Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Dikte bir yazma değil bir hafıza becerisidir; melodi çalarken yazmaya çalışan öğrenci dikkatini böler ve yarısını kaçırır, ilk dinlemede yalnız dinleyen ise tamamını alır.
Altı adımlı yöntemin ilk üçü hiçbir perde bilgisi gerektirmez — uzunluk, ritim ve iki uç nokta — yani sayfanın yarısı kulak eğitimi olmadan doldurulur ve kalan iş belirgin biçimde küçülür.
Sıra bellidir ve tersine çevrilmez: önce ritim iskeleti, sonra kontur, en son derece okuma; çünkü kulak zamanı perdeden daha sıkı tutar ve perdeler hazır bir iskelete yerleştirilir.
Bir melodideki tekrarı duymak çözülecek malzemeyi yarıya indirir; aynı başlayıp farklı biten iki cümle kalıbı çok yaygındır ve form bilgisi doğrudan dikte hızına dönüşür.
Dikte hataları üç türdür — hafıza, ritim ve derece — ve her birinin belirtisi ile çözümü farklıdır; teşhis yapılmadan yapılan çalışma sürenin büyük kısmını boşa harcar.
Açılış sahnesi
Bir dikte sınavında sekiz ölçülük bir melodi çalınıyor.
Öğrenci kalemi eline alıyor ve ilk notayı yazmaya çalışıyor. Melodi devam ediyor. İkinci notaya bakarken üçüncüyü kaçırıyor. Dördüncüde tamamen kaybolmuş oluyor.
Melodi bitiyor. Kâğıtta iki nota var.
Şimdi yan masaya bak.
Oradaki öğrenci melodi boyunca hiçbir şey yazmadı. Kalemi masada durdu.
Melodi bittikten sonra kalemi aldı ve önce ölçü çizgilerini çizdi. Sonra ritmi yazdı. Sonra ilk ve son notayı koydu. Sonra aradakileri doldurdu.
İkisi de aynı melodiyi duydu. Biri iki nota yazdı, diğeri sekiz ölçü.
Fark kulakta değil. Sırada.
Bu ders o sırayı kuruyor.
Bu derste ne olacak
Önce diktenin neden yazma değil dinleme becerisi olduğunu göreceğiz. Sonra altı adımlı bir dikte yöntemi kuracağız ve her adımın neden o yerde olduğunu açıklayacağız. Ardından ilk dinlemede ne yapılacağını konuşacağız; en çok hatanın orada yapıldığını. Sonra hata türlerini ayıracağız. En sonda kendi kendine dikte çalışmanın yolunu vereceğiz. Ders bittiğinde dört ölçülük bir melodiyi doğru yazabiliyor olacaksın.
Sıfır noktası
Dikte, duyduğun bir melodiyi yazmaktır. Ama asıl iş yazmak değil.
Şöyle düşün: bir melodiyi hatırlayabiliyorsan onu yavaş yavaş çözebilirsin. Hatırlayamıyorsan hiçbir yazma tekniği seni kurtarmaz.
Yani dikte bir hafıza işidir ve yazma en sonda gelir.
Bu, açılıştaki iki öğrencinin farkını tamamen açıklıyor. Birincisi melodi çalarken yazmaya çalıştı ve dikkatini böldü; hem dinleyemedi hem yazamadı.
İkincisi bütün dikkatini dinlemeye verdi, melodiyi hafızasına aldı ve sonra rahatça çözdü.
Kural şu ve bu dersin en önemli cümlesi: melodi çalarken yazma, dinle.
Bu kural sezgiye aykırıdır ve öğrenciler ona direnir. Çünkü yazmamak, bir şey kaçırıyormuş gibi hissettirir.
Oysa tam tersi. Yazmaya çalışan öğrenci melodinin yarısını kaçırır; dinleyen öğrenci tamamını alır.
Mekanizma
Altı adımlı dikte yöntemi
Şimdi sırayı kuralım. Altı adım var ve hiçbiri atlanmaz.
Bir: ilk dinlemede hiçbir şey yazma. Yalnız dinle ve melodiyi hafızana al. Bittiğinde onu içinden mırıldanabiliyor olmalısın. Mırıldanamıyorsan bir kez daha dinle; çözmeye başlama.
İki: ritmi çıkar. Ölçü çizgilerini çiz ve yalnız süreleri yaz; perde yok. Bir önceki modülde hecelemeyi çalıştın, burada onu kâğıda geçiriyorsun.
Üç: iki uç noktayı koy. İlk nota ve son nota. Bunlar en kolay bulunanlardır çünkü melodiler genellikle tonik ya da tonik akorunun bir sesiyle başlar ve neredeyse her zaman tonikte biter.
Dört: konturu çiz. Nota yazmadan, yalnız yön. Nerede yükseliyor, nerede iniyor, tepe noktası nerede? Bu, MUS-101'in son modülünde kurduğun kontur fikrinin tersten kullanımı.
Beş: dereceleri oku. Şimdi tek tek seslere gel ve her birini toniğe göre ölçüp derecesini yaz. Altıncı modülde kurduğun beceri tam olarak burada iş görüyor.
Altı: doğrula. Yazdığını içinden söyle ve duyduğunla karşılaştır. Uymayan yer varsa yalnız orayı yeniden dinle.
Altı adım, ama dikkat: ilk üçü melodi hakkında hiçbir perde bilgisi gerektirmiyor. Yani sayfanın yarısını kulak eğitimi olmadan bile doldurabilirsin.
Bu, öğrencileri rahatlatır ve bir de şunu sağlar: ilk üç adım tamamlandığında geriye kalan iş çok daha küçüktür.
İlk dinleme neden bu kadar önemli
Adımların en kritiği birincisi ve en çok atlanan da o.
Sebep basit. Bir melodiyi hafızana alamazsan geri kalan beş adım yapılamaz; elinde çözecek malzeme yoktur.
Peki ilk dinlemede tam olarak ne yapacaksın?
Üç şeye dikkat et ve üçü de kaba bilgilerdir.
Birincisi: uzunluk. Kaç ölçü? Bu, kâğıdı hazırlamanı sağlar.
İkincisi: genel şekil. Yükseliyor mu, iniyor mu, tepe nerede? Kontur bilgisi ayrıntıdan önce gelir.
Üçüncüsü: tanıdık yerler. Tekrar eden bir parça var mı? Varsa onu bir kez çözüp iki kez kullanacaksın.
Bu üç bilgi ayrıntı değildir ve tam da bu yüzden ilk dinlemede alınabilir. Ayrıntıya odaklanan öğrenci bunları kaçırır ve sonra iskeletsiz kalır.
Tekrarı bulmak yükü yarıya indirir
Bir melodide neredeyse her zaman tekrar vardır. MUS-101'de bunun sebebini konuşmuştuk: müzik zamanda akar ve dinleyici geri dönemez, bu yüzden tekrara mecburdur.
Dikte açısından bu, doğrudan bir avantaj.
Dört ölçülük bir melodinin ilk iki ölçüsü son iki ölçüde tekrar ediyorsa, çözmen gereken malzeme yarıya iner.
Ve tekrar tam olmak zorunda değil. Sık karşılaşılan bir kalıp şudur: iki cümle aynı başlar, farklı biter. Bu, MUS-101'de kurduğumuz dönem yapısıdır.
Bunu duyabilen öğrenci ikinci cümlenin yalnız sonunu çözer; başını zaten yazmıştır.
Yani form bilgisi doğrudan dikte hızına dönüşüyor ve iki kursun neden birbirine bağlı olduğunu gösteriyor.
Üç hata türü
Dikte hatalarını üçe ayırmak, düzeltmeyi hedefli hâle getirir.
Birinci tür: hafıza hatası. Melodiyi doğru hatırlayamamışsın; yazdığın şey duyduğun şey değil.
Belirtisi: yazdığını mırıldandığında sana yabancı geliyor.
Çözümü: ilk dinlemede daha az yazmak, daha çok dinlemek.
İkinci tür: ritim hatası. Perdeler doğru ama süreler yanlış; melodi tanınıyor ama yerinde durmuyor.
Belirtisi: yazdığını çaldığında melodi doğru ama tökezliyor.
Çözümü: ikinci adımı ayrı çalışmak; bir önceki modüle dönmek.
Üçüncü tür: derece hatası. Ritim doğru ama bir ya da birkaç ses yanlış.
Belirtisi: melodi genel olarak doğru, belirli yerlerde sapıyor.
Çözümü: altıncı modüle dönmek ve o dereceleri ayrı çalışmak.
Üçünü ayırt etmeden yapılan çalışma verimsizdir. Ritim hatası yapan öğrenci aralık çalışırsa hiçbir şey düzelmez.
Bu, bu akademide defalarca tekrarlanan ilkenin bir kez daha uygulaması: önce teşhis, sonra tedavi.
Kendi kendine dikte çalışmak
Öğretmen olmadan dikte çalışmak mümkün ve yöntemi basit.
Kendi melodilerini kaydet.
Bir klavyede dört ölçülük kısa melodiler uydur, kaydet ve unutmak için bir hafta bekle. Sonra kayıtları dinleyip yaz.
Bu yöntem üç avantaj taşır.
Birincisi: zorluk seviyesini kendin ayarlarsın. Başlangıçta yalnız tonik akorunun seslerini kullan; sonra gam sesleri ekle.
İkincisi: cevap anahtarı zaten sende. Melodiyi sen yazdın; doğrulama anında yapılır.
Üçüncüsü: melodi uydurmak, dikte çalışmasının kendisini besler. Kendi yazdığın melodiler kulağının en iyi bildiği malzemedir.
Tek dikkat: bir hafta bekleme adımını atlama. Yeni uydurduğun melodiyi hatırlarsın ve alıştırma anlamsızlaşır.
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Buraya kadarki kısım yöntemi kurdu. Şimdi ince tarafa geçelim.
Birincisi: dikte becerisi melodinin türüne güçlü biçimde bağlıdır ve bu, ilerlemeyi yanıltıcı gösterebilir. Tanıdık bir tarzdaki melodiyi rahatça yazan öğrenci, yabancı bir gelenekten gelen aynı uzunluktaki melodide tıkanır; çünkü beklentileri işe yaramaz. İlerlemeni ölçerken hep aynı türde çalışmak, kendini olduğundan iyi sanmana yol açar.
İkincisi: dikte, tahmin ile duymanın karıştığı en verimli yerdir ve bu iyi bir şeydir. Deneyimli bir öğrenci bir sonraki notayı duymadan önce tahmin eder; çünkü tonu, konturu ve formu biliyordur. Tahmin doğruysa iş hızlanır, yanlışsa hemen düzeltilir. Kuram bilgisi bu yüzden dikte hızını doğrudan artırır ve iki dersin ayrı çalışılması ikisini de yavaşlatır.
Üçüncüsü: yazma hızı bir engel hâline gelebilir ve ayrıca çalışılmalıdır. Nota yazmayı yavaş yapan öğrenci, doğru duyduğu şeyi kâğıda geçirene kadar unutur. Bu bir kulak sorunu değil, bir el sorunudur ve ayrı bir alıştırmayla çözülür: duyduğun bir şeyi değil, gördüğün bir şeyi hızlı kopyalamak.
Dördüncüsü: dikte, bu kursun bütün modüllerinin aynı anda ölçüldüğü tek yerdir. Ses eşleme, yarım ses ayrımı, aralık kütüphanesi, akor rengi, derece duyumu ve ritim hafızası — hepsi burada birden çalışır. Bu yüzden dikte sonucu, hangi modülün zayıf kaldığını gösteren en iyi teşhis aracıdır. Hata türü ayrımı tam olarak bunun için var.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlış: Dikte sırasında yazmaya hemen başlamak gerekir, yoksa unutulur. Tam tersi. Melodi çalarken yazmaya çalışan öğrenci dikkatini böler ve melodinin yarısını kaçırır. İlk dinlemede hiçbir şey yazmayıp bütün dikkati dinlemeye vermek, sonradan çok daha fazlasını çözmeyi sağlar.
Yaygın yanlış: Dikte bir yazma becerisidir. Bir hafıza becerisidir; yazma en sonda gelir. Bir melodiyi hatırlayabiliyorsan onu yavaş yavaş çözebilirsin, hatırlayamıyorsan hiçbir yazma tekniği kurtarmaz. Bu yüzden çalışmanın ağırlığı hatırlamaya verilir.
Yaygın yanlış: Önce perdeler, sonra ritim yazılır. Sıra tersidir. Kulak zamanı perdeden daha sıkı tutar ve ritim iskeleti hazır olduğunda perdeler ona yerleştirilir. Perdelerle başlayan öğrenci, doğru sesleri yanlış yerlere koyar ve sonra ikisini birden düzeltmek zorunda kalır.
Yaygın yanlış: Dikte hataları tek bir sorundan kaynaklanır. Üç ayrı hata türü vardır — hafıza, ritim ve derece — ve her birinin belirtisi ile çözümü farklıdır. Ritim hatası yapan öğrenci aralık çalışırsa hiçbir şey düzelmez. Teşhis yapılmadan yapılan çalışma, sürenin büyük kısmını boşa harcar.
Uygulama
Bir klavye ve bir kayıt uygulaması aç.
Birinci aşama: melodi bankası kur. Dört ölçülük on kısa melodi uydur ve tek tek kaydet. Yalnız birinci, üçüncü ve beşinci dereceleri kullan; ritim de sade olsun.
Bir hafta bekle. Bu adımı atlama.
İkinci aşama: altı adımı uygula. Bir kaydı aç ve dinle. Hiçbir şey yazma. Mırıldanabiliyor musun?
Sonra kalemi al: ölçü çizgileri, ritim, iki uç nokta, kontur, dereceler, doğrulama.
Üçüncü aşama: kontrol et. Kendi melodini yazdığın için cevap anahtarı sende. Yanlışları bul.
Dördüncü aşama: hatayı sınıflandır. Hafıza mı, ritim mi, derece mi? Bir kâğıda yaz.
Üç melodiden sonra hangi türde yoğunlaştığını göreceksin. O tür, önümüzdeki iki haftanın çalışma konusu.
Beşinci aşama: zorluğu artır. Yalnız hata türün düzeldiğinde gam seslerini ekle. Önce değil.
Kilit özet
Dikte bir yazma değil bir hafıza becerisidir; melodi çalarken yazmaya çalışan öğrenci dikkatini böler ve yarısını kaçırır, ilk dinlemede yalnız dinleyen ise tamamını alır.
Altı adımlı yöntemin ilk üçü hiçbir perde bilgisi gerektirmez — uzunluk, ritim ve iki uç nokta — yani sayfanın yarısı kulak eğitimi olmadan doldurulur ve kalan iş belirgin biçimde küçülür.
Sıra bellidir ve tersine çevrilmez: önce ritim iskeleti, sonra kontur, en son derece okuma; çünkü kulak zamanı perdeden daha sıkı tutar ve perdeler hazır bir iskelete yerleştirilir.
Bir melodideki tekrarı duymak çözülecek malzemeyi yarıya indirir; aynı başlayıp farklı biten iki cümle kalıbı çok yaygındır ve form bilgisi doğrudan dikte hızına dönüşür.
Dikte hataları üç türdür — hafıza, ritim ve derece — ve her birinin belirtisi ile çözümü farklıdır; teşhis yapılmadan yapılan çalışma sürenin büyük kısmını boşa harcar.
Sonraki derse köprü
Bir melodiyi yazabiliyorsun. Şimdi altına ne olduğunu duymaya geçiyoruz.
Bir sonraki modülde birinci, dördüncü ve beşinci derece akorlarının işlevlerini duymayı çalışacağız. Yani bir parçayı dinlerken hangi akorun geldiğini bilmeyi. Bu, MUS-101'de kuram olarak öğrendiğin işlev fikrinin kulak tarafındaki karşılığı olacak ve son modüldeki kulaktan çıkarma için son parçayı tamamlayacak.