Aralıklar

Açılış sahnesi

Bir kulak eğitimi uygulaması açıyorsun. Program iki nota çalıyor ve on iki seçenek gösteriyor.

Tahmin ediyorsun. Yanlış.

Bir daha. Yanlış.

Yarım saat sonra doğru oranın yüzde otuz civarında olduğunu görüyorsun ve uygulamayı kapatıyorsun.

Şimdi ne oldu ona bakalım.

On iki seçenek arasından tahmin ediyordun. Elinde hiçbir yöntem yoktu; yalnız bir his ve bir liste.

Ve bir şey daha: yanlış cevaplarının hangi aralıklarda toplandığına hiç bakmadın.

Bu ders bir aralık listesi vermiyor. Bir yöntem veriyor.

Çünkü aralık tanımanın zorluğu aralıkların sayısında değil, tahmin ile ölçmeyi karıştırmakta.

Bu derste ne olacak

Önce aralık tanımanın neden liste ezberiyle olmadığını göreceğiz. Sonra çıpa kütüphanesini kuracağız ve nasıl büyütüleceğini konuşacağız. Ardından eleme yöntemine geçeceğiz; on iki seçeneği ikiye indirmeye. Sonra hangi aralıkların gerçekten zor olduğuna ve neden zor olduğuna bakacağız. En sonda çalışma düzenini ve hata kaydını kuracağız. Ders bittiğinde bir aralığı tahmin ederek değil, eleyerek bulabiliyor olacaksın.

Sıfır noktası

Bir önceki modülde iki ölçü birimi kurduk: yarım ses ve tam ses. Şimdi büyük mesafelere geçiyoruz.

Ama en baştan bir şeyi söyleyelim.

Aralık tanıma, on iki seçenek arasından doğru olanı bulmak değildir. Öyle kurulduğunda imkânsız derecede zor olur ve öğrenci pes eder.

Doğru kuruluş şu: her aralık için bir çıpa kur, sonra duyduğunu çıpalarınla karşılaştır.

Yani hafızandan bir örnek çağırıp yanına koyarsın. Eşleşiyorsa odur.

Bu, birinci modülde konuştuğumuz karşılaştırma kütüphanesi fikrinin tam uygulaması. Duyun değişmiyor; elindeki örnek sayısı büyüyor.

Ve şu çok önemli: kütüphane yavaş büyür ve büyümesi gerekir. Bir haftada on iki çıpa kurmaya çalışan öğrenci hiçbirini yerleştiremez.

Doğru hız: haftada bir ya da iki aralık.

Kulağa yavaş geliyor. Ama on iki aralık altı ile on iki hafta eder ve bu, gerçekçi bir takvimdir. Bir yılda kurulmuş bir kütüphane ömür boyu kalır; bir ayda kurulmaya çalışılan hiç kurulmaz.

Mekanizma

Çıpa kütüphanesini kurmak

Her aralık için bir çıpa seçeceksin ve seçim kurallarını bir önceki modülde koymuştuk. Şimdi tamamlıyoruz.

Kural bir: çıpa sana ait olacak. Hafızanda hazır beklemeyen bir şarkı işe yaramaz.

Kural iki: çıpanın ilk iki notası o aralık olacak. Şarkının içinde bir yerde geçmesi yetmez; başında olmalı ki hemen çağırabilesin.

Kural üç: yön için ayrı çıpa. Çıkan beşli için bir çıpa, inen beşli için başka bir çıpa.

Kural dört: değiştirme. Bir çıpa aylarca aynı kalır.

Şimdi pratik bir not: çıpa mutlaka bir şarkı olmak zorunda değil.

Bir kapı zili, bir telefon melodisi, bir siren, hatta kendi uydurduğun kısa bir mırıltı da olur. Önemli olan tanıdık ve sabit olması.

Bazı öğrenciler her aralığa bir kelime bağlar; kelimenin ilk iki hecesini o aralıkta söyleyerek. Bu da işe yarar ve avantajı şu: kelime her yerde yanında.

Eleme: on ikiden ikiye

Şimdi asıl yönteme geliyoruz ve bu, tahmin etmeyi bırakmanı sağlayacak.

Bir aralık duyduğunda hemen adını aramaya çalışma. Önce üç soruyla alanı daralt.

Birinci soru: küçük mü büyük mü? İki ses birbirine yakın mı, uzak mı? Bu kaba ayrım on iki seçeneği neredeyse ikiye böler ve yanılma payı çok düşüktür.

İkinci soru: uyumlu mu gergin mi? Dinlenmiş mi duyuluyor, devam etmek mi istiyor? Tam aralıklar ve üçlüler uyumlu, ikili ve yedililer gergin tarafta durur.

Üçüncü soru: hangi çıpaya yakın? Artık elinde iki üç seçenek kaldı; onları çıpalarınla karşılaştır.

Üç soru, üç adım. Ve her adım bir öncekinden daha kolay.

Bu, tahminden ölçmeye geçiştir. Tahmin eden öğrenci on iki seçenekle boğuşur; eleyen öğrenci her seferinde iki seçenek arasında karar verir.

Hangi aralıklar gerçekten zor

Bütün aralıklar aynı zorlukta değil ve bunu bilmek çalışmayı hedefli yapar.

En kolay olanlar: sekizli ve tam beşli. Akustik olarak en yalın oranlardır ve kulak onları neredeyse hiç şaşırmaz.

Orta zorlukta olanlar: majör ve minör üçlüler, tam dörtlü, majör ve minör altılılar. Çıpa kurmak burada iyi çalışır.

En zor olanlar: minör ikili ile majör ikili arasındaki ayrım değil — o ayrımı geçen modülde kurdun. Asıl zor olanlar tritonus ve yedililer.

Sebep şu: bunlar günlük dinlediğin müzikte melodik olarak seyrek geçer. Çıpa bulmak zordur çünkü hafızanda az örnek vardır.

Bu yüzden zor aralıklar için çıpa uydurmak meşrudur. Kendi mırıltını kaydet ve onu çıpa yap. Tanıdıklık tekrar sayısından gelir, eserin ünlü olmasından değil.

Hata kaydı tutmak

Şimdi en çok atlanan ve en çok işe yarayan alışkanlığa geliyoruz.

Yanlış cevaplarını yaz.

Yalnız kaç tane yanlış yaptığını değil; hangi aralığı hangi aralıkla karıştırdığını.

Birkaç hafta sonra o kâğıda baktığında bir örüntü göreceksin. Neredeyse herkeste vardır ve genellikle iki üç belirli karışıklıkla sınırlıdır.

Örneğin bazı öğrenciler majör üçlüyü dörtlüyle karıştırır; bazıları minör altılıyı beşliyle.

Karışıklığı bulduğunda çalışman hedefli hâle gelir: bütün aralıkları değil, yalnız o iki tanesini yan yana çalışırsın.

Bu, ritim kursundaki kayma yönü gözleminin ve koordinasyon kursundaki kör nokta yönteminin kulak tarafındaki karşılığıdır. Aynı ilke üç alanda birden çalışıyor: ölçtüğün yeri çalış, hepsini değil.

Melodik ve armonik ayrı çalışılır

Son bir ayrım ve bu, THR-101 kursunda da geçmişti.

Arka arkaya çalınan bir aralık melodiktir; aynı anda çalınan armoniktir.

Melodik aralıkta kulak iki sesi ayrı ayrı duyar ve mesafeyi bir sıçrama olarak ölçer. Çıpa yöntemi burada mükemmel çalışır.

Armonik aralıkta ise iki sesin doğuşkanları karışır ve tek bir renk duyulur. Çıpa yöntemi burada zayıf kalır; onun yerine rengi bir bütün olarak tanımak gerekir.

Pratik sonuç: melodik aralıkları rahatça tanıyan öğrenci armonikte zorlanır ve bunu gerileme sanar. Değildir; ikinci ve ayrı bir beceridir ve ayrı çalışılır.

İyi haber: armonik tanımada bazı aralıklar melodikten KOLAY olur. Yarım ses armonik çalındığında belirgin bir sürtünme verir ve şaşmadan tanınır.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Buraya kadarki kısım yöntemi kurdu. Şimdi ince tarafa geçelim.

Birincisi: çıpa yöntemi bir başlangıç aşamasıdır ve zamanla yerini doğrudan tanımaya bırakır. İlk aylarda her aralıkta çıpa şarkıyı içinden söylersin; bir süre sonra aralık kendi karakteriyle tanınır hâle gelir ve çıpa arka plana çekilir. Bu geçiş kendiliğinden olur ve zorlanmamalıdır. Çıpayı bırakmaya çalışan öğrenci, henüz kurulmamış bir refleksi zorlar.

İkincisi: bağlam tanımayı hem kolaylaştırır hem çarpıtır. Bir aralık bir melodinin içinde duyulduğunda kulak bağlamı kullanır ve tanıma kolaylaşır; ama aynı bağlam yanıltıcı da olabilir, çünkü beklenen aralığı duyma eğilimi vardır. Bu yüzden ciddi çalışma izole aralıklarla yapılır, uygulama ise melodiler içinde.

Üçüncüsü: aralık tanıma tek başına bir amaç değildir. Amacı, duyduğun bir melodiyi yazabilmek ya da çalabilmek. Yalnız izole aralık testinde iyi olan ama melodi diktesinde tıkanan öğrenci, beceriyi bağlamdan kopuk çalışmıştır. Bu yüzden bu kursta aralık modülü bir ara adımdır, hedef değil; sekizinci modüldeki melodi diktesi asıl sınavdır.

Dördüncüsü: karışıklık örüntüsü kişiseldir ve genel tavsiyeler işe yaramaz. Bir öğrencinin sürekli karıştırdığı iki aralık, başka bir öğrenci için hiç sorun olmayabilir. Bu yüzden hazır alıştırma programları belirli bir noktadan sonra verimini kaybeder; kendi hata kaydından çıkan program çok daha hızlı ilerletir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Aralık tanıma, on iki seçenek arasından doğru olanı bulmaktır. Öyle kurulduğunda imkânsız derecede zorlaşır. Doğru kuruluş elemedir: önce küçük mü büyük mü, sonra uyumlu mu gergin mi, en son çıpa karşılaştırması. Her adımda iki seçenek arasında karar verirsin.

Yaygın yanlış: Bütün aralıkları aynı anda çalışmak gerekir. Gerekmez ve zarar verir. Haftada bir ya da iki aralık, altı ile on iki haftada bütün kütüphaneyi kurar. Hepsini birden çalışan öğrenci hiçbirini yerleştiremez ve doğru oranı aylarca sabit kalır.

Yaygın yanlış: Çıpa şarkı ünlü bir eser olmalıdır. Olmak zorunda değildir; kendi kaydettiğin bir mırıltı da tamamen geçerlidir. Tanıdıklık tekrar sayısından gelir, eserin bilinirliğinden değil. Zor aralıklar için çıpa uydurmak meşru ve çoğu zaman tek çözümdür.

Yaygın yanlış: Melodik aralıkları tanıyorsam armonikleri de tanırım. Tanımayabilirsin; ikisi ayrı becerilerdir çünkü armonik çalındığında doğuşkanlar karışır ve ölçtüğün şey mesafe değil renk olur. İkisi ayrı ayrı çalışılır ve bazı aralıklarda zorluk sırası tersine döner.

Uygulama

Bir kâğıt al ve iki sütun çiz.

Birinci hafta: yalnız iki aralık çalış — tam beşli ve majör üçlü. İkisi de kolay taraftadır ve yöntemi kurmak için idealdir.

Her biri için bir çıpa seç. Çıkan hâlleri için. Kâğıda yaz.

Günde beş dakika: bir uygulama ya da klavye ile bu iki aralığı rastgele çal, her seferinde hangisi olduğunu söyle ve yanlışlarını ikinci sütuna yaz.

İkinci hafta: aynı iki aralığın inen hâllerini ekle. Ayrı çıpa seç.

Üçüncü hafta: üçüncü aralığı ekle. Hangisi olacağına kendin karar ver ama bir kolay olandan seç.

Her hafta sonunda hata sütununa bak. Aynı karışıklık iki hafta üst üste tekrarlıyorsa, o hafta yeni aralık ekleme; yalnız o iki aralığı yan yana çalış.

Bu düzen sıkıcı görünür ve öyledir. Ama on iki hafta sonunda elinde çalışan bir kütüphane olur; hızlı gitmeye çalışan öğrencide altı ay sonra hâlâ olmaz.

Kilit özet

Aralık tanıma on iki seçenek arasından doğru olanı bulmak değil, eleyerek daraltmaktır: önce küçük mü büyük mü, sonra uyumlu mu gergin mi, en son çıpa karşılaştırması.

Her aralık için bir çıpa kurulur ve çıpanın kuralları nettir: sana ait olacak, şarkının ilk iki notasında bulunacak, yön için ayrı seçilecek ve aylarca değişmeyecek.

Kütüphane yavaş büyür ve büyümesi gerekir; haftada bir ya da iki aralık, altı ile on iki haftada tamamlanır, hepsini birden çalışan öğrenci hiçbirini yerleştiremez.

Aralıkların zorluğu eşit değildir ve sebep akustik değil maruz kalmadır; tritonus ve yedililer günlük müzikte seyrek geçtiği için çıpa bulmak zordur ve orada çıpa uydurmak meşrudur.

Hata kaydı tutmak, yani hangi aralığın hangisiyle karıştırıldığını yazmak, birkaç hafta içinde kişisel bir örüntü ortaya çıkarır ve çalışmayı hedefli hâle getirir.

Sonraki derse köprü

İki sesi ölçebiliyorsun. Şimdi üçe çıkıyoruz.

Bir sonraki modülde üçlü akorları duymaya geçiyoruz: majör, minör, eksik ve artık. Bu derste kurduğun aralık kütüphanesi orada doğrudan kullanılacak, çünkü bir akoru tanımanın en güvenilir yolu içindeki aralıkları duymaktır. Ama bir sürpriz de var: akorlar bazı öğrencilerde tek tek aralıklardan daha kolay tanınır, çünkü renk bir bütün olarak yakalanabiliyor.