Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Geri sekme, bagetin yüzeye çarptıktan sonra kendiliğinden yukarı kalkması. Gergin bir zar çarpan bagetin enerjisini geri veriyor ve bu enerji, kolun yükünü hafifletiyor.
Bageti zarda bastırmak bu enerjiyi reddediyor: zar serbestçe titreşemediği için ses boğuluyor ve kol her vuruşta iki kez çalışıyor. Davulda açık bir ses için temas kısa tutuluyor.
Davulcunun işi, geri sekmeye izin vermek ve bageti istenen yükseklikte yakalamak. Kol aşağı doğru çalışıyor, yukarı doğru olanı zar yapıyor; yakalama elin kapanması değil, bagetin yolunun karşılanması.
Yakalama yüksekliği vuruşun türünü belirliyor: tam vuruş başladığı yüksekliğe dönüyor, aşağı vuruş vurguyu alçakta bitiriyor, yukarı vuruş hafif bir vuruştan vurguya hazırlanıyor, hafif vuruş alçakta kalıyor.
Geri sekmenin gücü yüzeyin esnekliğine bağlı. Gergin bir zar ya da bir çalışma pedi geri sekme veriyor; bir yastık vermiyor. Setin içindeki her yüzey de farklı bir karşılık veriyor.
Açılış sahnesi
Bir öğrenci bagetini tutma noktasından doğru tutuyor ve trampete düzenli vuruşlar çalıyor. Ama her vuruştan sonra bir şey yapıyor: bagetin başını bir an zarın üstünde bırakıyor, hafifçe bastırıyor, sonra kolunu kaldırarak bageti yukarı çekiyor ve bir sonraki vuruşa hazırlanıyor.
Ses kısa ve boğuk çıkıyor. Trampet, vurulduğu anda susturuluyor gibi. Öğrencinin kolu da her vuruşta iki iş yapıyor: bir kez aşağı itiyor, bir kez yukarı kaldırıyor. Birkaç dakika sonra önkolu yine yoruluyor.
Hocası bir bageti eline alıp yüksekten trampete bırakıyor, neredeyse düşürür gibi. Baget zara çarpıyor ve kendiliğinden, havaya doğru, düştüğü yüksekliğin büyük kısmına kadar geri kalkıyor. Hocası onu havada, eli neredeyse hiç kıpırdamadan yakalıyor.
"Sen bageti her seferinde yukarı taşıyorsun," diyor. "Oysa trampet onu senin için yukarı fırlatıyor. Senin işin ona engel olmamak."
Bu derste ne olacak
Önce bir bagetin yüzeye çarptığında neden geri sektiğini göreceğiz: gergin bir zarın, çarpan bagetin enerjisini nasıl geri verdiğini. Sonra bu geri sekmeyi engelleyen en yaygın alışkanlığı, bageti zarda bastırmayı ve bunun sese etkisini konuşacağız. Ardından davulcunun işini, yani geri sekmeye izin verip bageti istediği yükseklikte yakalamayı ele alacağız. Bagetin yakalandığı yüksekliğe göre ayrılan temel vuruş türlerine bakacağız. En sonda çalışma yüzeyinin geri sekmeyi nasıl değiştirdiğini ve bunun çalışmayı nasıl etkilediğini göreceğiz.
Sıfır noktası
Geri sekme, bir bagetin yüzeye çarptıktan sonra kendiliğinden yukarı kalkması. İngilizce sektör dilinde rebound diye anılıyor. Bir topun yere çarpıp zıplamasına benziyor; baget de yüzeyin esnekliği sayesinde enerjisinin bir kısmını geri alıyor ve yukarı doğru hareket ediyor.
Bu geri kalkış ne kadar güçlü olursa, bir sonraki vuruş için bageti yukarı taşımak o kadar az çaba gerektiriyor. Tutuş dersinde bagetin iki parmak arasında salınabildiğini görmüştük; geri sekme bu salınımın ne işe yaradığını gösteriyor: sıkı tutulan bir baget geri sekemiyor.
Bu dersin sınavı şu: zara vurduktan hemen sonra bagetin geri kalkışına engel olmadan, onu kolunla yukarı taşımadan istediğin yükseklikte yakalayabiliyor musun?
Mekanizma
Gergin zar enerjiyi geri verir
Bir davulun yüzeyi, çerçeveye gergin biçimde bağlanmış bir zar. Baget bu zara çarptığında zar aşağı doğru esniyor ve hemen ardından eski yerine dönmeye çalışıyor. Bu dönüş, bageti yukarı doğru itiyor.
Zar ne kadar gerginse, bu geri itiş o kadar hızlı ve güçlü oluyor. Trampet genellikle setin en gergin zarlarından birini taşıdığı için baget ondan belirgin biçimde sekiyor. Daha gevşek bir tom ya da bas davul zarı ise daha yumuşak, daha yavaş bir geri kalkış veriyor.
Bu geri itiş davulcuya bedava verilen bir enerji. Bageti bir sonraki vuruş için yukarı taşımanın bir kısmını zar üstleniyor. Davulcunun kolu ve bileği yalnızca kalan kısmı yapmak zorunda kalıyor.
Zarda bastırmak sesi boğar
Açılıştaki öğrencinin alışkanlığı, bu enerjiyi reddetmekti. Bagetin başını vuruştan sonra zarın üstünde tutmak ve hafifçe bastırmak, zarın geri dönmesini engelliyor. Zar esnediği yerde kalıyor ve bagetin geri kalkışı kayboluyor.
Bunun bedeli önce seste ödeniyor: bir zar ancak serbestçe titreşebildiğinde tam sesini veriyor; üstünde duran bir baget bu titreşimi durduruyor ve ses kısa, donuk bir vuruşa dönüşüyor. Kol da iki kez çalışıyor: önce bageti aşağı itmek, sonra onu zardan kaldırıp yukarı taşımak için.
Bu bastırmanın bir adı ve bilinçli bir kullanımı da var. Bazı müziklerde bilerek boğuk ve kısa bir ses istendiğinde baget bilerek zarda tutuluyor. Ama bu bir seçim olarak kullanıldığında anlamlı; her vuruşta istemeden yapıldığında ise hem sesi hem eli yoruyor.
Bazı çalgılarda ses çıktıktan sonra temas sürüyor ve sesi taşıyor. Davulda bunun tersi geçerli: ses, bagetin zardan hızla ayrılmasıyla doğuyor. Zara ne kadar kısa süre dokunulursa, zar o kadar serbest titreşiyor.
Davulcunun işi: izin vermek ve yakalamak
Geri sekmeyi kullanmak önce izin vermekle başlıyor: bagetin zardan kalkışına engel olmamak. Bu, bir önceki dersteki gevşek tutuşun doğrudan bir sonucu. Baget tutma noktasında serbestçe dönebildiğinde, zarın itişiyle kendiliğinden yukarı kalkıyor.
Ardından yakalamak geliyor: yukarı kalkan bageti istenen yükseklikte durdurmak ya da bir sonraki vuruşa yönlendirmek. Bu yakalama elin kapanmasıyla değil, bagetin yolunu hafifçe kontrol etmekle yapılıyor. El, bagetin kalkışını izliyor ve onu istenen noktada karşılıyor.
Açılıştaki hocanın hareketi bu ikisinin birleşimiydi: bageti bıraktı, zar onu geri fırlattı ve eli neredeyse kıpırdamadan onu havada karşıladı. Kolun işi bageti taşımak değil, zarın başlattığı hareketi yönlendirmek oldu.
Bu yaklaşımda vuruşun büyük bölümü aşağı doğru yapılıyor. Baget yukarı doğru kaldırılmıyor, geri sekmeyle yukarı gidiyor ve el onu orada karşılıyor. Hareketin yönü değişiyor: kol aşağı doğru çalışıyor, yukarı doğru olanı zar yapıyor.
Yakalama yüksekliği vuruşu belirler
Bagetin nerede yakalandığı, vuruşun türünü belirliyor. Aynı geri sekme, farklı yüksekliklerde yakalandığında farklı vuruşlar doğuruyor.
Tam vuruşta baget yüksekten başlıyor, zara vuruyor ve geri sekmesine izin verilerek başladığı yüksekliğe kadar geri dönüyor. Aynı yükseklikten art arda gelen vuruşlar için bu en verimli vuruş; her vuruş bir sonrakinin hazırlığını kendisi yapıyor.
Aşağı vuruşta baget yüksekten başlıyor ama zara vurduktan sonra alçakta yakalanıyor. Bu vuruş güçlü bir vurgu için kullanılıyor ve bir sonraki vuruşun hafif olacağını hazırlıyor: baget alçakta durduğu için bir sonraki vuruş doğal olarak hafif çıkıyor.
Yukarı vuruşta baget alçaktan başlıyor, zara hafifçe vuruyor ve geri sekmesiyle birlikte yukarı taşınıyor. Bu, hafif bir vuruşun ardından güçlü bir vurgunun gelmesine hazırlık.
Hafif vuruşta baget alçaktan başlıyor ve alçakta kalıyor; küçük ve sessiz vuruşlar için kullanılıyor.
Bu dört vuruş, yüksekliklerin birbirine nasıl bağlandığını gösteriyor. Vurgular ile hafif vuruşların iç içe geçtiği bir ritimde el, her vuruşta geri sekmeyi bir sonraki vuruşun gereken yüksekliğine göre yakalıyor.
Yüzey geri sekmeyi değiştirir
Geri sekmenin gücü, yüzeyin esnekliğine bağlı. Gergin bir trampet belirgin bir geri sekme veriyor; lastik yüzeyli çalışma pedleri de tam bu tepkiyi taklit etmek için üretiliyor. Bir yastık, bir halı ya da bir kitap ise neredeyse hiç geri sekme vermiyor; baget oraya çarptığında durup kalıyor.
Bu fark çalışmayı doğrudan etkiliyor. Geri sekmesi olan bir yüzeyde çalışmak, eli zarın enerjisini kullanmaya alıştırıyor. Geri sekmesi olmayan bir yüzeyde çalışmak ise eli her vuruşta bageti kendisi yukarı taşımaya zorluyor. Bu, bazı davulcuların güç ve dayanıklılık için bilerek tercih ettiği bir çalışma; ama başlangıçta geri sekmeyi öğrenmek için uygun bir yüzey değil.
Setin kendi içinde de yüzeyler farklı. Trampetten bir toma ya da bir zile geçildiğinde geri sekme değişiyor ve el her yüzeyde farklı bir karşılıkla karşılaşıyor. Bir yüzeyde doğal gelen yakalama yüksekliği, ötekinde biraz ayarlanmak zorunda kalıyor.
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Geri sekme yalnızca hızı değil tutarlılığı da verir. Zarın geri itişi her vuruşta aşağı yukarı aynı olduğu için, geri sekmeyi kullanan vuruşlar birbirine daha çok benziyor. Bageti her seferinde kolla yukarı taşımak ise her vuruşta biraz farklı bir hareket yaratıyor ve ses de biraz farklı çıkıyor. Tutarlı bir sesin önemli bir kaynağı, geri sekmeye güvenmek.
Yakalama elin kapanması değil, bagetin yolunu karşılamak. Bageti yakalamak için eli sıkıca kapatmak, bir sonraki vuruşun geri sekmesini de öldürüyor. Yakalama, bagetin kalkışını hafifçe izleyen ve istenen yükseklikte onu karşılayan gevşek bir hareket; el kapanmıyor, bagetin yolunu kapatıyor.
Vurgu ile hafif vuruşu birbirine bağlamak. Bir ritimde vurgular ve hafif vuruşlar birbirini izlediğinde, her vuruşun yakalama yüksekliği bir sonraki vuruşa göre seçiliyor. Güçlü bir vurgunun ardından hafif bir vuruş geliyorsa vurgu alçakta yakalanıyor; hafif bir vuruşun ardından vurgu geliyorsa hafif vuruş yukarı taşınıyor. Bu zincir, vuruşları tek tek değil bir akış olarak düşünmeyi gerektiriyor.
Bas davulda da geri sekme var. Pedalın tokmağı da bas davulun zarına çarpıp geri sekebiliyor. Tokmağın zarda bırakılması ya da zardan hemen ayrılması, bas davulun sesini ve bir sonraki vuruşun kolaylığını aynı biçimde etkiliyor. Ayakların bu kararı ileride ayrıca çalışılıyor, ama ilke eller için olanla aynı.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlış: Güçlü bir ses için bagetin zara bastırılması gerekir. Zara bastırmak zarın titreşimini boğuyor ve sesi kısa, donuk yapıyor. Dolgun bir ses, zarın bagetten kurtulup kendi başına titreyebilmesinden geliyor.
Yaygın yanlış: Bageti her vuruştan sonra kol yukarı kaldırmalıdır. Gergin bir zar bageti yukarı doğru itiyor ve bu enerji bedava. Kolun işi bageti taşımak değil, zarın başlattığı hareketi yönlendirmek.
Yaygın yanlış: Geri sekmeyi kullanmak kontrolü bırakmaktır. Geri sekmeyi kullanmak bagetin kalkışına izin verip onu istenen yükseklikte yakalamak demek. Yakalama yüksekliği, vuruşun türünü ve bir sonraki vuruşu belirleyen bir kontrol.
Yaygın yanlış: Her yüzey aynı biçimde çalışılır. Trampet, pedler, tomlar ve ziller farklı geri sekmeler veriyor; bir yastık ya da halı ise neredeyse hiç vermiyor. Geri sekmeyi öğrenmek için gergin bir zar ya da bir çalışma pedi gibi geri sekmesi olan bir yüzey gerekiyor.
Yaygın yanlış: Bütün vuruşlar aynı biçimde yapılır. Bagetin yakalandığı yükseklik vuruşun türünü değiştiriyor: tam vuruş, vurgu için aşağı vuruş, vurguya hazırlık için yukarı vuruş ve hafif vuruş aynı geri sekmenin farklı kullanımları.
Uygulama
Pedini ya da trampetini önüne al. İlk adımda geri sekmeyi gör. Bagetini tutma noktasından gevşekçe tut, yüksekten neredeyse bırakır gibi yüzeye düşür ve elini hiç kıpırdatmadan bagetin ne kadar geri kalktığına bak. Birkaç kez tekrarla ve bagetin kendiliğinden yükseldiği yüksekliği not et.
İkinci adımda bastırma ile serbest vuruşu karşılaştır. Önce birkaç vuruşu bagetin başını zarda bırakıp hafifçe bastırarak yap ve sesi dinle. Sonra aynı vuruşları bagetin zardan hemen ayrılmasına izin vererek yap. İki sesin farkını ve kolunun iki durumda ne kadar çalıştığını not et.
Üçüncü adımda tam vuruşu çalış. Bageti yüksekten başlat, vur ve geri sekmesine izin vererek başladığı yüksekliğe dönmesini sağla. Kolunu bageti yukarı kaldırmak için kullanmamaya dikkat et; yalnızca geri kalkan bageti karşıla. Yavaş bir tempoda, art arda, her vuruşun aynı yükseklikten başlayıp aynı yüksekliğe döndüğüne bak.
Dördüncü adımda yakalama yüksekliğini değiştir. Önce bir vurguyu yüksekten vurup bageti alçakta yakala, ardından alçaktan hafif bir vuruş yap. Sonra hafif bir vuruşun ardından bageti yukarı taşıyıp bir vurgu vur. Vurgu ile hafif vuruşları birbirini izleyen kısa bir kalıp kurup yavaşça tekrarla.
Son olarak yüzeyi değiştir. Aynı tam vuruşları bir yastık ya da katlanmış bir havlu üzerinde dene ve geri sekmenin nasıl kaybolduğunu, kolunun ne kadar fazla çalıştığını fark et. Sonra trampete ya da pede dön ve farkı not et.
Kilit özet
Geri sekme, bagetin yüzeye çarptıktan sonra kendiliğinden yukarı kalkması. Gergin bir zar çarpan bagetin enerjisini geri veriyor ve bu enerji, kolun yükünü hafifletiyor.
Bageti zarda bastırmak bu enerjiyi reddediyor: zar serbestçe titreşemediği için ses boğuluyor ve kol her vuruşta iki kez çalışıyor. Davulda açık bir ses için temas kısa tutuluyor.
Davulcunun işi, geri sekmeye izin vermek ve bageti istenen yükseklikte yakalamak. Kol aşağı doğru çalışıyor, yukarı doğru olanı zar yapıyor; yakalama elin kapanması değil, bagetin yolunun karşılanması.
Yakalama yüksekliği vuruşun türünü belirliyor: tam vuruş başladığı yüksekliğe dönüyor, aşağı vuruş vurguyu alçakta bitiriyor, yukarı vuruş hafif bir vuruştan vurguya hazırlanıyor, hafif vuruş alçakta kalıyor.
Geri sekmenin gücü yüzeyin esnekliğine bağlı. Gergin bir zar ya da bir çalışma pedi geri sekme veriyor; bir yastık vermiyor. Setin içindeki her yüzey de farklı bir karşılık veriyor.
Sonraki derse köprü
Bu derste her vuruşu tek tek ele aldık: bir vuruş, bir geri sekme, bir yakalama. Ama geri sekmenin asıl gücü, bagetin tek bir hareketten birden fazla vuruş çıkarabilmesinde ortaya çıkıyor.
Tek ve çift vuruş, bu farkı soruyor. Her vuruşun ayrı bir hareketle yapıldığı tek vuruşlar ile tek bir hareketten iki vuruşun çıktığı çift vuruşlar nasıl ayrışır, çift vuruşta ikinci vuruş nereden gelir, ve iki el bu vuruşları nasıl sırayla paylaşır?