MIDI kaydı ve programlama

Açılış sahnesi

Bir öğrenci klavye çalmayı bilmiyor ve bu yüzden projesinde hiç yaylı, hiç piyano, hiç üflemeli yok.

Aklındaki cümle şu: "Ben çalamıyorum, o alan bana kapalı."

Aynı hafta, yirmi yıllık bir prodüktör aynı programda bir yaylı bölümü hazırlıyor. Klavyeye hiç dokunmuyor. Notaları fareyle tek tek koyuyor.

Öğrencinin kapalı sandığı kapı, aslında hiç kapanmamış.

Ama işin tuhaf tarafı şurada: aynı öğrenci, kendisine "notaları çizebilirsin" dendiğinde bunu bir hile gibi görüyor. Gerçek olan çalmaktır, çizmek kolaya kaçmaktır diye düşünüyor.

Bu da yanlış. Ve neden yanlış olduğu, bu dersin en önemli kısmı.

Çalmak ile çizmek iki farklı araç. Biri diğerinin ucuz kopyası değil.

Ama aralarında gerçek bir fark var ve o farkı bilmezsen çizdiğin şey ölü çıkıyor. Çünkü çalmak sana bedava bir şey veriyor, çizmek ise vermiyor — onu elle koyman gerekiyor.

Bu ders o bedava şeyin ne olduğunu ve elle nasıl konacağını anlatıyor.

Bu derste ne olacak

Önce nota koymanın iki yolunu ayıracağız ve her birinin ne verdiğini netleştireceğiz. Sonra çalarak kaydetmeye bakacağız: neyi bedava aldığını ve neyi yönetmen gerektiğini. Ardından çizerek programlamaya geçeceğiz ve buradaki asıl meseleye geleceğiz — programlanmış bir bölümün neden ölü duyulduğu ve üç sebebi. Sonra tek seferde çalınamayan bölümleri katman katman kaydetmeyi göreceğiz. En sonda düzeltme sırasını konuşacağız, çünkü yanlış sırayla düzeltmek aynı işi iki kez yaptırıyor.

Sıfır noktası

Bir MIDI kanalına nota koymanın iki yolu var.

Birincisi çalmak. Bir klavye ya da başka bir MIDI denetleyicisi bağlıyorsun, kaydı başlatıyorsun ve çalıyorsun. Çaldığın her nota talimat olarak kaydediliyor.

İkincisi çizmek. Fareyle nota kutuları oluşturuyorsun. Buna programlamak deniyor.

İkisi de aynı yere varıyor: aynı türden nota bilgisi.

Şimdi kritik ayrım.

Çaldığın zaman program dört bilgiyi birden alıyor: perde, başlangıç anı, basma gücü ve süre. Dördünü de tek bir hareketle veriyorsun — ve son üçünü verdiğinin farkında bile olmuyorsun.

Çizdiğin zaman program yalnız senin verdiklerini alıyor. Nota ve zaman zaten çizerken belirleniyor. Ama sertlik ve süre için program bir varsayılan koyuyor — ve o varsayılan her nota için AYNI.

İşte fark burada. Çalmak, farklılığı bedava veriyor. Çizmek, aynılığı varsayılan yapıyor.

Bu tek cümle, bu dersin geri kalanını açıklıyor.

Mekanizma

Çalarak kaydetmek

Çalarak kaydetmenin kolaylığı belli: bir hamlede dört bilgiyi birden veriyorsun ve sonuç insan gibi duyuluyor, çünkü insan çaldı.

Ama iki şeyi yönetmen gerekiyor.

Birincisi zamanlama. Çaldığın notalar ızgaraya tam oturmayacak; bir kısmı önde, bir kısmı arkada olacak. Bir önceki modülde bunun bir kusur olmadığını, hatta müzikal anlam taşıdığını konuşmuştuk. Yine de bazı sapmalar istenmiyor olabilir ve o zaman ızgaraya yaklaştırma devreye giriyor.

Buradaki karar tek tek nota bazında verilebiliyor ve bu önemli. Bütün bölümü toptan yaklaştırmak yerine, yalnız rahatsız eden birkaç notayı düzeltmek çoğu zaman daha iyi sonuç veriyor.

İkincisi yanlış notalar. Çalarken kaçırdığın bir nota, kaydın içinde duruyor ve tek tek düzeltilebiliyor. Bu, audio tarafında yapamadığın şeydi.

Bir de gözden kaçan, ilk karşılaşıldığında insanı şaşırtan bir durum var: klavyeden çaldığında ızgaranın hemen öncesine düşen notalar, bir önceki ölçüye kaymış görünebiliyor. Bölümün başını seçerken biraz geriden başlamak bunu çözüyor.

Çizerek programlamak

Şimdi asıl konu. Çizmek tam denetim veriyor ve tam denetim, tam sorumluluk demek.

Notayı koyuyorsun. Yeri belli, perdesi belli. Program sertliği ve süreyi kendi varsayılanıyla dolduruyor.

Sonra bir tane daha koyuyorsun. Aynı sertlik, aynı süre.

On tane koyduğunda elinde on adet birbirinin tıpatıp aynısı nota var. Ve çaldığında ortaya çıkan şey, bir insanın asla üretemeyeceği bir düzenlilik.

Kulak bunu hemen fark ediyor. "Bilgisayar yapmış gibi" dediğimiz his, tam olarak buradan geliyor — ve sebebi sesin kalitesi değil, notaların birbirinin kopyası olması.

Üç sebebi var ve üçünün de ayrı çözümü var.

Birinci sebep: bütün sertlik değerleri aynı. Gerçek bir icrada hiçbir iki vuruş aynı güçte değil; vurgu taşıyan notalar daha sert, aradakiler daha yumuşak. Çözüm, sertlik değerlerini elle çeşitlendirmek ve rastgele değil MÜZİKAL olarak — vurgunun nereye düştüğünü düşünerek.

İkinci sebep: bütün notalar ızgaraya tam oturuyor. Çözüm, bazı notaları çok az öne ya da arkaya kaydırmak. Miktar önemli değil, tutarlılık önemli: hangi tür notaları öne aldığın bir karar olmalı.

Üçüncü sebep: bütün nota süreleri aynı. Gerçek çalışta bazı notalar birbirine bağlanır, bazıları arasında boşluk kalır. Nota kutularının uzunluklarını çeşitlendirmek, çoğu zaman en çabuk sonuç veren müdahale ve en çok atlanan.

Bu üçü uygulandığında çizilmiş bir bölüm, çalınmış bir bölümden ayırt edilemez hâle gelebiliyor.

Katman katman kaydetmek

Tek seferde çalamadığın bir bölüm için üçüncü bir yol var ve bu, çalmakla çizmenin arasında duruyor.

Bölümü parçalara ayırıp katman katman kaydediyorsun.

Bir ritim bölümü düşün. Hepsini birden çalmak zor. Ama önce yalnız bas davulu çalarsın, sonra kayıt devam ederken üzerine trampeti eklersin, sonra ziller.

Buna üst üste kaydetme deniyor ve MIDI'de çok rahat çalışıyor, çünkü her katman aynı kanala ekleniyor ve öncekini silmiyor.

Bunun bir de döngülü hâli var: aynı bölüm sürekli dönüyor ve sen her turda bir öğe ekliyorsun. Ellerin tek seferde yetmediği her durumda işe yarıyor.

Ve şu avantajı taşıyor: her katmanı çalarken yalnız bir şeye odaklanıyorsun, dolayısıyla o tek şeyi daha iyi çalıyorsun.

Düzeltme sırası

Son bir mekanizma, ve bilinmediğinde aynı iş iki kez yapılıyor.

Bir MIDI bölümünü düzeltirken üç şey değiştirilebiliyor: perde, zamanlama ve sertlik.

Sıra şu olmalı: önce perde, sonra zamanlama, sonra sertlik.

Sebebi şu. Yanlış bir notayı düzelttiğinde o notanın zamanlaması ve sertliği de onunla birlikte geliyor. Yani önce zamanlamayı düzeltip sonra notayı değiştirirsen, düzelttiğin zamanlama hâlâ orada durur ama artık başka bir notanın zamanlamasıdır ve tekrar bakman gerekir.

Sertliği en sona bırakmanın sebebi ayrı: sertlik müzikal bir karar ve bölüm nihai hâline gelmeden verilemez. Hangi notanın vurgulanacağı, o notanın nerede durduğuna bağlı.

Bu sıra basit görünüyor ama uygulandığında düzeltme süresini belirgin biçimde kısaltıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Dört nokta.

Birincisi: klavye çalmayı bilmemek bir engel değil ama bir sınır. Çizerek her şey yapılabiliyor, ancak çizerek çalışmak yavaş ve fikir denemeyi zorlaştırıyor. Basit bir akoru üç saniyede çalabilen biri, aynı akoru çizen birinden çok daha fazla fikir deniyor. Yani klavye öğrenmenin getirisi icra değil, DENEME HIZI.

İkincisi: sertlik değerleri çalgıya göre farklı iş yapıyor. Vurmalı bir seste sertlik hem yüksekliği hem tınıyı değiştiriyor. Yaylı bir seste yay basıncına karşılık geliyor. Kimi yazılım çalgılarında ise belirli bir eşiğin üstünde tamamen farklı bir örnek çalınıyor. Bu yüzden bir bölümde işe yarayan sertlik dağılımı, çalgı değiştirildiğinde yeniden bakılmayı gerektiriyor.

Üçüncüsü: çalarak kaydedilmiş bir bölüm de ölü olabilir. İnsan çaldı diye canlı olmuyor; tereddütlü, eşit vurgulu ve yorgun bir icra da düz duyuluyor. Çalmanın avantajı garanti değil, olasılık. Bu yüzden çalınmış bir bölümü de dinleyip sertlik dağılımına bakmak gerekiyor.

Dördüncüsü: nota süresi ile ritim ayrı şeyler. Bir notanın ne zaman başladığı ritmi belirliyor; ne kadar sürdüğü ise dokuyu. İki nota aynı anda başlayıp farklı sürelerde bitebiliyor ve aradaki fark, aynı ritmin bağlı mı kesik mi duyulacağını belirliyor. Yeni başlayanların çoğu yalnız başlangıçlara bakıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Klavye çalamıyorsam MIDI kullanamam. Notalar fareyle çizilebiliyor ve deneyimli üreticiler bunu düzenli olarak yapıyor. Klavye öğrenmenin getirisi zorunluluk değil, fikir deneme hızı.

Yaygın yanlış: Notaları çizmek hiledir. Çalmak ve çizmek iki ayrı araç. Çizmenin tek gerçek dezavantajı, çalmanın bedava verdiği farklılığı elle koymayı gerektirmesi.

Yaygın yanlış: Programlanmış bölüm ölü duyuluyorsa çalgı kötüdür. Rahatsız eden şey genellikle sesin kendisi değil, notaların birbirinin kopyası olması. Sertlik, zamanlama ve süre çeşitlendirildiğinde aynı çalgı bambaşka duyuluyor.

Yaygın yanlış: Bütün bölümü ızgaraya yaklaştırmak en temizidir. Toptan yaklaştırma bütün insan sapmalarını birden siliyor. Yalnız rahatsız eden notaları düzeltmek genellikle hem daha hızlı hem daha iyi.

Yaygın yanlış: Düzeltmeye sertlikten başlayayım. Sertlik en son verilir, çünkü hangi notanın vurgulanacağı bölümün nihai hâline bağlı. Sıra perde, zamanlama, sertlik; başka sırada çalışmak aynı işi tekrar ettiriyor.

Uygulama

Bu çalışma yaklaşık otuz beş dakika sürüyor ve klavye gerektirmiyor.

Önce bir karşılaştırma kur. Boş bir MIDI kanalına sekiz nota ÇİZ; hiçbir ayarına dokunma. Çal ve dinle. Sonra aynı sekiz notayı ikinci bir kanala, elinle çalarak ya da bilgisayarın tuşlarına basarak kaydet. İkisini arka arkaya dinle ve farkı bir cümleyle yaz.

Şimdi çizilmiş olanı canlandır. Üç adımı sırayla uygula ve her adımdan sonra dinle. Önce sertlik değerlerini çeşitlendir — vurgunun düşmesini istediğin notaları sertleştir, aradakileri yumuşat. Sonra birkaç notayı ızgaradan çok az kaydır. Sonra nota uzunluklarını değiştir; bazılarını uzat, bazılarını kısalt.

Üç adımın hangisinin en büyük farkı yarattığını not et. Cevap çalgıya göre değişiyor ve kendi cevabını bulman gerekiyor.

Ardından katman denemesi yap. Yeni bir kanalda dört ölçülük bir döngü kur ve önce yalnız tek bir öğeyi çal, sonra döngü dönerken ikinciyi ekle, sonra üçüncüyü. Hepsini birden çalmayı denediğinde ne kadar zorlanacağını düşün ve katmanlamanın ne kazandırdığını gör.

Son adım düzeltme sırası. Kaydettiğin bölüme kasıtlı olarak iki yanlış nota koy. Sonra önce sertlikleri düzelt, ardından notaları düzelt. Ne kadar işin boşa gittiğine bak. Sonra geri al ve doğru sırayla yap: önce perde, sonra zamanlama, sonra sertlik. İki yolun süresini karşılaştır.

Kilit özet

Bir MIDI kanalına nota koymanın iki yolu var: çalmak ve çizmek. İkisi de aynı türden bilgi üretiyor ve biri diğerinin ucuz kopyası değil.

Aradaki gerçek fark şu: çalmak dört bilgiyi birden veriyor ve üçünü farkında olmadan veriyorsun; çizerken sertlik ile süre için program bir varsayılan koyuyor ve o varsayılan her nota için aynı. Çalmak farklılığı bedava veriyor, çizmek aynılığı varsayılan yapıyor.

Programlanmış bir bölümün ölü duyulmasının üç sebebi var: bütün sertlikler aynı, bütün notalar ızgarada tam, bütün süreler eşit. Üçü de elle çeşitlendirildiğinde çizilmiş bölüm çalınmış bölümden ayırt edilemez hâle gelebiliyor.

Tek seferde çalınamayan bölümler katman katman kaydediliyor; her katman aynı kanala ekleniyor ve öncekini silmiyor. Gizli faydası, her katmanda yalnız tek bir şeye odaklanıldığı için o şeyin daha iyi çalınması.

Düzeltme sırası keyfi değil: önce perde, sonra zamanlama, sonra sertlik. Bir nota değiştiğinde zamanlaması ve sertliği de onunla geldiği için, başka sırayla çalışmak aynı işi tekrar ettiriyor.

Sonraki derse köprü

Kaydetmeyi iki tarafta da öğrendin. Geriye projeyi bitirip dışarı çıkarmak kaldı.

Son modülde iki konuyu birleştireceğiz: düzenleme ve dışa aktarma. Düzenleme tarafında en çok kullanılan işlemleri göreceksin — kesmek, taşımak, kopyalamak, sesin başını ve sonunu yumuşatmak.

Dışa aktarma tarafında ise kursun final projesine hazırlanacaksın: tamamlanmış bir proje, final miks ve düzenli bir stem paketi. O üçünün ne olduğunu ve nasıl teslim edildiğini orada kuracağız.

Bu modülde canlandırdığın bölümü sakla. Son modülde onu dışa aktaracaksın ve kursu bitirdiğinde elinde dinlenebilir bir dosya olacak.