygın yanlış: "Groove tanımlanamaz, ya vardır ya yoktur." Dört bileşeni sayılabiliyor: vurgu deseni, sapmanın tutarlılığı, boşluk dağılımı ve katmanlar arası zamanlama ilişkisi.

Yaygın yanlış: "Karmaşık ritim daha iyidir." Hareket eleman sayısından gelmiyor. Sade bir desen hareket edebilir, karmaşık bir desen yerinde sayabilir.

Yaygın yanlış: "Aynı deseni hangi sesle çaldığın ritmi değiştirmez." Ses süresi boşluğu belirliyor, boşluk da ritmi. Uzun kuyruklu bir ses, aynı desende bambaşka bir his üretiyor.

Yaygın yanlış: "İki kick üst üste bindirmek güç katar." Toplam genellikle uzuyor, güçlenmiyor. Uzayan ses, korunmak istenen boşluğu yiyor.

Uygulama

Bir ritim kur ve bilerek fazla doldur: kick, trampet, hi-hat, shaker, tef ve iki perküsyon daha. Çal ve rahatsız olduğun noktaya kadar ekle. Sonra çıkarmaya başla, her çıkarmadan sonra bir tur dinle ve durma. Ritmin çalışmayı bıraktığı noktayı bul, bir önceki hâle dön ve elinde kaç eleman kaldığını say.

İkinci turda iskeleti sına. Süslemenin tamamını kapat ve yalnız kick ile trampeti çal. Başını sallayabiliyor musun? Sallayamıyorsan trampetin yerini değiştir ve kick desenini yeniden kur; süslemeye dönmeden önce bu iki elemanın tek başına çalışmasını sağla.

Üçüncü turda katmanlar arası zamanlamayla oyna. Bütün elemanlar ızgarada dururken hi-hat katmanının tamamını çok az öne al ve dinle. Sonra geri al ve bu kez trampeti çok az geriye al. Her denemeden sonra ilk hâline dön. Hangi kaydırmanın ritmi hareketlendirdiğini kendi kulağınla bul; bu, tarif edilerek öğrenilmiyor.

Son olarak ses süresi denemesi yap. Kick sesini kısa bir örnekle değiştir, çal; sonra uzun kuyruklu bir örnekle değiştir, yeniden çal. Deseni hiç değiştirme. İki ritmin ne kadar farklı hissettirdiğini duyduğunda, ses seçiminin neden bir ritim kararı olduğunu bir daha unutmayacaksın.

Kilit özet

Bir ritim vuruşlarının toplamı değil, vuruşlarla boşluklar arasındaki ilişki. Boşluk vuruşun gücünü belirliyor.

Ritim ekleyerek değil çıkararak kuruluyor. Fazlasıyla doldurup geri çekilmek, hangi elemanın gerekli olduğunu gösteren tek yöntem.

İskelet kendi başına çalışmalı. Kick ile trampet tek başına hareket etmiyorsa üstüne eklenen hiçbir şey onu kurtarmıyor.

Tekrar beklenti kuruyor, varyasyon o beklentiyi kısa bir an bozup geri dönüyor. Çoğunluk tekrar, azınlık varyasyon.

Her eleman üç işten birini yapmalı: hız, renk ya da vurgu. Aynı işi yapan iki eleman birbiriyle yarışıyor.

Groove'un dört bileşeni var ve dördüncüsü belirleyici: katmanlar arası zamanlama ilişkisi. Groove tek bir elemanın değil, aralarındaki ilişkinin özelliği.

Sonraki derse köprü

Ritmin ayakta duruyor ve boşlukları korunmuş durumda.

Şimdi o boşluklara giren ilk şey geliyor.

Bas, bir parçada tuhaf bir konumda duruyor. Hem ritim bölümünün parçası hem de armoninin taşıyıcısı. Kick ile aynı bölgede yaşıyor ama akorlarla aynı dili konuşuyor.

Bu ikili görev bir soru üretiyor.

Bir bas çizgisi yazarken önce ritmi mi düşünüyorsun, yoksa notaları mı?

Ve ikisi çakıştığında hangisi geri çekiliyor?

Beşinci ders bu soruyla açılıyor.