Tek ve çift vuruş

Açılış sahnesi

Bir öğrenci trampette eller sırayla vurarak düzenli bir akış çalıyor: sağ, sol, sağ, sol. Tempo arttıkça bir sınıra geliyor; elleri daha hızlı gidemiyor. Birinin ona söylediğini hatırlıyor: her elle ikişer vurursan hız kazanırsın. Denemeye başlıyor: sağ sağ, sol sol.

Akış hızlanıyor ama ses tuhaflaşıyor. Her çiftin ilk vuruşu güçlü, ikincisi zayıf ve biraz geç. Trampetten "TA-ta, TA-ta" diye aksak bir ritim yükseliyor; bir elden ötekine geçerken bir topallama duyuluyor.

Hocası dinliyor ve öğrencinin elini izliyor. İlk vuruş bilekle yapılıyor, ikinci vuruş ise kendi hâline bırakılıyor; baget zardan geri sekip neredeyse tesadüfen ikinci kez düşüyor. "Geri sekme sana ikinci vuruşu veriyor," diyor hocası, "ama onu senin yerine çalmıyor. İkinciyi de sen çalmalısın."

Öğrenci her çiftin vuruşlarını aynı yükseklikten başlatmaya çalışıyor. İlk denemelerde yavaşlıyor, ama çiftler yavaş yavaş eşitleniyor.

Bu derste ne olacak

Önce tek vuruşu, yani her vuruşun ayrı bir elle yapıldığı ve ellerin sırayla değiştiği vuruşu göreceğiz. Sonra çift vuruşu, aynı elin art arda iki vuruş yaptığı vuruşu ele alacağız ve ikinci vuruşun nereden geldiğini konuşacağız. Ardından iki elin ve iki vuruşun eşitliğini sınamanın yolunu, bir önceki dersteki yükseklik fikrinden kuracağız. En sonda tek ve çift vuruşun bir arada kullanıldığı karma bir kalıba, paradiddle'a bakacağız ve el sırasının, aynı ritmi farklı çalmanın bir yolu olarak nasıl bir seçim olduğunu göreceğiz.

Sıfır noktası

Tek vuruş, her vuruşun bir önceki vuruşu yapan elden farklı bir elle yapıldığı vuruş dizisi: sağ, sol, sağ, sol. Eller sırayla değişiyor ve her el, ötekinin vuruşu sırasında bir sonraki vuruşuna hazırlanıyor.

Çift vuruş, aynı elin art arda iki vuruş yaptığı dizi: sağ sağ, sol sol. Her el bir çift çalıyor ve sonra sırayı öteki ele bırakıyor.

Bu iki vuruş, davulun temel el kalıplarının, yani rudiment denen kalıpların en yalınları. Neredeyse bütün öteki kalıplar, bu ikisinin farklı birleşimlerinden oluşuyor. Hangi vuruşun hangi elle yapılacağının belirlenmesine el sırası deniyor; notalarda bu çoğu zaman vuruşların altına yazılan İngilizce R ve L harfleriyle, sağ ve sol el için gösteriliyor.

Bu dersin sınavı şu: çift vuruş çalarken her çiftin ikinci vuruşu ilki kadar güçlü ve zamanında mı, yoksa geri sekmeye bırakılıp zayıf ve geç mi kalıyor?

Mekanizma

Tek vuruş: eller sırayla

Tek vuruşta her el yalnızca bir vuruş yapıyor ve ardından öteki ele sıra veriyor. Bu, her vuruşun bir önceki dersteki tam vuruş gibi yapılabilmesini sağlıyor: el bageti yukarıdan bırakıyor, zar onu geri gönderiyor ve el yeni vuruşa hazır bekliyor. Öteki el vururken bu el bekliyor.

Bu yüzden tek vuruş en kontrollü ve en güçlü vuruş dizisi. Her vuruşun kendi hazırlığı var ve her el yalnızca yarı hızda çalışıyor: iki el birlikte hızlı bir akış çalarken, her biri bunun yarısı kadar hızlı hareket ediyor.

Tek vuruşun sınırı, bir elin tek bir hareketle ne kadar hızlı gidebildiği. Tempo arttıkça bu sınıra yaklaşılıyor ve her el hareketini kısaltmak zorunda kalıyor. Açılıştaki öğrencinin karşılaştığı sınır buydu.

Çift vuruş: ikinci vuruş nereden gelir

Çift vuruşta aynı el art arda iki vuruş yapıyor. İlk vuruş bir önceki derslerdeki gibi bilekle yapılıyor. İkinci vuruş ise, çoğu zaman, ilk vuruşun geri sekmesinden doğuyor: baget zardan kalkıyor ve el onu ikinci kez zara yönlendiriyor.

Bu, çift vuruşun hız kazandırmasının sebebi. İkinci vuruş için bileğin yeniden kalkması gerekmiyor; geri sekme bageti zaten yukarı getiriyor ve bir parmak hareketi ya da küçük bir bilek hareketi onu yeniden aşağı gönderiyor. Tek bir büyük hareketten iki vuruş çıkıyor.

Ama açılıştaki öğrencinin karşılaştığı sorun da tam burada. Geri sekme ikinci vuruşa bir başlangıç veriyor, ama onu tek başına güçlü ve zamanında bir vuruşa çevirmiyor. Kendi hâline bırakılan ikinci vuruş, ilkinden daha zayıf ve biraz geç düşüyor; çünkü geri sekme her seferinde bir miktar enerji kaybediyor ve baget kendi hızında, ritmin istediği zamanda değil, düşüyor.

Bu yüzden ikinci vuruş da çalınması gereken bir vuruş. Geri sekme onu hazırlıyor, ama el onu yönlendiriyor: parmaklar bageti ikinci kez zara bilerek gönderiyor, gerektiği kadar güçle ve tam zamanında.

İkinci vuruş aktif çalınır

Çift vuruşu eşitlemenin bilinen bir yolu, ikinci vuruşu başta biraz abartmak. Yavaş bir tempoda her çiftin ikinci vuruşunu ilkinden biraz daha güçlü çalmak, elin ikinci vuruşu kendi hâline bırakma alışkanlığını kırıyor. Bu abartma sonradan azalıyor ve iki vuruş eşitleniyor.

Bir başka yol, çift vuruşu yavaşta iki ayrı bilek hareketiyle çalmak: her vuruş için ayrı bir kalkış. Bu yavaş hâl ikinci vuruşun da gerçek bir vuruş olduğunu ele öğretiyor. Tempo arttıkça ikinci vuruşun bilek hareketi küçülüyor ve yerini geri sekme ile parmakların birlikte yaptığı bir harekete bırakıyor.

İkinci vuruş eşitlendiğinde, açılıştaki "TA-ta" topallaması "ta-ta" gibi düzgün bir akışa dönüşüyor. Kulak artık çiftlerin sınırını duymuyor; tek vuruşla çalınmış gibi düzgün bir dizi duyuyor.

Eşitliği yükseklikte görmek

Bir önceki derste bagetin başladığı yüksekliğin vuruşun gürlüğünü belirlediğini görmüştük. Bu, eşitliği sınamanın görsel bir yolunu veriyor: aynı yükseklikten başlayan iki vuruş aşağı yukarı aynı gürlükte çıkıyor.

Tek vuruşta bu, iki elin aynı yükseklikten başlayıp başlamadığına bakmak demek. Çoğu davulcunun bir eli, genellikle daha çok kullandığı el, farkında olmadan daha yüksekten başlıyor ve daha güçlü vuruyor. Öteki el biraz daha alçakta kalıyor. Bu yükseklik farkı, iki el arasındaki gürlük farkının görünür hâli.

Çift vuruşta ise aynı elin iki vuruşunun yüksekliğine bakılıyor. İlk vuruş yüksekten, ikincisi alçaktan başlıyorsa ikincisi zayıf kalıyor. Çiftin vuruşları aynı yükseklikten başlıyorsa, eşit çalınıyorlar demektir.

Bu görsel sınamayı bir aynanın karşısında ya da kendini kayda alarak yapmak, kulağın hemen fark edemediği küçük farkları gözün yakalamasını sağlıyor.

Paradiddle: tek ile çiftin buluşması

Tek ve çift vuruşu birleştiren en bilinen kalıp paradiddle. El sırası şöyle: sağ, sol, sağ, sağ; ardından sol, sağ, sol, sol. Her yarının ilk iki vuruşu tek vuruş, son iki vuruşu bir çift vuruş.

Bu kalıbın ilginç bir özelliği var: her yarı başka bir elle başlıyor. İlk yarı sağla, ikinci yarı solla. Çift vuruş, el sırasını çevirerek bir sonraki yarının öteki elle başlamasını sağlıyor. Bu, iki elin de sırayla öncülük etmesine ve vurguların iki el arasında değişmesine imkân veriyor.

Paradiddle'ın adı, kalıbın söylenişini taklit eden bir ses oyununa dayanıyor: "pa-ra" tek vuruşları, "did-dle" çift vuruşu çağrıştırıyor. Kalıbı sesli söyleyerek çalmak, el sırasını ele yerleştirmenin eski ve kullanışlı bir yolu.

El sırası bir seçimdir

Aynı ritim, farklı el sıralarıyla çalınabiliyor ve her sıra başka bir ses ve başka bir hareket veriyor. Düzgün bir akış tek vuruşla da, çift vuruşla da, paradiddle ile de çalınabiliyor; ama tek vuruş her vuruşu ayrı ve güçlü, çift vuruş daha akıcı ve daha hafif, paradiddle ise vurguların kolayca yer değiştirdiği bir akış veriyor.

El sırası aynı zamanda hareketi kolaylaştırıyor ya da zorlaştırıyor. Setin bir parçasından ötekine geçerken, doğru el sırası ellerin birbirine takılmadan doğru yüzeye varmasını sağlıyor. Yanlış bir el sırası ise ellerin çaprazlanmasına ya da bir elin uzun bir yol gitmesine yol açabiliyor.

Bu yüzden bir ritmi öğrenirken yalnızca hangi vuruşların çalınacağını değil, hangi elin hangi vuruşu çalacağını da belirlemek gerekiyor. El sırası notaya yazıldığında, bu seçim ele yerleşiyor ve her seferinde aynı biçimde tekrarlanıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Zayıf eli öncü yapmak. Çoğu davulcu el sırasını farkında olmadan güçlü eliyle başlatıyor. Aynı kalıpları bilerek zayıf elle başlatarak çalışmak, iki el arasındaki farkı azaltıyor ve ileride hangi elle başlanacağı serbestçe seçilebiliyor.

Çift vuruşta parmakların payı. Hız arttıkça çift vuruşun ikinci vuruşunda bileğin payı küçülüyor, parmakların payı büyüyor. Tutma noktası etrafında parmakların bageti hafifçe itmesi, hızlı çiftlerde ikinci vuruşu kontrol etmenin başlıca yolu. Bu yüzden tutma noktasının doğru yerde ve gevşek olması, çift vuruşun hızını doğrudan belirliyor.

Sesli saymak ve el sırasını söylemek. Bir kalıbı çalarken el sırasını, sağ ve sol diye, sesli söylemek, elin sırayı unutmasını önlüyor ve kalıbın yapısını zihinde netleştiriyor. Sıra bir kez oturduğunda söylemek bırakılabiliyor.

Bir kalıbı setin çevresine yaymak. Paradiddle gibi bir kalıp yalnızca trampette değil, setin farklı parçaları arasında da çalınabiliyor: sağ el bir zilde, sol el trampette, çift vuruş bir tomda. Aynı el sırası, parçalar değiştiğinde bambaşka bir ritim gibi duyuluyor; bu, kalıpların setin çevresinde çeşitli ritimlere dönüşmesinin yolu.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Çift vuruşun ikinci vuruşunu geri sekme kendiliğinden yapar. Geri sekme ikinci vuruşu hazırlıyor ama onu güçlü ve zamanında bir vuruşa çevirmiyor. Başıboş bırakılırsa zayıf ve gecikmiş düşüyor; onu da el yönlendiriyor.

Yaygın yanlış: Çift vuruş tek vuruştan her zaman daha iyidir çünkü daha hızlıdır. Tek vuruş her vuruşa ayrı bir hazırlık verdiği için daha kontrollü ve daha güçlü. Tek ve çift vuruş farklı sesler veriyor; hangisinin kullanılacağı müziğe bağlı.

Yaygın yanlış: İki elin eşitliği kendiliğinden gelir. Çoğu davulcunun bir eli ötekinden yüksekte başlayıp daha sert vuruyor. Başlangıç yüksekliklerine bakmak ve zayıf eli bilerek çalıştırmak bu farkı azaltıyor.

Yaygın yanlış: El sırası yalnızca bir alışkanlıktır. Aynı ritim farklı el sıralarıyla farklı sesler ve farklı hareketler veriyor. El sırası, hem sesi hem setin çevresindeki hareketi belirleyen bir seçim.

Yaygın yanlış: Paradiddle yalnızca bir parmak alıştırmasıdır. Paradiddle, iki elin sırayla öncülük ettiği ve vurguların el değiştirdiği bir kalıp; setin çevresine yayıldığında birçok ritmin temeli oluyor.

Uygulama

Pedinle ya da trampetinle, yavaş bir tempoda başla. İlk adımda tek vuruşu çal: sağ, sol, sağ, sol. Birkaç dakika boyunca iki bagetin başlangıç yüksekliklerine bak; bir el ötekinden daha yüksekten mi başlıyor? Varsa iki eli aynı yüksekliğe getirmeye çalış ve sesin nasıl eşitlendiğini dinle.

İkinci adımda çift vuruşu yavaşta, her vuruş için ayrı bir bilek hareketiyle çal: sağ sağ, sol sol. Her çiftin iki vuruşunun da aynı yükseklikten başladığından emin ol. Ardından ikinci vuruşu biraz abartarak, ilkinden biraz daha güçlü çal.

Üçüncü adımda tempoyu yavaşça artır. Tempo yükseldikçe ikinci vuruşun bilek hareketinin küçülmesine ve geri sekmeyle parmakların onu yönlendirmesine izin ver. Her tempoda "TA-ta" topallamasının geri gelip gelmediğini dinle; geliyorsa bir önceki tempoya dön.

Dördüncü adımda paradiddle'ı çal: sağ, sol, sağ, sağ; sol, sağ, sol, sol. Önce el sırasını sesli söyleyerek yavaşça çal. Ardından her yarının ilk vuruşuna küçük bir vurgu ekle ve vurgunun iki el arasında nasıl yer değiştirdiğini dinle.

Son olarak aynı düzgün akışı üç ayrı el sırasıyla çal: tek vuruşla, çift vuruşla ve paradiddle ile. Üçünün sesini ve elinin hareketini karşılaştır ve her birinin nasıl bir karakter verdiğini birer kelimeyle not et.

Kilit özet

Tek vuruşta eller sırayla değişiyor ve her vuruşun kendi hazırlığı oluyor; bu yüzden en kontrollü ve en güçlü vuruş dizisi. Hız tavanını tek elin çevikliği belirliyor.

Çift vuruşta aynı el art arda iki vuruş yapıyor ve ikinci vuruş ilk vuruşun geri sekmesinden doğuyor. Tek bir büyük hareketten iki vuruş çıktığı için çift vuruş hız kazandırıyor.

Ama geri sekme ikinci vuruşu yalnızca hazırlıyor; bırakılan ikinci vuruş sönük ve gecikmeli çıkıyor. İkinci vuruş da el tarafından yönlendirilmeli; yavaşta ayrı bir bilek hareketiyle ve biraz abartılarak çalışmak onu eşitliyor.

Eşitlik yükseklikte görülüyor: aynı yükseklikten başlayan vuruşlar aynı gürlükte çıkıyor. İki elin ve bir çiftin iki vuruşunun başlangıç yükseklikleri karşılaştırılarak eşitsizlik görünür kılınıyor.

Paradiddle tek ve çift vuruşu birleştiriyor ve her yarısını başka bir elle başlatıyor. El sırası, aynı ritmin farklı ses ve hareketle çalınmasını sağlayan bir seçim.

Sonraki derse köprü

Bu derste iki eli tek bir yüzeyde, trampette birbirine bağladık. Ama bir davulcunun elleri çoğu zaman farklı yüzeylerde farklı işler yapıyor ve ayakları da işin içinde.

Hi-hat koordinasyonu, bu çok katmanlı işin ilk adımını soruyor. Bir el hi-hat'te düzenli bir akış tutarken öteki el trampete, ayak bas davula nasıl vurur, hi-hat pedalındaki ayak açma kapama işini nasıl sürdürür, ve dört uzuv birbirini bozmadan aynı anda nasıl çalışır?