İlk rock groove

Açılış sahnesi

Bir öğrenci ilk rock ritmini kâğıttan öğrenmiş. Sağ el hi-hat'te sekizlikleri sayıyor, sağ ayak ölçünün başında ve ortasında bas davula basıyor, sol el ölçünün ikinci ve dördüncü vuruşunda trampete iniyor. Her parçayı ayrı ayrı çalınca hepsi doğru.

Üçünü birleştirdiğinde ritim tanınıyor ama bir şey yerine oturmuyor. Trampetin her gelişinde "tak" yerine hafif bir "tr-tak" duyuluyor, sanki biri trampete iki kez dokunmuş gibi. Bas davul da hi-hat'le tam aynı anda değil, bir kılı arkasında konuşuyor.

Öğrenci elindeki kâğıda yeniden bakıyor. Doğru vuruşları, doğru yerlerde çalıyor. Kâğıtta yanlış bir şey yok.

Hocası yalnızca ikinci vuruşu çaldırıyor: sağ el hi-hat'e, sol el trampete, birlikte. Yavaşça, tek başına. Öğrenci ilk kez duyuyor ki iki eli aynı anda inmiyor. Sağ el hep biraz önden gidiyor, sol el onu takip ediyor. Ritmi bulanık yapan şey vuruşların yeri değil, üst üste binmesi gereken vuruşların üst üste binmemesiymiş.

Bu derste ne olacak

Önce ilk rock groove'un haritasını çıkaracağız: sekiz eşit hücreye bölünmüş bir ölçü ve her hücrede hangi uzvun çaldığı. Sonra bu haritanın en zor yerine, iki uzvun aynı anda inmesi gereken anlara bakacağız ve bu anlardaki küçük kaymanın neden bütün ritmi bulanıklaştırdığını göreceğiz. Ardından üç sesin eşit yükseklikte çalınmaması gerektiğini, hi-hat ile trampet arasındaki ses farkının ritme nasıl biçim verdiğini konuşacağız. Ölçünün sonundan başına dönüşü, döngünün dikişini ele alacağız. En sonda da bu ritmin kaç tekrar boyunca aynı kalabildiğine, yani groove'un dayanıklılığına bakacağız.

Sıfır noktası

Groove, tekrar eden ve bedeni harekete çağıran bir ritim kalıbı. Tek bir ölçü uzunluğunda olabiliyor ve şarkı boyunca, küçük değişikliklerle, döne döne çalınıyor.

İlk rock groove üç sesten kuruluyor. Hi-hat ölçüyü sekiz eşit parçaya bölüyor ve bu parçaların her birinde bir kez çalınıyor; ritmin zemini bu kesintisiz akış. Bas davul ölçünün birinci ve üçüncü vuruşunda duyuluyor. Trampet ikinci ve dördüncü vuruşta, ölçünün "arka" vuruşlarında çalınıyor; bu yerleşime arka vuruş (backbeat) deniyor.

Hi-hat koordinasyonu dersinde sol ayağın zilleri kapalı tutmasını çalışmıştık. Bu groove'da o beceri sessizce iş görüyor: pedala yaslanan topuk zilleri kenetli bırakıyor ki sağ elin sekizlikleri kısa ve kuru çıksın.

Bu dersin sınavı şu: ölçünün ikinci ve dördüncü vuruşunda iki el trampete ve hi-hat'e aynı anda iniyor mu, ve ritim birkaç dakika boyunca hiç kaymadan döne döne çalınabiliyor mu?

Mekanizma

Sekiz hücrelik harita

Groove'u çalmadan önce onu bir harita gibi görmek işe yarıyor. Ölçüyü sekiz eşit hücreye böl ve yüksek sesle say: "bir ve iki ve üç ve dört ve". Her hece bir hücre.

Sağ el her hecede hi-hat'e iniyor; sekiz hücrenin sekizinde de o var. Bas davul "bir" ve "üç" hecelerinde. Trampet "iki" ve "dört" hecelerinde. "Ve" hecelerinde yalnızca hi-hat çalıyor.

Bu harita bir şeyi hemen gösteriyor: ölçünün dört hücresinde tek bir ses, dört hücresinde iki ses birlikte çalınıyor. "Bir" ve "üç"te el ile ayak, "iki" ve "dört"te iki el. Hiçbir hücrede üç ses birlikte yok.

Haritayı yüksek sesle sayarak çalmak, hangi uzvun hangi hecede işe karıştığını bedene öğretiyor. Sayı ağızdan düştüğünde bile haritanın izi kalıyor.

Birlikte inen uzuvlar

Açılıştaki öğrencinin "tr-tak"ı, iki uzvun aynı anda inmesi gereken yerde birbirinden ayrılmasının sesi. Bu kaymaya davulda flam (flam) deniyor. Bilerek çalındığında bir süsleme; bilmeden çalındığında ritmi bulanıklaştıran bir kusur.

Kayma çoğu zaman aynı yönde oluyor. Hi-hat'i çalan el sürekli çalıştığı için akışın içinde; trampeti çalan el ise yalnızca iki kez iniyor ve her seferinde hazırlanıp yetişmesi gerekiyor. Bu yüzden trampet eli çoğu zaman bir kılı geç kalıyor.

Birlikte inmeyi kurmanın yolu, iki eli aynı yükseklikten aynı anda bırakmak. Tek ve çift vuruş dersindeki yükseklik ölçüsü burada da çalışıyor: iki baget aynı anda aynı yükseklikten düşerse aynı anda yere varıyor. Birini daha yukarıdan başlatırsan o daha geç iniyor.

Aynı şey "bir" ve "üç"teki el ile ayak için de geçerli. Ayak eldekinden daha ağır bir hareket yapıyor ve bas davulun tokmağı pedal basıldıktan sonra yol alıyor. Ayağın eli beklemeden, onunla aynı anda harekete geçmesi gerekiyor.

İki uzuv birlikte indiğinde tek, dolgun bir ses çıkıyor. Kulak onu iki ayrı ses olarak değil, tek bir olay olarak duyuyor. Groove'un netliği bu tek olayların netliğine yaslanıyor.

Üç ses, üç yükseklik

Açılıştaki öğrenci üç sesi de aynı güçle çalıyordu. Bu, ritmi düz ve yorucu bir duvara çeviriyor. Bir rock groove'unda sesler eşit değil; aralarındaki farklar ritmin biçimini veriyor.

Trampet ölçünün en güçlü sesi. Arka vuruş, groove'un omurgası; dinleyici başını ona göre sallıyor. Tam vuruşla, bagetin yüksekten bırakılmasıyla çalınıyor.

Hi-hat ise zemin; sürekli ama geride. Tek ve çift vuruş dersindeki hafif vuruşla, alçaktan çalınıyor. Hi-hat trampet kadar yüksek çalındığında sekizlik akış öne çıkıyor ve arka vuruşu örtüyor.

Bas davul ikisinin arasında bir yerde, ama güçlü ve dolgun. Pedal üstünde sert bir vuruşla değil, ayağın ağırlığının pedala bırakılmasıyla çalınıyor.

İki elin farklı yüksekliklerden çalması, birlikte inme sorununu biraz zorlaştırıyor: yüksekten bırakılan baget daha uzun yol alıyor. Bu yüzden trampet eli hareketine biraz önce başlıyor ki hi-hat eliyle aynı anda varsın. Birlikte inmek aynı anda başlamak değil, aynı anda varmak.

Döngünün dikişi

Groove bir ölçü uzunluğunda, ama bir kez çalınıp bitmiyor. Ölçünün son hecesinden sonra hemen yeniden "bir" geliyor. Bu dönüş noktası, groove'un en kolay kopan yeri.

Başlangıçta öğrenciler ölçünün sonunda istemeden bir nefes alıyor: son hi-hat vuruşundan sonra küçük bir duraklama, sonra yeniden başlangıç. Kulak bu duraklamayı hemen yakalıyor ve ritim her ölçüde tökezleyen bir şeye dönüşüyor.

Dönüşün dikişsiz olması için ölçünün sonu ile başı arasındaki aralık öteki hücreler kadar olmalı. Son "ve" ile yeni "bir" arasındaki mesafe, herhangi iki hece arasındaki mesafeyle aynı.

Bunu duymanın bir yolu, sayarken ölçü sonunda durmamak: "…dört ve bir ve…" diye sınırın üstünden kesintisiz, döne döne saymak. Sayı durmazsa eller de durmuyor.

Groove tekrarla kurulur

Tek bir ölçüyü doğru çalmak groove değil. Groove, aynı ölçünün birçok kez, hiç değişmeden çalınabilmesi. Dinleyicinin bedeni harekete geçmek için ritme güvenmek zorunda; güven de tekrarın tutarlılığından doğuyor.

Başlangıçta ilk birkaç ölçü temiz çıkıyor, sonra dikkat dağılıyor. Tempo yavaşça hızlanıyor, arka vuruş bir ölçüde güçlü bir ölçüde zayıf geliyor, bas davul bir kılı kayıyor. Tek tek ölçüler doğru, ama akış dalgalanıyor.

Bu yüzden groove çalışmasının ölçüsü, kaç ölçü boyunca hiçbir şeyin değişmediği. Birkaç ölçü değil, bir şarkı boyunca aynı kalabilmek hedef. Metronom dersinde çalışacağımız zaman tutma becerisi, burada ilk kez kendi başına bir amaç olarak ortaya çıkıyor.

Tekrarın sağladığı bir şey daha var. Groove bedene yerleştikçe dikkat serbest kalıyor ve dinlemeye geçebiliyor: öteki çalgılar ne yapıyor, şarkı nereye gidiyor. Groove'u düşünmeden çalabilmek, müzikte başka her şeyi duyabilmenin ön koşulu.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Flam bazen bir tercih. Deneyimli davulcular iki uzvun birlikte inişini her zaman milimetrik yapmıyor. Bas davulun hi-hat'ten çok az önce ya da sonra gelmesi, ritme itici ya da ağır bir his katabiliyor. Ama bu bir tercih olarak, bilinçli ve tutarlı yapıldığında işe yarıyor. Başlangıçta amaç önce tam birlikte inmeyi kurabilmek; ancak ondan sonra ondan bilerek uzaklaşılabiliyor.

Trampette kasnak vuruşu. Rock groove'larında arka vuruş çoğu zaman bagetin ucu trampetin derisine, gövdesi aynı anda kasnağa değecek biçimde çalınıyor. Bu vuruşa kasnak vuruşu (rimshot) deniyor ve trampete daha keskin, daha yüksek bir ses veriyor. Tutarlı bir kasnak vuruşu, bagetin her seferinde aynı açıyla inmesini gerektiriyor.

Hi-hat'in de bir iç vurgusu olabilir. Bazı davulcular hi-hat'in sekizliklerinde vuruşların üstüne gelenleri biraz daha güçlü, "ve"leri biraz daha hafif çalıyor. Bu küçük fark sekizlik akışa bir nabız ekliyor ve groove'u daha canlı yapıyor. Başlangıçta sekizlikler eşit çalınıyor; iç vurgu, eşitlik oturduktan sonra ekleniyor.

Bas davulun yeri değişebilir. İlk rock groove'unda tokmak ölçünün başında ve ortasında iniyor. Aynı groove'un pek çok türevinde bas davul "üç"ün hemen öncesindeki "ve"ye ya da ölçünün başka noktalarına kayıyor. Hi-hat ve trampet yerinde kaldığı sürece bu kaymalar groove'un kimliğini bozmadan ona çeşitlilik katıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Doğru vuruşları doğru yerlerde çalmak yeterlidir. Vuruşların yeri doğru olabilir ve ritim yine de bulanık çıkabilir. Birlikte inmesi gereken uzuvların tam aynı anda inmesi de groove'un bir parçası.

Yaygın yanlış: Groove'daki bütün sesler aynı güçte çalınır. Rock groove'unda trampet en güçlü, hi-hat en hafif ses. Üçünü eşit çalmak ritmi düz ve yorucu bir duvara çeviriyor.

Yaygın yanlış: Aynı anda inmek için iki eli aynı anda kaldırmak yeterlidir. Farklı yüksekliklerden inen bagetler farklı sürelerde yere varıyor. Hareketin ne zaman başladığı değil, bagetin deriye ne zaman değdiği sayılıyor.

Yaygın yanlış: Bir ölçüyü doğru çalabiliyorsan groove'u çalabiliyorsundur. Groove aynı ölçünün birçok kez, hiç değişmeden çalınabilmesi. Tek bir doğru ölçü, bu becerinin yalnızca başlangıcı.

Yaygın yanlış: Ölçünün sonunda kısa bir duraklama doğaldır. Son hece ile yeni "bir" arasındaki mesafe, öteki hecelerin arasındaki mesafeyle aynı olmalı. Dönüş noktasındaki duraklama groove'u her ölçüde tökezletiyor.

Uygulama

Setine otur ve sol ayağınla hi-hat'i kapalı tut. İlk adımda yalnızca sağ elinle hi-hat'te sekizlikleri çal ve her heceyi yüksek sesle söyle. Sayıyı ölçü sonunda durdurmadan, döne döne sürdür. Akış eşitlenene kadar bu adımda kal.

İkinci adımda sağ ayağı ekle: "bir" ve "üç" hecelerinde bas davula bas. Hi-hat ile bas davulun tek bir ses gibi duyulup duyulmadığını dinle. Bas davul geride kalıyorsa ayağını eli beklemeden, onunla birlikte başlat.

Üçüncü adımda sol elini ekle, ama önce yalnızca "iki" hecesini ayrı olarak çalış. Sağ el hi-hat'e, sol el trampete, birlikte ve yavaşça. Tek bir ses duyana kadar bu vuruşu yinele. Trampet elini biraz daha yüksekten, biraz önce başlat ki hi-hat eliyle aynı anda varsın.

Dördüncü adımda üçünü bir araya getir ve yavaş bir tempoda groove'u çal. Trampetin en güçlü, hi-hat'in en hafif ses olduğundan emin ol. Ölçü sonunda duraklama olup olmadığına kulak ver.

Son olarak groove'u kesintisiz ve uzun bir süre çal. Kaç ölçü boyunca hiçbir şeyin değişmediğine dikkat et: tempo, trampetin gücü, bas davulun yeri. Groove'un ilk kaydığı ölçüyü ve neyin kaydığını yaz; bir sonraki çalışmanın başlangıç noktası o an olacak.

Kilit özet

İlk rock groove üç sesten kuruluyor: hi-hat sekizliklerde, bas davul güçlü vuruşlarda, trampet arka vuruşta. Yüksek sesle sayılan sekiz hücrelik harita, hangi uzvun hangi hecede çaldığını bedene öğretiyor.

Groove'un netliği, iki uzvun birlikte inmesi gereken anlara yaslanıyor. Bu anlardaki küçük kayma, flam, ritmi bulanıklaştırıyor; yüksekten inen baget biraz erken yola çıkmak zorunda.

Üç ses eşit değil. Trampet en güçlü, hi-hat en hafif; bas davul arada ama dolgun. Aradaki farklar groove'a biçim veriyor.

Ölçünün sonundan başına dönüş öteki hecelerle aynı aralıkta olmalı. Groove ise aynı ölçünün uzun süre değişmeden çalınabilmesi; bu tutarlılık dinleyiciye güven, davulcuya serbest bir dikkat veriyor.

Sonraki derse köprü

Groove döne döne çalındıkça şarkı ilerliyor: bir bölüm bitiyor, başka biri başlıyor. Dinleyici bu geçişi çoğu zaman davuldan duyuyor.

Geçiş vuruşu (fill), groove'un kısa bir süreliğine bırakılıp tomlara ve trampete yayılan bir cümleye dönüştüğü an. Davulcu groove'dan çıkıp bir bölümün bittiğini nasıl duyurur, bu cümle ölçünün neresinde başlar, ve tomlarda dolaştıktan sonra yeni bölümün "bir"ine groove'u kaybetmeden nasıl geri döner?