Tab ve ritim okuma

Açılış sahnesi

Bir öğrenci sevdiği bir şarkının tabını buluyor.

Sayılar orada. Hangi tel, hangi perde, hangi sırayla. Hepsi yazılı.

Öğrenci sayıları tek tek çalıyor. Her biri doğru.

Ve ortaya çıkan şeyin o şarkıyla hiçbir ilgisi yok.

Öğrenci şaşırıyor: "Yanlış mı çaldım?"

Hayır. Yazılanların hepsini doğru çaldı.

Sorun şu: tabın içinde bilginin yarısı hiç yoktu.

Hangi notaya basacağı yazıyordu. O notanın ne kadar süreceği yazmıyordu.

Ve müzikte süre, perde kadar belirleyici. Aynı nota dizisi farklı sürelerle çalındığında iki farklı şey olur ve ikisi birbirini tanımaz.

Bu ders tabın ne olduğunu, ne olmadığını ve eksik bıraktığı yarıyı nasıl tamamlayacağını kuruyor.

Bu derste ne olacak

Önce tabın hangi gerçek sorunu çözdüğünü göreceğiz; tab keyfi bir kolaylık değil, gitara özgü bir ihtiyaçtan doğdu. Sonra neyi çözmediğini konuşacağız — üç şeyi birden. Ardından tabın nasıl okunduğuna bakacağız ve baş aşağı görünen bir ayrıntıyı düzelteceğiz. Sonra ritmi tab üzerine nasıl bindireceğini göreceğiz. En sonda sağ elin nabzı nasıl taşıdığını kuracağız. Ders bittiğinde bir tabı ritmiyle birlikte okuyabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Tab bir tarif, nota bir tanımdır.

Bu ayrım dersin tamamını taşıyor.

Nota yazısı sana ne çalacağını söyler: bu perde, bu süre. Nasıl çalacağın sana kalmış.

Tab ise sana ne yapacağını söyler: bu tele, bu perdeye bas. Ne çaldığını söylemez.

İkisi arasındaki fark küçük görünüyor ama sonuçları büyük ve bu derste tek tek göreceğiz.

Ama önce tabı savunalım, çünkü gitarda tab gerçek bir sorunu çözüyor ve o sorun başka çalgılarda yok.

Mekanizma

Tab hangi sorunu çözüyor

Gitarda aynı ses birden fazla yerde bulunur.

Bu, klavyeli çalgılardan temel bir ayrım. Piyanoda bir perdeyi çalmak istiyorsan gidebileceğin tek bir tuş var. Gitarda aynı sesi genellikle iki, üç, bazen dört ayrı tel-perde kombinasyonunda bulabilirsin.

Şimdi düşün: nota yazısı sana "şu perde" diyor. Ama hangi telde çalacağını söylemiyor.

Ve bu bir ayrıntı değil. Aynı ses farklı tellerde farklı tınlıyor — kalın telde daha yumuşak ve dolgun, ince telde daha parlak. Ayrıca hangi teli seçtiğin, bir sonraki notaya ne kadar kolay geçeceğini belirliyor.

Yani gitarda "hangi ses" bilgisi tek başına yetersiz. "Nerede" bilgisi de gerekiyor.

İşte tab tam olarak bunu veriyor.

Bu yüzden tab bir tembellik aracı değil. Gitara özgü gerçek bir eksiği kapatıyor ve profesyonel yayınlarda da nota yazısının altına tab konması yaygın bir uygulama. İkisi birlikte tam bilgi veriyor.

Tab neyi çözmüyor

Üç şey ve üçü de sonradan bedel çıkarıyor.

Birincisi: ne çaldığını söylemiyor.

Tab "beşinci telde üçüncü perde" diyor. O notanın adını söylemiyor.

Bunun sonucu şu: bir şarkıyı tabla öğrenen biri, o şarkıyı çalabiliyor ama hakkında hiçbir şey bilmiyor. Hangi tonda olduğunu, hangi akorların kullanıldığını, neden bu seslerin seçildiğini söyleyemiyor.

Yani elde çalınabilir bir parça var ama aktarılabilir bir bilgi yok.

İkincisi: taşınabilir değil.

Nota adlarını bilmediğinde o şarkıyı başka bir tona taşıyamıyorsun. Bir şarkıcı "bu benim için tiz, biraz aşağı alalım" dediğinde yapabileceğin bir şey yok.

Aynı sebeple başka bir müzisyenle konuşamıyorsun. Bir kemancıya "üçüncü perde" demenin bir anlamı yok.

Üçüncüsü ve en acil olanı: ritmi çoğunlukla taşımıyor.

İnternette bulunan tabların büyük bölümü yalnız perde numaralarını veriyor. Süreler yok.

Bunun sonucu açılış sahnesinde görüldü. O tabla ancak zaten bildiğin bir şarkıyı çalabilirsin — çünkü ritmi kendi hafızandan tamamlıyorsun.

Yani ritimsiz bir tab, bir belirtim değil bir hatırlatıcıdır. Duyduğun bir şeyi yeniden kurmana yarar; duymadığın bir şeyi öğretmez.

Bu ayrımı bilmek önemli çünkü öğrenciler tabı bir kaynak sanıp kayıt dinlemeyi atlıyor. Oysa ritimsiz tabla çalışmanın ön koşulu, o parçayı defalarca dinlemiş olmak.

Altı çizgi ve baş aşağı görünen sistem

Şimdi okumaya geçelim.

Tab altı yatay çizgiden oluşuyor ve her çizgi bir teli temsil ediyor. Çizgilerin üstündeki sayılar da hangi perdeye basılacağını söylüyor. Sıfır boş tel demek.

Buraya kadar basit. Ama bir ayrıntı var ve neredeyse her yeni başlayan burada takılıyor.

En üstteki çizgi en ince teldir.

Yani sisteme baktığında en üstte gördüğün şey, gitara baktığında en altta duran tel.

Sebebi şu: tab, gitara bakışını değil sesin yüksekliğini temel alıyor. Nota yazısında olduğu gibi yukarı çıkmak tizleşmek demek. En ince tel en tiz tel olduğu için en üstte duruyor.

Bu, öğrencilerin ilk günlerde sürekli yaptığı bir hata. Tab'ın alt çizgisini ince tel sanıp bütün pasajı ters çalıyorlar ve neyin yanlış olduğunu bulamıyorlar.

Bir kontrol yöntemi: tabda çok yüksek perde numaraları en alt çizgide yoğunlaşıyorsa muhtemelen ters okuyorsun. Kalın teller genellikle düşük perdelerde kullanılıyor.

Ve şu pratik ayrıntı: sayılar dikey olarak alt alta yazıldığında hepsi aynı anda çalınıyor demektir — yani bir akor. Yatay olarak sıralandığında art arda çalınıyor.

Ritmi tab üzerine bindirmek

Şimdi eksik yarıyı tamamlayalım.

İyi hazırlanmış tablarda perde numaralarının üstünde ritim işaretleri bulunuyor: sapları ve bayrakları olan çizgiler. Bunlar sürelerin nota yazısındaki gösterimiyle aynı.

Süre kavramlarının kendisini Ritim Temelleri kursunda çalışıyorsan burada yeni bir şey öğrenmiyorsun; yalnız aynı bilgiyi farklı bir sistemin üstünde okuyorsun.

Ritim işareti olmayan bir tabla karşılaştığında iki seçeneğin var.

Birinci seçenek: kaydı dinle ve ritmi oradan al. Bu, pratikte en sık yapılan ve tamamen meşru olan yol. Ama şu şartla: kaydı önce dinlemen, sonra tabı açman gerekiyor. Tersini yaptığında tabdaki sayılar ritim beklentini bozuyor.

İkinci seçenek: ritmi kendin yaz. Kaydı dinlerken tabın üstüne süreleri işaretle. Bu, ilk bakışta fazladan iş gibi görünüyor ama iki faydası var: parçayı gerçekten çözmüş oluyorsun ve altı ay sonra o tabı açtığında yeniden dinlemek zorunda kalmıyorsun.

Ve şu: ritmi yazmak, ritmi anlamayı zorunlu kılıyor. Yazamadığın bir ritmi çözmemişsindir.

Sağ el nabzı taşır

Son ve en pratik bölüm. Burada gitara özgü çok kullanışlı bir hizalama var.

Sağ elin sürekli hareket hâlinde olsun: aşağı, yukarı, aşağı, yukarı. Metronom gibi.

Şimdi kural şu: aşağı vuruşlar vuruşlara, yukarı vuruşlar aralara denk gelir.

Yani sağ elin, ritmin görünür hâline dönüşüyor. El sürekli sallanıyor ve sen yalnız hangi hareketin tele değeceğine karar veriyorsun.

Bunun getirisi büyük. Bir notayı atlamak istediğinde elini durdurmuyorsun; el hareketine devam ediyor, yalnız tele değmiyor. Böylece nabız hiç kesilmiyor.

Öğrencilerin yaptığı hata elini yalnız çalarken hareket ettirmek. O zaman her sessizlikte el duruyor ve yeniden başlatmak zaman alıyor. Nabız da her seferinde yeniden kuruluyor.

Bu ilke altıncı modülde vuruş kalıplarının tamamını taşıyacak. Şimdi tek notalarda kurmak, orada işi neredeyse kendiliğinden çözüyor.

Ve bu, gitarın piyanodan bir üstünlüğü: sağ elin fiziksel hareketi ile nabız arasında doğrudan ve görünür bir bağ var. Nabzı bedenden ayrı bir şey olarak düşünmek zorunda değilsin; kolunda duruyor.

Tabı verimli okumak

Kısa bir kapanış.

Tabı sayı sayı okumak, nota yazısını nota nota okumakla aynı sorunu üretiyor: her sayı ayrı bir hesap, hız hiç artmıyor.

Tab bir avantaj sunuyor: parmak hareketini doğrudan gösteriyor.

"Üç, sonra beş, sonra üç" diye okumak yerine "iki perde ileri, geri" diye okursun. Sayılar bir liste olmaktan çıkıp bir hareket şekline dönüşür.

Ve tabda tekrar eden desenler görsel olarak fark edilebilir — aynı sayı grubu yeniden geldiğinde göze çarpar. Bu, tabın nota yazısına göre gerçek bir üstünlüğü.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Dört nokta.

Birincisi: tab ile nota adları birbirinin rakibi değil. En pratik yol ikisini birlikte kullanmak: tabdan çalarken bastığın notaların adlarını da öğrenmek. Bu, başlangıçta yavaşlatıyor ama altı ay sonra bambaşka bir gitarist üretiyor — çalabilen değil, ne çaldığını bilen bir gitarist.

İkincisi: tab yalnız perdeyi değil tekniği de yazabiliyor. Bağlama, kaydırma, bükme ve çekme gibi gitara özgü hareketler için tabda özel işaretler var. Bu, tabın nota yazısına göre bir üstünlüğü: gitarın kendine has hareketlerini doğrudan gösterebiliyor.

Üçüncüsü: internetteki tabların güvenilirliği değişken. Çoğu, dinleyerek çıkarmış kullanıcılar tarafından yazılmış ve hata payı yüksek. Aynı şarkının farklı sürümleri birbirini tutmuyorsa şaşırma. En sağlam yol, birkaç sürümü karşılaştırmak ve kayıtla doğrulamak.

Dördüncüsü: bu modül onuncu modülün altyapısı. Kulaktan çalma çalışmasında bulduğun şeyi kaydetmek için tab kullanacaksın ve orada kendi yazdığın tab, internetten bulunandan daha değerli olacak — çünkü ritmi de içinde olacak.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Tab, nota yazısının kolay hâlidir. Farklı bir şeyi yazan farklı bir sistemdir. Nota sesi tanımlar, tab hareketi tarif eder ve gitara özgü bir eksiği kapatır. Biri diğerinin basitleştirilmişi değildir.

Yaygın yanlış: Tabdaki her şey yazılıdır. İnternette bulunan tabların büyük bölümünde ritim yoktur; bilginin yarısı eksiktir. Ritimsiz bir tab ancak zaten bilinen bir şarkı için kullanılabilir.

Yaygın yanlış: Tabın en üst çizgisi kalın teldir. Tersidir. En üstteki çizgi en ince ve en tiz teldir, çünkü tab bakışı değil sesin yüksekliğini temel alır. Bu hata bütün pasajı ters çaldırır.

Yaygın yanlış: Nota adlarını bilmeye gerek yok, tab yeter. Yeter ama sınırlı. Ton değiştirmek, başka müzisyenlerle konuşmak ve öğrendiğini başka parçalara aktarmak nota adlarını gerektirir. Tab çalmayı öğretir, müziği öğretmez.

Yaygın yanlış: Sağ el yalnız çalarken hareket eder. Sürekli hareket eden bir sağ el nabzı taşır ve sessizliklerde bile devam eder. Duran bir el nabzı her seferinde yeniden kurmak zorunda kalır ve bu, altıncı modülde vuruş kalıplarını imkânsızlaştırır.

Uygulama

Dört parçalı çalışma, toplam yirmi dakika.

Birinci parça: yön kontrolü. Basit bir tab al ve çalmadan önce tek bir şeyi doğrula: en üst çizgiyi en ince tel olarak okuyor musun? Bir notayı çal ve tiz mi pes mi çıktığını kontrol et.

Bu otuz saniye, ilk haftalarda saatler kurtarıyor.

İkinci parça: ritim yazma. Bildiğin kısa bir şarkının ritimsiz tabını bul. Kaydı dinle ve tabın üstüne süreleri kendin yaz.

Yazamadığın yerler, ritmi çözemediğin yerler. Onları işaretle ve o kesitleri döngüye alıp yeniden dinle.

Üçüncü parça: sürekli sağ el. Metronomu yavaş kur. Sağ elini durmadan aşağı-yukarı salla ve yalnız aşağı vuruşlarda bir tele değ. El hiç durmasın.

Sonra yalnız yukarı vuruşlarda değ. Sonra ikisinde birden.

Üç dakika. Bu çalışma altıncı modülün tamamını önceden hazırlıyor.

Dördüncü parça: hareket okuma. Aynı tabı bir kez daha, ama sayıları söylemeden oku. Yalnız hareketi sesli anlat: "iki ileri, bir geri, tel değiştir, üç ileri."

Bu, tabı bir listeden bir şekle çeviriyor ve okuma hızını doğrudan artırıyor.

Kilit özet

Tab bir tarif, nota yazısı bir tanımdır; biri ne yapacağını söyler, diğeri ne çalacağını. İkisi rakip değil, birlikte tam bilgi veren iki katmandır.

Tab gerçek bir sorunu çözüyor: gitarda aynı ses birden fazla tel-perde kombinasyonunda bulunur ve nota yazısı hangisinin seçileceğini söylemez. Seçim hem tınıyı hem bir sonraki notaya geçişi belirler.

Tabın üç eksiği vardır: ne çalındığını söylemez, başka tona taşınamaz ve çoğunlukla ritim taşımaz. Ritimsiz bir tab bir belirtim değil bir hatırlatıcıdır; ancak zaten bilinen bir şarkı için kullanılabilir.

Tabın en üstteki çizgisi en ince teldir çünkü sistem bakışı değil sesin yüksekliğini temel alır. Bu ayrıntı atlandığında bütün pasaj ters çalınır.

Sağ el sürekli aşağı-yukarı hareket ederek nabzı taşır; aşağı vuruşlar vuruşlara, yukarı vuruşlar aralara denk gelir. Karar verilen tek şey hangi hareketin tele değeceğidir ve el sessizliklerde bile durmaz.

Sonraki derse köprü

Tek sesi ve onu yazan sistemi kurduk. Sırada gitarın asıl işi var.

Bir sonraki modülde beş açık akoru çalışacağız: mi minör, la minör, mi majör, la majör ve re majör. Bu beş akor, gitarda en geniş repertuvarı en az fiziksel yükle açan gruptur ve seçilme sebepleri tesadüfi değil.

İkinci modülde kurduğun her şey orada sınanacak. Akorda bir ses çıkmadığında sebebi neredeyse her zaman orada çözülmüş olması gereken bir şey olacak: yatık gelen parmak, perde telinden uzak duran parmak ya da susturulmamış bir tel.

Bir uyarı: üçüncü uygulama parçasını bırakma. Sürekli hareket eden sağ el, akorlara geçtiğinde tek başına ritmi ayakta tutacak ve o alışkanlık ancak akor öğrenmeden önce kurulursa işe yarıyor.