Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Derece duyumu aralık duyumundan ayrıdır: aralık iki ses arasındaki mutlak mesafedir, derece bir sesin tonikle bağlamsal ilişkisidir ve tonik parça boyunca sabit olduğu için daha az hafıza ister.
Aralık zinciriyle giden öğrenci bir yerde yanılırsa geri kalan her şey kayar; dereceyle giden her seste sıfırlanır ve hata birikmez.
Her derecenin bir kimliği vardır ama kimlikler eşit güçte değildir: birinci, üçüncü ve beşinci en sağlam, yedinci asılı ve karakterli, ikinci dördüncü ve altıncı en zayıf olanlardır ve çalışma sırası budur.
Bir dizinin majör mü minör mü olduğunu üçüncü derece söyler; kısayol olarak dizinin üzerine majör üçlü mırıldamak, uyuyorsa majör sürtüyorsa minör olduğunu anında verir.
Derece duyumu mutlak kulak değildir; tonik değiştiğinde aynı sesin farklı derece olarak duyulması bir tutarsızlık değil, sistemin doğru çalıştığının kanıtıdır.
Açılış sahnesi
Bir gam çalınıyor ve sen sekizinci sese varmadan durduruluyor.
Yedinci sesteki o asılı kalma duygusunu hissediyorsun. Beynin son sesi bekliyor.
Şimdi asıl soruyu sor: nereden biliyorsun?
Kimse sana bu gamın nerede biteceğini söylemedi. Kaçıncı notada olduğunu saymadın. Notaların adını bilmiyorsun.
Ama tam olarak neyin eksik olduğunu biliyorsun ve o sesi içinden söyleyebilirsin.
Bu, kulak eğitiminin en güçlü ama en az konuşulan yeteneği.
Bir gamın içindeyken her sesin bir KİMLİĞİ var. Birinci derece ev gibi, beşinci derece sağlam bir dayanak gibi, yedinci derece asılı bir kanca gibi duyuluyor.
Ve bu kimlikleri duymak, tek tek aralık ölçmekten çok daha hızlı ve çok daha kullanışlı.
Bu ders o kimlikleri kuruyor.
Bu derste ne olacak
Önce derece duyumunun ne olduğunu ve aralık duyumundan nasıl farklı olduğunu göreceğiz. Sonra hece sistemini kuracağız; her dereceye bir ad vermeyi. Ardından majör ve minör dizileri ayırt etmeye geçeceğiz ve ayrımın nerede olduğunu bulacağız. Sonra bir sesi bağlam içinde tanımayı çalışacağız. En sonda bu becerinin melodi diktesine nasıl bağlandığını konuşacağız. Ders bittiğinde bir gam içinde duyduğun sesin kaçıncı derece olduğunu söyleyebiliyor olacaksın.
Sıfır noktası
Şimdiye kadar iki ses arasındaki mesafeyi ölçtük. Bu modülde bambaşka bir şey yapıyoruz.
Aralık duyumu MUTLAK bir ölçüdür: iki ses arasındaki mesafe, etraflarında ne olduğuna bakılmaksızın aynıdır.
Derece duyumu ise BAĞLAMSAL bir kimliktir: bir sesin tonik ile ilişkisini duymaktır.
Fark önemli. Bir melodide duyduğun bir sesi aralıkla tanımak için bir önceki sesi hatırlaman gerekir. Dereceyle tanımak içinse yalnız toniği bilmen yeter.
Ve tonik, bir parça boyunca sabit kalır.
Yani derece duyumu daha az hafıza ister ve daha az hata biriktirir. Aralık zinciriyle giden biri bir yerde yanılırsa geri kalan her şey kayar; dereceyle giden biri her seste sıfırlanır.
Bu yüzden pek çok müzisyen için derece duyumu asıl çalışan sistemdir ve aralıklar bir yardımcı araçtır.
Şimdi bunu nasıl kuracağımıza bakalım.
Mekanizma
Her derecenin bir karakteri var
Bir majör gamın yedi sesini tek tek dinlediğinde, her birinin toniğe göre farklı bir hissi olduğunu fark edersin.
Birinci derece evdir. Dinlenmiş, kapanmış, sorunsuz.
Beşinci derece en sağlam dayanaktır. Ev değildir ama sağlamdır; orada durabilirsin.
Üçüncü derece rengi taşır. Majör mü minör mü olduğumuzu söyleyen ses budur.
Yedinci derece asılıdır ve yukarı çekilir. Açılış sahnesindeki his tam olarak buydu.
Dördüncü derece hafifçe aşağı çekilir; üçüncüye doğru düşme eğilimi vardır.
İkinci ve altıncı dereceler ara duraklardır; ne ev ne kanca, geçilen yerler.
Bu tarifleri okumak yetmez, ama bir dil kurar. Asıl öğrenme, gamı çalıp her derecede durup dinlemekle olur.
Hece sistemi: dereceye ad vermek
Kimlikleri duymak için onlara ad vermek gerekir ve iki yaygın sistem var.
Birinci sistem: sayı. Her dereceye numarasını söylersin; bir, iki, üç.
Avantajı doğrudan kuramla eşleşmesi ve onuncu modüldeki derece diline hazır bağlanması.
İkinci sistem: hece. Her dereceye bir hece verilir ve bu heceler tondan bağımsızdır; hangi tonda olursan ol tonik aynı heceyle söylenir.
Avantajı söylenmesinin kolay olması ve şarkı söylerken akıcı çalışması.
İkisi de işe yarar ve seçim büyük ölçüde alışkanlık meselesidir. Bu kursta sayıları kullanacağız çünkü akademinin diğer kurslarıyla doğrudan eşleşiyor.
Ama şu kural her iki sistemde de aynı: hangi tonda olursan ol, tonik daima birdir.
Yani bir melodiyi bambaşka bir tonda duyduğunda dereceler değişmez. Bu, derece duyumunun asıl gücüdür ve aynı sebep MUS-101'de roma rakamlarını değerli kılıyordu.
Majör ve minör dizileri ayırt etmek
Şimdi en çok sorulan ayrıma gelelim.
Bir dizi çalınıyor. Majör mi minör mi?
Cevap tek bir yerde: üçüncü derecede.
Majör dizide üçüncü derece toniğe dört yarım ses uzaklıktadır ve açık duyulur. Minörde üç yarım ses uzaklıktadır ve koyu duyulur.
Diğer farklar da vardır ama üçüncü derece en erken ve en güvenilir işarettir.
Pratik yöntem şu: diziyi duy, sonra toniği bul, sonra üçüncü sese odaklan.
Toniği bulmak zorsa dizinin ilk ya da son sesine bak; çoğu alıştırmada tonikten başlanır ve tonikte bitirilir.
Bir de kısayol var ve öğrencilerin çoğunda çalışır: diziyi duyduktan sonra üzerine bir majör üçlü mırıldan. Uyuyorsa majör, sürtüyorsa minör.
Bu, bir önceki modüldeki akor rengini bu modüle taşımaktır ve iki becerinin birbirini beslediğini gösterir.
Bağlam içinde tek ses tanımak
Şimdi asıl uygulamaya geçelim, çünkü gerçek müzikte gamlar art arda çalınmaz.
Alıştırma şu: önce bir ton kurulur, sonra o ton içinden rastgele bir ses çalınır ve sen kaçıncı derece olduğunu söylersin.
Ton nasıl kurulur? En basit yolu tonik akorunu çalmak ya da gamı bir kez çıkıp inmek. Kulak birkaç saniyede merkezi yerleştirir.
Sonra tek bir ses çalınır ve sen onu toniğe göre ölçersin.
Başlangıçta yalnız üç dereceyle çalış: birinci, üçüncü ve beşinci. Bunlar tonik akorunun sesleridir ve en sağlam kimliklere sahiptir.
Sonra yedinciyi ekle; asılı karakteri onu kolay tanınır kılar.
En son ikinci, dördüncü ve altıncıyı ekle. Bunlar ara duraklar oldukları için en geç oturur.
Bu sıra bir öneri değil, zorluk sırasıdır ve atlandığında öğrenci gereksiz yere tıkanır.
Neden bu beceri her şeyin merkezinde
Son olarak bu modülün neden bu kadar önemli olduğunu söyleyelim.
Bir melodiyi kulaktan çıkarmak, çalmak ya da yazmak istediğinde iki yol var.
Birinci yol: aralık zinciri. Her sesi bir öncekine göre ölçersin. Bir yerde yanılırsan geri kalan her şey kayar.
İkinci yol: derece okuma. Her sesi toniğe göre ölçersin. Bir yerde yanılırsan yalnız o ses yanlış olur; sonrakiler etkilenmez.
İkinci yol hem daha sağlam hem daha hızlıdır.
Bu yüzden sekizinci modüldeki melodi diktesi ve onuncu modüldeki kulaktan çıkarma, doğrudan bu modülün üstüne kurulacak.
Derece duyumu olmayan bir öğrenci o modüllerde tıkanır ve sebebini bulamaz.
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Buraya kadarki kısım derece duyumunu kurdu. Şimdi ince tarafa geçelim.
Birincisi: derece duyumu ile mutlak kulak sık karıştırılır ve ikisi tamamen ayrıdır. Derece duyumu bağlamsaldır: tonik verildiğinde geri kalan her şeyi ona göre okursun. Mutlak kulak ise bağlamsızdır. Derece duyumu gelişmiş bir müzisyen, tonik değiştiğinde aynı sesi farklı derece olarak duyar ve bu bir tutarsızlık değil, sistemin doğru çalıştığının kanıtıdır.
İkincisi: tonik kaydığında derece okuması da kaymalıdır ve bunu fark etmek ileri bir beceridir. Bir parça ton değiştirdiğinde derece duyumu olan bir müzisyen yeni merkeze geçer; geçemeyen müzisyen eski merkeze göre okumaya devam eder ve her şey yanlış çıkar. Modülasyonu duymak, bu modülün doğal devamıdır ve ileri kulak eğitiminin konusudur.
Üçüncüsü: derece kimlikleri kültürel olarak öğrenilir ve evrensel değildir. Yedinci derecenin toniğe çekilmesi, batı tonal sisteminde büyümüş bir kulak için çok güçlüdür; başka geleneklerde aynı ses bambaşka bir işlev taşıyabilir. Bu ders o sistemi öğretiyor ve sınırını açıkça çiziyor.
Dördüncüsü: bu beceri çalgı çalarken kendiliğinden gelişmez, bilinçli çalışma ister. Yıllarca çalgı çalan pek çok müzisyenin derece duyumu zayıftır çünkü parmakları öğrenmişlerdir, kulakları değil. Beş dakikalık günlük bir derece alıştırması, saatlerce çalgı çalışmanın vermediğini verir. İki çalışma birbirinin yerine geçmez.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlış: Derece duyumu mutlak kulaktır. Değildir; tam tersine bağlamsaldır. Tonik verildiğinde geri kalanı ona göre okursun ve tonik değişince aynı ses farklı derece olur. Mutlak kulak nadirdir ve bu kursun hedefi değildir; derece duyumu ise öğrenilebilir ve asıl kullanılan sistemdir.
Yaygın yanlış: Aralık duyumu varsa derece duyumu gerekmez. Gerekir ve çoğu durumda daha kullanışlıdır. Aralık zinciriyle giden öğrenci bir yerde yanılırsa geri kalan her şey kayar; dereceyle giden her seste sıfırlanır. İkisi rakip değil, ikisi de gerekli ama işleri farklı.
Yaygın yanlış: Bütün dereceleri aynı anda çalışmak gerekir. Gerekmez; kimlikleri eşit güçte değildir. Birinci, üçüncü ve beşinci en sağlam, yedinci karakterli, ikinci dördüncü ve altıncı en zayıftır. Sıra atlandığında öğrenci gereksiz yere tıkanır ve beceriyi kendinde arar.
Yaygın yanlış: Yıllarca çalgı çalan birinin derece duyumu kendiliğinden gelişir. Gelişmeyebilir; pek çok deneyimli çalgıcının derece duyumu zayıftır çünkü parmaklarını eğitmişlerdir, kulaklarını değil. İki çalışma birbirinin yerine geçmez ve derece alıştırması ayrıca yapılmalıdır.
Uygulama
Bir klavye aç ve rahat bir tonda çalış.
Birinci aşama: tonu kur. Tonik akorunu üç kez çal, sonra gamı bir kez çıkıp in. Kulağın merkezi yerleşsin.
İkinci aşama: üç dereceyle başla. Birinci, üçüncü ve beşinci dereceleri rastgele sırayla çal ve her seferinde hangisi olduğunu yüksek sesle söyle. Yirmi deneme.
Emin olamadığında toniği tekrar çal ve yeniden dinle. Bu bir hile değil, yöntemin parçası.
Üçüncü aşama: yedinciyi ekle. Asılı karakteriyle kolay tanınır ve dört seçenekli çalışmayı mümkün kılar.
Dördüncü aşama: kalan üçünü ekle. İkinci, dördüncü ve altıncı. Doğru oranın düşeceğini göreceksin; bu beklenen bir sonuçtur.
Beşinci aşama: majör ve minör ayrımı. Bir dizi çal ve üzerine majör üçlü mırıldan. Uyuyor mu sürtüyor mu?
Her aşamada hata kaydını tutmaya devam et. Hangi dereceyi hangisiyle karıştırdığını yazmak, üç modüldür sürdürdüğün alışkanlığın devamı.
Kilit özet
Derece duyumu aralık duyumundan ayrıdır: aralık iki ses arasındaki mutlak mesafedir, derece bir sesin tonikle bağlamsal ilişkisidir ve tonik parça boyunca sabit olduğu için daha az hafıza ister.
Aralık zinciriyle giden öğrenci bir yerde yanılırsa geri kalan her şey kayar; dereceyle giden her seste sıfırlanır ve hata birikmez.
Her derecenin bir kimliği vardır ama kimlikler eşit güçte değildir: birinci, üçüncü ve beşinci en sağlam, yedinci asılı ve karakterli, ikinci dördüncü ve altıncı en zayıf olanlardır ve çalışma sırası budur.
Bir dizinin majör mü minör mü olduğunu üçüncü derece söyler; kısayol olarak dizinin üzerine majör üçlü mırıldamak, uyuyorsa majör sürtüyorsa minör olduğunu anında verir.
Derece duyumu mutlak kulak değildir; tonik değiştiğinde aynı sesin farklı derece olarak duyulması bir tutarsızlık değil, sistemin doğru çalıştığının kanıtıdır.
Sonraki derse köprü
Perde tarafını kurduk. Şimdi kısa bir mola verip ritme dönüyoruz.
Bir sonraki modülde temel ritim tekrarına geçiyoruz: duyduğun kısa bir ritim kalıbını hatırlayıp tekrarlamaya. Bu, RHY-101 kursunda kurduğun sayma disiplininin kulak tarafındaki karşılığı olacak ve sekizinci modüldeki melodi diktesinin ikinci yarısını hazırlayacak. Çünkü bir melodiyi yazmak için hem perdeleri hem süreleri duymak gerekiyor ve şu ana kadar yalnız birincisini çalıştık.