Publisher ve distribütör

Açılış sahnesi

Bir müzisyen ilk şarkısını yayına veriyor. Şarkı fena gitmiyor; tanımadığı insanlar dinliyor.

Aylar sonra ilk ödemesi geliyor.

Tutar, bir öğle yemeğini zor karşılıyor.

Vardığı sonuç şu: "Demek ki bu işten para kazanılmıyor."

Bu sonuç çok yaygın ve yarısı doğru. Ama yalnız yarısı.

Çünkü o şarkı iki ayrı yerden gelir üretmişti.

Birinci gelir ulaştı — az da olsa, geldi.

İkinci gelir hiç ulaşmadı. Üretildi, bir yerde durdu, ama kimse onu istemedi.

Sebep bir kayıp ya da bir haksızlık değil. Sebep şu: o parayı toplayan sistem, onu isteyecek kişinin kim olduğunu bilmiyordu.

Kimse ona kaydolması gerektiğini söylememişti. Bu ders o boşluğu kapatıyor.

Bu derste ne olacak

Önce iki ayrı şirketi tanıtacağız ve neden ikisine birden ihtiyaç olduğunu göreceğiz. Sonra distribütörün ne yaptığını netleştireceğiz — burası daha kolay ve daha görünür olan taraf. Ardından publisher'a geçeceğiz; çoğu müzisyenin varlığını bile bilmediği taraf orası. Sonra eser gelirinin toplu olarak nasıl takip edildiğini konuşacağız. En sonda açılış sahnesindeki kayıp gelire döneceğiz ve onun nasıl talep edileceğini kuracağız.

Sıfır noktası

Bu kursun ilk modülünde bir şarkının iki ayrı yaratımdan oluştuğunu söylemiştik: eser ve kayıt.

Şimdi o ayrımın ticari karşılığı geliyor.

İki ayrı yaratım olduğu için, iki ayrı şirket türü var. Ve bu ikisi rakip değil; farklı nesneler üzerinde çalışıyorlar.

Distribütör KAYIT tarafında duruyor. Kaydı dinleyicinin bulabileceği yerlere taşıyor ve oradan gelen kayıt gelirini topluyor.

Publisher ESER tarafında duruyor. Eserin nerelerde kullanıldığını takip ediyor, eser gelirini topluyor ve eserin daha çok kullanılması için çalışıyor.

Açılış sahnesindeki müzisyenin durumu şuydu: bir distribütörü vardı, çünkü şarkıyı yayına vermek için ondan geçmek zorundaydı. Ama eser tarafında kimse yoktu — ve orada da hiçbir kayıt yapmamıştı.

Kayıt tarafı ödedi. Eser tarafı ödeyemedi, çünkü kime ödeyeceğini bilmiyordu.

Mekanizma

Distribütör ne yapar

Distribütörün işi teknik ve idari.

Kaydını alıyor, dinleme platformlarının istediği biçime ve bilgi düzenine sokuyor, oralara yüklüyor ve yayına giriyor.

Sonra o platformlardan gelen kayıt gelirini topluyor ve sana iletiyor.

Buradaki en önemli fark, bir önceki modüldeki kurumdan ayrıldığı yer: distribütör genellikle kaydın haklarını almıyor.

Bir hizmet veriyor ve karşılığında ya sabit bir ücret ya da gelirden bir komisyon alıyor. Sözleşme bittiğinde kayıt sende kalıyor.

Bu yüzden distribütörle çalışmak, bir plak şirketiyle çalışmakla aynı ağırlıkta bir karar değil. Biri hizmet alımı, öbürü ortaklık.

Yine de okunacak maddeler var. Ücret mi komisyon mu alıyor? Sözleşme bittiğinde kayıtlar yayından kalkıyor mu? Topladığı geliri hangi sıklıkta ve hangi ayrıntıda raporluyor? Rapor ayrıntısı önemsiz görünüyor ama yıllar sonra bir şeyi kontrol etmen gerektiğinde tek dayanağın o.

Publisher ne yapar

Şimdi görünmeyen taraf.

Publisher'ın işi iki yönlü ve çoğu kişi yalnız birini biliyor.

Birinci yön toplayıcı. Eserin nerelerde kullanıldığını takip ediyor ve oradan doğan eser gelirini topluyor.

Bir eser çok yerde kullanılıyor. Kaydı dinlendiğinde, radyoda çalındığında, bir mekânda çalındığında, başka biri o şarkıyı söylediğinde, bir görüntüyle birlikte kullanıldığında. Bunların her biri eser tarafında bir gelir doğuruyor ve hepsinin ayrı ayrı takip edilmesi gerekiyor.

Tek bir kişinin bunu kendi başına takip etmesi pratikte imkânsız — bu yüzden bu iş bir kuruma devrediliyor.

İkinci yön ise aktif taraf ve daha az bilinen kısım: publisher eserin KULLANILMASINI sağlamaya çalışıyor.

Şarkını başka bir icracıya götürüyor, bir görüntülü işe yerleştirmeye çalışıyor, seni başka yazarlarla bir araya getiriyor. Yani yalnız gelir toplamıyor, gelir üretecek fırsatları da arıyor.

Karşılığında eser gelirinden bir pay alıyor ve genellikle eserin yönetimini belirli bir süre için üstleniyor.

Burada dikkat edilmesi gereken şey, bir önceki modülde konuştuğumuz sorunun aynısı: ne kadar süreyle, hangi eserler için ve süre sonunda ne oluyor.

Toplu takip

Publisher tek yol değil ve bu, açılış sahnesindeki müzisyen için önemli bir bilgi.

Her ülkede eser gelirini toplu olarak takip eden kurumlar var. Bunlar tek tek yazarların ve bestecilerin adına kullanımları izliyor ve gelirleri dağıtıyor.

Bu kurumlara üye olmak, bir publisher'la çalışmaktan farklı bir şey ve genellikle daha erken atılabilecek bir adım.

Şimdi bu dersin en pratik cümlesi geliyor.

Bir sistemin sana ödeme yapabilmesi için, senin o sistemde KAYITLI olman gerekiyor.

Eserin kayıtlı değilse, o eser gelir üretse bile o gelir sana yönlendirilemiyor. Bir yerde bekliyor ya da başka bir yere dağıtılıyor.

Bu bir haksızlık değil, bir eşleştirme sorunu. Sistem bir kullanım görüyor ama o kullanımın hangi kişiye ait olduğunu ancak kayıtlardan öğrenebiliyor.

Kimin nereye kaydolacağı, hangi kurumun hangi durumda uygun olduğu ve süreçlerin nasıl işlediği ülkeden ülkeye değişiyor. Bu yüzden burada bir kurum adı ya da bir işlem tarifi vermiyoruz.

Bu kurs hukuki danışmanlık vermez. Oranlar, süreler ve işlemler ülkeye, sözleşmeye ve zamana göre değişir; somut bir karar vereceğin anda güncel kaynaktan ve gerektiğinde bir hukukçudan doğrula.

Ama şu evrensel: kaydolmadan beklemek, gelmeyecek bir parayı beklemek.

İki boru birden

Şimdi tabloyu tamamlayalım.

Bir şarkı yayına girdiğinde iki ayrı hat çalışmaya başlıyor.

Kayıt hattı: dinlemeler kayıt geliri üretiyor, bu gelir distribütör ya da plak şirketi üzerinden kayıt tarafındaki hak sahiplerine gidiyor.

Eser hattı: aynı dinlemeler ayrıca eser geliri üretiyor, bu gelir toplu takip kurumları ya da publisher üzerinden besteci ve söz yazarına gidiyor.

Aynı dinleme, iki ayrı hat.

Ve iki hat birbirinden habersiz çalışıyor. Birinde kayıtlı olmak, öbüründe de kayıtlı olduğun anlamına gelmiyor.

Açılış sahnesindeki müzisyen bunu bilmiyordu. Şarkıyı yayına vermenin her şeyi hallettiğini sandı. Oysa yayına vermek yalnız birinci hattı açıyor.

Şarkısını hem yazıp hem söyleyen biri için bu, kendi parasının bir bölümünü hiç talep etmemek demek.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Dört nokta.

Birincisi: eser kaydı yapılırken payların doğru girilmesi kritik. Bir eserde birden çok yazar varsa, sistemin bildiği paylar ile tarafların anlaştığı paylar aynı olmalı. Farklı olduklarında ödemeler yanlış dağılıyor ve düzeltmek, baştan doğru girmekten çok daha zahmetli oluyor. Bu, kursun ilk modülünde konuştuğumuz "payı baştan konuş" alışkanlığının doğrudan devamı.

İkincisi: aynı şarkının farklı kayıtları eser tarafında birleşiyor. Şarkını başka biri söylerse ortaya yeni bir kayıt çıkıyor ama eser aynı kalıyor. Yani o kayıttan doğan eser geliri yine sana geliyor. Bu, bir şarkının başkaları tarafından söylenmesinin neden değerli olduğunu açıklıyor.

Üçüncüsü: distribütör seçimi ilk bakışta göründüğünden daha kalıcı. Yayındaki bir kaydı başka bir distribütöre taşımak mümkün ama sıfırdan yüklemek gibi işliyor ve biriken dinlenme geçmişi her zaman sorunsuz taşınmıyor. Seçimi baştan bilinçli yapmak, sonradan taşımaktan kolay.

Dördüncüsü: publisher'a ihtiyacın olup olmadığı üretim hacmine bağlı. Az sayıda eseri olan biri için toplu takip kurumuna üyelik çoğu zaman yeterli. Çok sayıda eseri olan, başkalarına şarkı yazan ya da eserlerinin farklı yerlerde kullanılmasını hedefleyen biri içinse publisher'ın aktif yüzü anlam kazanıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Şarkıyı yayına verdim, gerisi kendiliğinden gelir. Yayına vermek yalnız kayıt hattını açıyor. Eser hattı ayrı bir kayıt gerektiriyor ve o yapılmadığında oradaki gelir sana yönlendirilemiyor.

Yaygın yanlış: Publisher ile distribütör benzer şeyler. Biri eser tarafında, öbürü kayıt tarafında çalışıyor. Rakip değiller ve birinin yaptığı iş öbürünün eksiğini kapatmıyor.

Yaygın yanlış: Distribütör de plak şirketi gibidir. Distribütör genellikle hakları almıyor, bir hizmet veriyor ve karşılığında ücret ya da komisyon alıyor. Sözleşme bittiğinde kayıt sende kalıyor; bu, ortaklık değil hizmet alımı.

Yaygın yanlış: Şarkım benim, kaydolmama gerek yok. Eserin senin olması ayrı, sistemin onu senin adına eşleştirebilmesi ayrı. Kayıtlı olmayan bir eserin geliri üretiliyor ama sana yönlendirilemiyor.

Yaygın yanlış: Başkası şarkımı söylerse ben kaybederim. Ortaya yeni bir kayıt çıkıyor ama eser aynı kalıyor ve o kayıttan doğan eser geliri yine sana geliyor. Şarkının başkalarınca söylenmesi eser tarafında bir kazanç.

Uygulama

Kırk dakikalık bir çalışma ve sonunda elinde gerçek bir eylem listesi olacak.

Önce kendi durumunu iki hat üzerinden yaz. Kayıt hattında kim var — bir distribütör kullanıyor musun, kullanmıyorsan yayına nasıl veriyorsun? Eser hattında kim var — herhangi bir yere kayıtlı mısın? İkinci sorunun cevabı çoğu kişide "hayır" ya da "bilmiyorum" oluyor ve bu dersin sebebi tam olarak bu.

Şimdi araştırmayı yap. Kendi ülkende eser gelirini toplu olarak takip eden kurumların hangileri olduğunu, kimlerin üye olabildiğini ve üyeliğin nasıl işlediğini araştır. Bulduklarını tek bir sayfaya yaz.

Bu sayfa final projendeki belge paketinin parçası olacak, dolayısıyla düzgün yaz: kurumun adı, kimlere açık olduğu, gereken belgeler ve varsa maliyeti.

Ardından eser listesi çıkar. Bugüne kadar ürettiğin — bitmiş olmasa da — eserleri listele ve her birinin yanına yazar ve besteci paylarını yaz. Tek başına yaptıysan yüzde yüz yazacaksın; başkasıyla yaptıysan o payı bugün konuşman gerektiğini fark edeceksin.

Son olarak bir karar ver ve tarih koy. Bu listedeki eserleri hangi tarihe kadar kaydettirmiş olacaksın? Tarihi yaz. Bu dersin tek somut çıktısı o tarih ve tarihsiz bir niyet, niyet olarak kalıyor.

Kilit özet

Bir şarkı iki ayrı yaratımdan oluştuğu için iki ayrı kurum türü var ve ikisi rakip değil: distribütör kayıt tarafında, publisher eser tarafında çalışıyor.

Distribütör kaydı platformlara taşıyor ve kayıt gelirini topluyor. Plak şirketinden en önemli farkı, genellikle hakları almaması — bir hizmet veriyor ve sözleşme bittiğinde kayıt sende kalıyor.

Publisher'ın işi iki yönlü: eserin kullanımlarını takip edip eser gelirini topluyor, ve ayrıca eserin daha çok kullanılması için aktif olarak çalışıyor. Publisher tek yol değil; her ülkede eser gelirini toplu takip eden kurumlar var ve üyelik genellikle daha erken atılabilecek bir adım.

Dersin en pratik cümlesi: bir sistemin sana ödeme yapabilmesi için o sistemde kayıtlı olman gerekiyor. Kayıtlı olmayan bir eserin geliri üretiliyor ama yönlendirilemiyor — bu bir haksızlık değil, tamamlanmamış bir eşleştirme.

Aynı dinleme iki ayrı hat üzerinden gelir üretiyor ve iki hat birbirinden habersiz çalışıyor. Şarkıyı yayına vermek yalnız kayıt hattını açıyor; eser hattını açmak ayrı bir iş ve yapılmadığında kişi kendi parasının bir bölümünü hiç talep etmemiş oluyor.

Sonraki derse köprü

İki hattı gördün. Şimdi ikisinin altındaki hukuki ayrımı açıyoruz.

Bir sonraki modül bu kursun omurgası: eser hakkı ile master hakkı. İlk modülde "iki ayrı yaratım var" demiş, ayrıntısını ertelemiştik. Artık zemin hazır.

Orada şu sorular cevaplanacak: bu iki hak kime doğuyor, birbirinden nasıl ayrılabiliyor, biri devredilirken öbürüne ne oluyor, ve neden bir plak şirketi genellikle yalnız birini konuşuyor.

Bu modülde çıkardığın eser listesini ve pay tablosunu yanında getir. Bir sonraki modülde onlara bakarak konuşacağız.