DAW arayüzü ve proje şablonu

Açılış sahnesi

Biri kafasında bir fikirle bilgisayarın başına oturuyor.

Fikir taze. Bir ritim ve onun üstünde iki akor; henüz kaydedilmemiş ama net.

Yazılımı açıyor.

Boş bir proje geliyor. Kanal yok.

Bir kanal açıyor. Girişi seçiyor. Dinlemeyi açıyor. Ses gelmiyor; giriş yanlış seçilmiş, düzeltiyor.

Tempo varsayılan değerde duruyor, değiştiriyor. Metronomu açıyor, çok yüksek geliyor, kısıyor.

Kulaklıkta kendi sesini duymuyor, o yolu kuruyor.

Yirmi dakika sonra her şey hazır.

Kayıt düğmesine basıyor ve fikir yok.

Ne çalacağını hatırlıyor ama neden heyecanlandığını hatırlamıyor. Kaydediyor, dinliyor, sıradan geliyor. Siliyor.

Burada kaybedilen şey yirmi dakika değil.

Müzikal bir fikrin raf ömrü var ve o ömür kısa. Kurulum süresi o ömrü yiyor.

Bu dersin iki konusu bu cümleden çıkıyor: arayüzün gerçekten hangi kısmına ihtiyacın var, ve o kısmı her seferinde yeniden kurmamak için ne yapılır.

Bu derste ne olacak

Önce arayüzün neden bu kadar kalabalık göründüğünü ve bunun aslında ne anlama geldiğini kuracağız. Sonra bir şarkı üretmek için gereken en küçük işlem kümesini çıkaracağız. Ardından o kümenin en çok hafife alınan üyesine, döngüye ayrı bir bölüm ayıracağız. Sonra şablonun ne taşıyıp ne taşımaması gerektiğini konuşacağız. Şablonun görünmeyen bedelini ele alacağız. En sonda sürüm almanın hangi üç anda yapıldığını göreceğiz.

Sıfır noktası

Yazılımı ilk açtığında gördüğün şey ürkütücü görünüyor. Yüzlerce düğme, onlarca pencere, adını bile bilmediğin alanlar.

Buradan çıkarılan sonuç genellikle yanlış: bunların hepsini öğrenmem gerekiyor.

Gerekmiyor.

Çünkü arayüz büyük değil; üst üste binmiş.

Aynı program birbirinden farklı işler için kullanılıyor ve hepsinin araçları aynı ekranda duruyor.

Kayıt yapmak bir iş. Kurgu yapmak başka bir iş. Aranjman kurmak başka. Miks yapmak başka. Ses tasarlamak bambaşka.

Sen bir anda bunların yalnız birini yapıyorsun ve o işin araçları, ekrandakilerin küçük bir kısmı.

Yani öğrenme yolu "her şeyi öğrenmek" değil, "bir işin kümesini öğrenmek" oluyor.

Bu kursun ilerleyen derslerinde bu kümeler sırayla açılacak. Bu derste ilk kümeyi kuruyoruz: bir fikri yakalayıp bir şarkı hâline getirmek için gereken en küçük takım.

Mekanizma

Üretim için en küçük küme

Bir şarkı üretmek için gerçekten kullanılan işlemler bir düzine kadar. Sırayla sayalım.

Birinci grup taşıma kontrolleri: çal, dur, kayıt ve döngü. Bunlar her şeyin altında duruyor ve dördüncüsü genellikle atlanıyor; ona ayrı bir bölüm ayırdık.

İkinci grup zaman: tempo ve metronom. Bir prodüksiyonda tempo baştan belirleniyor ve sonradan değiştirmek her şeyi etkiliyor.

Üçüncü grup kanal işleri: kanal oluşturmak, girişini seçmek, kayda hazırlamak ve kendini dinleyebilmek.

Dördüncü grup kurgu: seçmek, kopyalamak, taşımak, kesmek ve çoğaltmak. Bir aranjmanın büyük kısmı bu beş hareketle kuruluyor.

Beşinci grup dinleme kontrolü: seviye, sessize alma ve tek kanalı yalnız dinleme.

Bu kadar.

Bunların dışındaki her şey şu an için ertelenebilir. Efekt zincirleri, gelişmiş kurgu araçları, otomasyon, ses tasarımı; hepsi sırası geldiğinde geliyor.

Şimdi bu kümeyle ilgili asıl mesele.

Bu işlemleri fareyle yapmakla klavyeden yapmak arasında bir hız farkı var ve o fark burada bir konfor meselesi değil.

Açılış sahnesindeki fikir, kurulum yüzünden kaybolmuştu. Aynı şey üretim sırasında da oluyor: bir fikri denemek için gereken hareket sayısı arttıkça, denenmeden vazgeçilen fikir sayısı da artıyor.

Yani kısayol öğrenmek bir verimlilik takıntısı değil; hangi fikirlerin denenip denenmeyeceğini belirleyen bir şey.

Öğrenme yöntemi de basit: hepsini birden ezberlemeye çalışma. Bir hafta boyunca yalnız bir işlemi klavyeden yapmaya zorla kendini. Sonraki hafta bir tane daha ekle.

Döngü

En küçük kümenin en çok hafife alınan üyesi döngü ve bunun sebebi adının sıradan olması.

Döngü, seçtiğin bir bölümün durmadan tekrar etmesi.

Yeni başlayanlar onu çoğunlukla bir dinleme aracı sanıyor. Oysa bir üretim aracı.

Şöyle çalışıyor: dört ölçülük bir bölümü döngüye alıyorsun ve o çalarken üstüne bir şey ekliyorsun. Bir davul kuruyorsun, döngü devam ediyor. Bir bas ekliyorsun, döngü devam ediyor. Bir akor deniyorsun, beğenmiyorsun, siliyorsun; döngü hâlâ devam ediyor.

Bunun iki büyük faydası var.

Birincisi bağlam. Eklediğin her şeyi, diğer her şeyle birlikte anında duyuyorsun. Tek başına iyi olup toplamda kötü olan fikirler hemen görünüyor.

İkincisi süreklilik. Hiçbir noktada durup baştan başlamıyorsun. Durmak, açılış sahnesindeki kaybın küçük hâli; her duruşta bir parça dikkat gidiyor.

Bir de yan etkisi var ve düzenleme kalitesini doğrudan etkiliyor.

Bir fikir kırk kez üst üste çaldığında, yalnız bir kez duyulduğunda fark edilmeyen şeyler ortaya çıkıyor. Sıkıcı olan sıkıcılığını gösteriyor, rahatsız eden rahatsızlığını gösteriyor.

Yani döngü bir kalite filtresi olarak da çalışıyor ve bedava.

Tek dikkat edilecek şey: döngüde fazla kalmak da mümkün. Aynı dört ölçüde iki saat geçiren biri bir şarkı değil, bir dört ölçü üretiyor. Bu kursun onuncu dersi tam olarak bu sorunu ele alıyor.

Şablon ne taşır, ne taşımaz

Şablon, bir projenin kaydedilmiş başlangıç hâli.

Yeni bir proje açtığında boş bir sayfa yerine, senin daha önce kurduğun düzen geliyor.

Bir şablonda bulunması gereken şeyler var.

Kanallar ve gruplar bulunuyor. Kayıt yapıyorsan hazır bir kayıt kanalı, üretim yapıyorsan birkaç boş enstrüman kanalı, ve bunları toplayan gruplar.

Adlandırma ve renkler bulunuyor. Her seferinde aynı sırada duran, aynı renkte kanallar.

Dinleme yolu bulunuyor. Kulaklıkta kendini duyman için gereken düzen, bir kez kurulup orada kalıyor.

Sık kullandığın gönderme yolları bulunuyor. Bir mekân yolu hazırsa, ihtiyacın olduğunda kurmuyorsun.

Tempo, ölçü ve metronom varsayılanları bulunuyor.

Şimdi bulunmaması gerekenler ve burası daha önemli.

Şablonda karar bulunmuyor.

Yani hazır yüklenmiş sesler, önceden ayarlanmış efektler, seçilmiş enstrümanlar orada durmuyor.

Sebebi şu: her şarkı farklı bir şey istiyor. Şablonuna sabit bir davul sesi koyduğunda, bir sonraki on şarkın da o davulla başlıyor. Bir süre sonra bütün şarkıların birbirine benzemeye başlıyor ve nedenini bulamıyorsun.

Kural tek cümlede duruyor: şablon kurulumu taşır, kararları taşımaz.

Şablonun gizli maliyeti

Şablon zaman kazandırıyor ve karşılığında bir şey alıyor. Dürüst olmak gerekiyor.

Bir şablon, senin bir dönemki alışkanlıklarını dondurup her projeye taşıyor.

Sekiz kanalla başlayan biri, her şarkıya sekiz kanal düşünerek başlıyor. Belirli bir grup yapısı kurmuş olan biri, o yapıya uymayan bir fikri fark etmeden budayabiliyor.

Bu, kötü bir şey olmak zorunda değil; ama farkında olmayı gerektiriyor.

Üç karşı önlem işe yarıyor.

Birincisi şablonu küçük tutmak. Ne kadar az şey içeriyorsa o kadar az şey dayatıyor.

İkincisi arada bir yeniden kurmak. Altı ayda bir şablonu sıfırdan yapmak, o dönemde gerçekten kullandığın şeyleri ortaya çıkarıyor; kullanmadıkların kendiliğinden düşüyor.

Üçüncüsü bazı projelere bilerek boş sayfadan başlamak. Bu, alışkanlığın nerede işe yaradığını ve nerede yalnız alışkanlık olduğunu gösteriyor.

Bir de pratik bir ölçü var: açılması iki dakika süren bir şablon kullanılmıyor. Ağır bir şablon, kurulum süresini ortadan kaldırmak için yapılmışken kendisi bir kurulum süresine dönüşüyor.

Sürüm almanın üç anı

Bir projede sürüm almak, o anki hâli ayrı bir dosya olarak saklamak.

Sık sorulan soru "ne sıklıkla" oluyor ve bu yanlış soru. Doğru soru "hangi anlarda".

Üç an var.

Birinci an: bir şeyi silmeden önce. Bir kanalı, bir bölümü ya da bir fikri kaldıracaksan, kaldırmadan önce sürüm al. Silinen şeyin bir hafta sonra doğru olduğu ortaya çıkabiliyor.

İkinci an: büyük bir değişikliğe başlamadan önce. Aranjmanı baştan kuracaksan ya da bütün sesleri değiştireceksen, mevcut hâl kaybolmadan sakla. Bu, denemeyi ucuzlatıyor; geri dönebileceğini bilen kişi daha cesur deniyor.

Üçüncü an ve en çok atlanan: bir şey çalıştığında.

Bir yere geldin ve iyi. Tam o noktada sürüm al.

Sebebi şu: iyi bir noktadan sonra çalışmaya devam etmek çoğu zaman onu bozuyor ve bozulduğunu fark ettiğinde geri dönecek bir yer bulamıyorsun. Geri alma adımları da bir yere kadar gidiyor.

Bu üçüncü an, çalışmanın psikolojisini de değiştiriyor. İyi bir hâli güvenceye aldığında, üstüne cesaretle deneme yapabiliyorsun; kaybedecek bir şey kalmıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Birincisi: bir şablonun en değerli parçası kanallar değil, dinleme düzeni. Kayıt yapan biri için kulaklıkta duyulan şeyin nasıl kurulduğu, hangi enstrümanların hazır olduğundan çok daha belirleyici. Kendini rahat duyan bir icracı daha iyi çalıyor ve bu, hiçbir düzeltmeyle sonradan kazanılmıyor. Bu yüzden şablon kurarken en çok emek verilecek yer, sinyalin sana geri dönüş yolu; kanal listesi ise her projede zaten değişiyor.

İkincisi: tempoyu baştan doğru seçmek, sonradan değiştirmekten çok daha ucuz. Bir projede tempo değiştiğinde MIDI verisi genellikle uyum sağlıyor ama kaydedilmiş ses uyum sağlamıyor; zamanlaması bozuluyor ya da uzatılıp kısaltıldığında kalitesi düşüyor. Bu yüzden ilk kayıttan önce birkaç dakika tempo denemek, sonradan yapılacak bütün onarımdan az sürüyor. Pratik yöntem, şarkının nakaratını mırıldanarak metronomu ona uydurmak; kıtaya göre seçilen tempo çoğu zaman yavaş kalıyor.

Üçüncüsü: şablon aslında bir karar listesi ve o listeyi yazılı tutmak, şablonun kendisinden daha uzun ömürlü. Şablonlar yazılım güncellemeleriyle, bilgisayar değişiklikleriyle ve alışkanlık değişimleriyle bozuluyor. Ama "ben her projeye şu kanallarla, şu grup yapısıyla, şu dinleme düzeniyle başlarım" bilgisi bir dosyaya bağlı değil. O listeyi bir kenara yazan kişi, şablonunu her ortamda birkaç dakikada yeniden kurabiliyor; yalnız dosyaya güvenen kişi, dosya bozulduğunda her şeyi baştan hatırlamaya çalışıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: "Önce programı tamamen öğrenmeliyim." Arayüz birden fazla işin araçlarını aynı anda gösteriyor. Bir anda tek bir iş yapılıyor ve o işin kümesi ekrandakilerin küçük bir kısmı.

Yaygın yanlış: "Kısayollar hız içindir, sonra öğrenirim." Bir fikri denemek için gereken hamle sayısı, hangi fikirlerin denendiğini belirliyor. Bu bir hız meselesi değil, üretilen müziğin kendisiyle ilgili.

Yaygın yanlış: "Döngü dinlemek içindir." Döngü bir üretim ortamı. Bölüm tekrar ederken üstüne ekleme yapmak hem bağlam veriyor hem de zayıf fikirleri kendiliğinden açığa çıkarıyor.

Yaygın yanlış: "İyi bir şablon çok şey içerir." Şablon kurulumu taşıyor, kararları değil. İçine konan her hazır ses ve efekt, henüz yazılmamış şarkılar adına verilmiş bir karar oluyor.

Yaygın yanlış: "Sürümü belirli aralıklarla almak yeterli." Soru sıklık değil, an. Silmeden önce, büyük bir değişiklikten önce ve bir şey çalıştığında sürüm alınıyor.

Uygulama

Bir hafta boyunca yalnız tek bir alıştırma yap: fikir aklına geldiğinde ne kadar sürede kayıt yapabildiğini ölç. Yazılımı açmadan kronometreyi başlat, ilk notayı kaydettiğinde durdur. Bu süreyi üç gün üst üste yaz. Çıkan sayı, şablona neden ihtiyacın olduğunu herhangi bir açıklamadan daha iyi anlatacak.

İkinci turda kendi şablonunu kur ve tek bir sınıra bağlı kal: içine hiçbir ses, hiçbir efekt koyma. Yalnız kanallar, gruplar, adlar, renkler, dinleme yolu ve tempo varsayılanları olsun. Kaydet ve yeni bir proje açarak ne kadar sürede kayda hazır olduğunu yeniden ölç. İki sayıyı karşılaştır.

Üçüncü turda döngüyle üretim dene. Dört ölçülük bir bölüm seç, döngüye al ve çalarken durmadan üstüne ekleme yap. Yirmi dakika boyunca hiç durdurma. Bittiğinde elinde ne olduğuna bak ve aynı süreyi durup başlayarak çalışsaydın ne kadar yol alacağını tahmin et.

Son olarak sürüm alışkanlığını kur. Bir sonraki projende üç anı da uygula ve her sürümün adına neden aldığını yaz: silmeden önce, değişiklikten önce, çalıştığı için. Proje bittiğinde dosyalara geri bak. Hangi sürüme kaç kez döndüğün, bu alışkanlığın sana ne kazandırdığını gösteriyor.

Kilit özet

Kurulum süresi fikri öldürüyor. Bir müzikal fikrin raf ömrü kısa ve kurulum o ömrü yiyor.

Arayüz büyük değil, üst üste binmiş. Aynı ekran birden fazla işin araçlarını taşıyor ve sen bir anda yalnız birini yapıyorsun.

Üretim için gereken küme bir düzine işlem: taşıma kontrolleri, tempo ve metronom, kanal işleri, beş kurgu hareketi ve dinleme kontrolü.

Döngü bir dinleme aracı değil üretim ortamı. Anında bağlam veriyor, durmayı ortadan kaldırıyor ve zayıf fikirleri tekrarla açığa çıkarıyor.

Şablon kurulumu taşıyor, kararları taşımıyor. İçine konan hazır sesler, henüz yazılmamış şarkılar adına verilmiş kararlar oluyor.

Sürüm üç anda alınıyor: silmeden önce, büyük değişiklikten önce ve bir şey çalıştığında.

Sonraki derse köprü

Şablon hazır, kurulum süresi ortadan kalktı. Artık bir fikir geldiğinde saniyeler içinde kayıt yapabiliyorsun.

Peki ne kaydedeceksin?

Bu kursta üreteceğin şeylerin çoğu bir mikrofonla değil, notalarla girilecek. Bir davul kuracaksın, bir bas çizgisi yazacaksın, akorlar dizeceksin; bunların hiçbiri için bir enstrüman çalmayı bilmek zorunda değilsin.

Ama bir sorun var ve herkes onunla karşılaşıyor.

Notaları elle girmek kolay. Girilen notaların insan gibi duyması zor.

Ekranda kusursuz hizalanmış bir davul deseni, çalındığında neden makine gibi duyuyor? Ve bunu düzeltmek için notaları bozmak mı gerekiyor?

Üçüncü ders bu sorunun üstüne kurulu.