Kademeli çalışma ve mola

Açılış sahnesi

Bir çello öğrencisi, bir yaz akademisine kabul edildiğini öğreniyor. Akademide her gün saatlerce oda müziği provası, bireysel ders ve orkestra çalışması olacak. Şu anda günde bir saat kadar çalışıyor.

Akademiye iki ay var. Öğrenci bir plan yapıyor: her hafta çalışma süresini biraz artıracak, ama bunu yaparken aynı hafta içinde yeni ve zor parçalara geçmeyecek. Artırdığı haftayı bir süre sabit tutacak, ara sıra bilerek daha hafif bir hafta koyacak.

Uzun çalışma günlerinde de bir düzen kuruyor. Tek parça saatler yerine çalışmasını birkaç bölüme ayırıyor. Her bölümün arasında kalkıp yürüyor, çelloyu yere bırakıp ellerini gevşetiyor. Bölümlerin içinde bile, uzun bir cümlenin sonunda yayı birkaç saniye indirip omzunu serbest bırakıyor.

Akademinin ilk haftası geldiğinde, çevresindeki birkaç öğrenci birkaç gün içinde yorgunluktan ve kol ağrısından yakınmaya başlıyor. Çello öğrencisi de yoruluyor, ama bedeni yükü taşıyor. Aradaki fark, akademinin kendisinde değil, ondan önceki iki aydaydı.

Bu derste ne olacak

Önce yükün haftalar içinde nasıl kademeli olarak artırılacağına bakacağız: küçük adımlar, her adımda tek bir değişken ve artışların arasına konan sabitleme dönemleri. Sonra planlı hafif haftaların ve bir aradan dönüşün nasıl kurulacağını konuşacağız. Ardından ölçeği küçültüp tek bir güne ve tek bir oturuma geçeceğiz: çalışmayı bölmek, molanın türleri ve molanın ne zaman verildiği. En sonda da yoğun dönemlerde, bir yaz akademisinde ya da bir kayıt haftasında, yükün nasıl dağıtılacağını ele alacağız.

Sıfır noktası

Yükün sıçramasının tehlikesini kursun başında konuştuk. Bu ders, sıçramayı önlemenin iki ölçekteki aracını ele alıyor.

Kademeli çalışma, yükün uzun bir zaman içinde küçük adımlarla artırılması. Haftalar ve aylar ölçeğinde işliyor.

Mola ise çalışmanın içine konan bir ara. Dakikalar ve saatler ölçeğinde işliyor ve bir oturumun içinde yükün birikmesini önlüyor.

İkisi aynı işi farklı ölçeklerde yapıyor: yükü zamana yaymak. Kademeli artış yükü haftalara, mola ise bir günün saatlerine dağıtıyor.

Bu dersin sınavı şu: önümüzdeki birkaç haftanın yükünü kademeli olarak artıran bir plan ve uzun bir çalışma gününü molalarla bölen bir düzen kurabiliyor musun?

Mekanizma

Küçük adımlar, tek değişken

Kademeli artışın temelinde küçük adımlar var. Kapasite yavaş değiştiği için, yük de ancak kapasitenin izleyebileceği bir hızla artırılabiliyor. Büyük bir adım, açılıştaki akademinin ilk haftasında öteki öğrencilerin yaşadığı açığı yaratıyor.

Bunun yanında aynı anda yalnızca bir değişken artırılıyor. İlk derste yükün hacim, yoğunluk ve sıklıktan oluştuğunu görmüştük. Bir hafta çalışma süresi artırılıyorsa, aynı hafta programa daha çetin eserler alınmıyor. Yeni bir parçaya başlanıyorsa, o hafta süre sabit tutuluyor.

Değişkenler birbirinin üstüne biniyor. Süre ile zorluk aynı anda arttığında, yükteki toplam artış ikisinin tek tek artışından çok daha büyük olabiliyor. İzlemek de kolaylaşıyor: tek bir değişken değiştiğinde, bedenin cevabında bir sorun ortaya çıkarsa nereden geldiği anlaşılabiliyor.

Açılıştaki çello öğrencisi bu kuralı izledi. Çalışma süresini artırdığı haftalarda repertuvarını değiştirmedi. Akademinin zor parçalarına, süreyi bir süre sabit tuttuğu haftalarda başladı.

Artış ve sabitleme

Kademeli artış düz bir çizgi değil, bir merdiven. Her artışın ardından, beden yeni düzeye alışana kadar yükün bir süre sabit tutulduğu bir basamak geliyor.

Sabitleme dönemi, kapasitenin yükün arkasından yetiştiği zaman. Bu dönemde yük artmıyor, ama beden aynı yükü giderek daha kolay taşımaya başlıyor. Çalışma günlüğündeki ertesi sabah satırı bunun en iyi göstergesi: yeni düzeyin ilk günlerinde görülen yorgunluk azaldığında, bir sonraki adım için zemin hazırlanmış oluyor.

Merdivenin bir de ara sıra konan hafif basamakları var. Belirli aralıklarla bilerek daha hafif bir hafta planlamak, birikmiş yorgunluğun toparlanmasına alan açıyor. Bu hafif haftalar bir kayıp değil, merdivenin bir sonraki basamağa sağlam çıkabilmesinin koşulu.

Bu düzen katı bir takvim değil. Günlükte beklenmedik bir yorgunluk ya da bir belirti görüldüğünde, merdivenin bir sonraki basamağı ertelenebiliyor, hatta bir basamak geri inilebiliyor. Kademeli artış, bedenin cevabına göre ayarlanan bir plan.

Aradan dönüş

Tatil, hastalık ya da çalgıdan uzak geçen haftalar bittiğinde, merdivene yeniden çıkmak gerekiyor; kapasite bu dönemlerde aşağı inmiş oluyor.

Dönüşün kuralı, aranın öncesindeki düzeyden değil, onun belirgin biçimde altından başlamak. Bir müzisyen aradan önce günde birkaç saat çalışıyorduysa, dönüşün ilk günleri bunun çok daha kısasıyla ve daha rahat bir malzemeyle başlıyor. Oradan yine küçük adımlarla, sabitleme basamaklarıyla eski düzeye doğru çıkılıyor.

Dönüşteki en büyük tehlike, kaybedilen zamanı telafi etme isteği. Açılıştaki yaz akademisi gibi bir hedef ya da ilk dersteki gibi yaklaşan bir sınav, bu isteği güçlendiriyor. Ama kapasiteye yetişme zamanı tanımadan yapılan bir telafi, kaybedilen zamanı geri getirmek yerine yeni bir ara yaratabiliyor.

Bir yaralanma ya da sağlık sorunu nedeniyle verilen bir aradan dönüş ise ayrı bir durum. Böyle bir dönüşün hızı ve biçimi, sorunla ilgilenen sağlık uzmanıyla birlikte belirlenmeli.

Oturumu bölmek

Ölçeği küçültüp tek bir güne geçtiğimizde, aynı mantık farklı bir biçim alıyor. Uzun bir çalışmayı tek parça sürdürmek yerine birkaç bölüme ayırmak, yükün bir oturum içinde birikmesini sınırlıyor.

Bölünmüş bir çalışma günü, aynı toplam sürede bedene daha az yük bindiriyor, çünkü her bölümün arasında kaslar kısa da olsa toparlanma fırsatı buluyor. Üçüncü derste gördüğümüz durağan tutma işi, özellikle bu aralarda rahatlıyor.

Bölmenin bedenin dışında bir kazancı da olabiliyor. Öğrenme üzerine yapılan çalışmalar, aynı sürenin tek bir uzun oturum yerine araya zaman giren birkaç oturuma dağıtılmasının öğrenmeyi çoğu zaman desteklediğini gösteriyor. Beden için iyi olan düzen, çoğu zaman öğrenme için de iyi.

Açılıştaki çello öğrencisi uzun günlerini birkaç bölüme ayırdı ve bölümlerin arasında çalgıyı bırakıp kalktı. Aynı toplam süre, bu düzende bedenine çok daha rahat geldi.

Molanın türleri ve zamanı

Mola tek bir şey değil; farklı ölçeklerde farklı işler gören birkaç türü var.

Mikro mola birkaç saniye sürüyor ve çalmanın içinde yer alıyor. Bir cümle bittiğinde yayı ya da elleri bir anlığına indirmek, omuzları serbest bırakmak, parmakları gevşetmek. Bu kısa anlar, durağan tutma işini kesintiye uğratıyor ve kasların yeniden kan almasına fırsat veriyor.

Kısa mola birkaç dakika sürüyor ve bölümlerin arasında yer alıyor. Çalgıyı bırakıp kalkmak, yürümek, su içmek, bedeni çalma konumunun tersine doğru hafifçe hareket ettirmek. Kısa molanın işi, çalmanın kullandığı kasları ve konumu tamamen değiştirmek.

Bir molanın içeriği de önemli. Çalgıyı bırakıp aynı elleri ve aynı eğik boynu kullanarak telefona bakmak, çalmanın yükünü başka bir biçimde sürdürüyor. Gerçek bir mola, çalmanın yüklediği bölgelere farklı bir iş ya da dinlenme veriyor.

Molanın zamanlaması en çok atlanan kısım. Birçok müzisyen ancak yorulduğunda ya da bir belirti ortaya çıktığında ara veriyor. Oysa en çok koruyan mola, yorgunluk gelmeden, saati baştan belli olan moladır. Parçaların doğal durakları, bölüm sonları ya da basit bir zamanlayıcı bu düzeni kurmaya yardım ediyor.

Yoğun dönemler

Bir yaz akademisi, bir kayıt haftası, bir festival ya da art arda konserlerle geçen bir dönem, yükün müzisyenin kontrolünden kısmen çıktığı zamanlar. Program başkaları tarafından belirleniyor ve çoğu zaman olağan çalışmadan çok daha yoğun.

Bu dönemlere hazırlığın büyük kısmı, açılıştaki çello öğrencisinin yaptığı gibi, önceden yapılıyor. Yoğun dönemden önceki haftalarda yükü kademeli olarak o döneme yakın bir düzeye çıkarmak, bedenin o düzeye alışmış olarak gelmesini sağlıyor.

Dönemin içinde ise elde kalan araçlar kullanılıyor. Provaların aralarındaki boşluklarda gerçek molalar vermek, bireysel çalışmayı provaların yüküne göre hafifletmek, zor ve kolay malzemeyi art arda sıralamak, uyku ve beslenmeyi korumak. Programın kendisi değiştirilemese bile, programın dışında kalan saatler toparlanmaya ayrılabiliyor.

Yoğun bir dönemin ardından da bir toparlanma zamanı planlanmalı. Dönem biter bitmez olağan yüküne dönmek yerine birkaç günlük hafif bir çalışma, birikmiş yorgunluğun dağılmasına alan açıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Repertuvar da kademeli seçilir. Deneyimli müzisyenler yıl içinde repertuvarlarını, bedenin yükünü de hesaba katarak planlıyor. Fiziksel olarak çok zorlu bir eserin hazırlığı, başka yoğun işlerle aynı döneme denk getirilmiyor; zor bir eser birkaç ay önceden, yavaş ve kısa bölümlerle çalışılmaya başlanıyor.

Bölünmüş çalışmanın sırası. Bir günü birkaç bölüme ayırırken en zorlu malzeme çoğu zaman bedenin ısınmış ama henüz yorulmamış olduğu bölümlere konuyor. Günün son bölümü, daha hafif malzemeye ya da dinlemeye, analize, zihinsel çalışmaya ayrılabiliyor.

Zihinsel çalışma yükü bölmenin bir yolu. Notayı çalgısız okumak, bir kaydı dinleyerek bir eseri incelemek ya da bir pasajı zihinde canlandırmak, bedeni yüklemeden çalışmayı sürdürmenin yolları. Bu tür çalışmalar, özellikle yoğun dönemlerde ya da bir aradan dönüşte, fiziksel çalışmanın yerini kısmen alabiliyor.

Molayı bir ekip kuralına çevirmek. Uzun provalarda molaların kişisel bir tercihe değil, provanın düzenine bağlanması, herkesin aynı anda dinlenmesini sağlıyor. Bir oda müziği grubunda ya da bir orkestrada molaların önceden belirlenmesi, kimsenin ara istemek zorunda kalmamasını sağlıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Kademeli artış yavaş ilerlemek demektir. Kademeli artış, kapasitenin yükün arkasından yetişmesine zaman tanıyarak ilerlemeyi sürdürülebilir kılıyor. Büyük adımlar çoğu zaman bir ara ile sonuçlanıyor ve toplamda daha yavaş bir ilerleme getiriyor.

Yaygın yanlış: Aynı hafta her şeyi artırabilirim. Süre, zorluk ve sıklık birbirinin üstüne biniyor. Aynı anda yalnızca bir değişkeni artırmak hem yükü sınırlıyor hem de bir sorunun kaynağını izlenebilir kılıyor.

Yaygın yanlış: Aradan sonra kaldığım yerden devam ederim. Bir aranın ardından kapasite azalmış oluyor. Dönüş, aranın öncesindeki düzeyin belirgin biçimde altından başlamalı.

Yaygın yanlış: Mola, yorulduğumda verilir. Molanın yeri takvimde, yorgunluktan önce. Yorgunluktan sonra verilen ara, önlemek yerine onarmaya çalışıyor.

Yaygın yanlış: Çalgıyı bıraktığım her an moladır. Çalgıyı bırakıp aynı elleri ve aynı konumu başka bir işle kullanmak, yükü sürdürüyor. Gerçek bir mola, çalmanın yüklediği bölgelere farklı bir iş ya da dinlenme veriyor.

Uygulama

Çalışma günlüğünün son birkaç haftasına bak ve şu anki olağan yük düzeyini belirle: günlük ve haftalık çalışma süren, çaldığın malzemenin zorluğu, çalışmaların sıklığı.

Önümüzdeki birkaç hafta için bir merdiven planı yaz. Her hafta yalnızca bir değişkeni artır ve hangisini artıracağını yaz. Her artıştan sonra en az bir sabitleme haftası koy. Planın içine bilerek hafif bırakılmış bir hafta ekle.

Ardından olağan bir çalışma gününü bölümlere ayır. Kaç bölüm olacağını, her bölümün arasında ne tür bir kısa mola vereceğini ve bu molada ne yapacağını yaz. Çalma sırasında mikro molalar için parçalarındaki doğal durakları belirle.

Bu düzeni bir hafta uygula. Her gün molaları gerçekten verdin mi, yoksa atladın mı, günlüğe yaz. Molalarının ne kadarını yorulmadan önce, ne kadarını yorulduktan sonra verdiğini not et.

Son olarak önündeki aylarda bir yoğun dönem varsa, bir sınav, bir akademi, bir kayıt ya da bir konser dizisi, ona hazırlanmak için yükünü hangi haftalarda ve hangi adımlarla artıracağını bir paragrafla yaz. Kursun sonunda hazırlayacağın plana bu paragrafı aynen taşıyabilirsin.

Kilit özet

Kademeli çalışma ve mola, yükü zamana yaymanın iki ölçeği: biri haftalara ve aylara, öteki bir günün saatlerine.

Kademeli artışın kuralları küçük adımlar ve aynı anda tek bir değişken. Artışlar arasında sabitleme basamakları ve ara sıra planlanan hafif haftalar, kapasitenin yükün arkasından yetişmesine zaman tanıyor. Aradan dönüş, önceki düzeyin belirgin biçimde altından başlıyor; bir sağlık sorunundan dönüşün hızı ise bir uzmanla birlikte belirleniyor.

Uzun bir çalışmayı bölümlere ayırmak, aynı toplam sürede daha az yük biriktiriyor ve öğrenmeyi de çoğu zaman destekliyor. Mikro molalar durağan tutma işini kesiyor, kısa molalar çalmanın konumunu tamamen değiştiriyor. Mola en iyi yorgunluktan önce, önceden belirlenmiş bir düzene göre veriliyor.

Yoğun dönemlere hazırlık büyük ölçüde önceden yapılıyor. Dönemin içinde gerçek molalar ve hafifletilmiş bireysel çalışma, dönemin ardında ise planlanmış bir toparlanma, bedeni koruyor.

Sonraki derse köprü

Şimdiye kadar yükü, belirtileri, konumu ve zamanı bütün beden için konuştuk. Kursun ikinci yarısı, müzisyenlerin en çok yüklediği bölgelere tek tek bakıyor.

El ve bilek, çalgıların çoğunda en ince ve en tekrarlı işi yapan bölge. Bu bölgedeki küçük yapılar yükü nasıl taşır, hangi el ve bilek konumları ve hareketleri yükü bir noktaya yığar, ve bir müzisyen kendi el ve bilek alışkanlıklarını nasıl gözlemleyebilir?