Bas ile kick davulun ilişkisi

Açılış sahnesi

Bir aranjman stüdyosunda nakarat üzerinde çalışılıyor. Davulcu, nakarat için hareketli bir kick deseni bulmuş: ölçünün başında bir vuruş, sonra vuruşların arasına düşen birkaç kısa, senkoplu vuruş. Basçı da nakarat için kendi hareketli çizgisini hazırlamış: akor değişimlerini bir sekizlik önce haber veren, öne kayan notalarla dolu, canlı bir figür.

Ayrı ayrı dinlendiğinde ikisi de çok iyi. Birlikte çalındığında ise nakaratın alt bölgesi titrek ve bulanık duyuluyor. Bir şey tam oturmuyor, ama ne olduğunu kimse söyleyemiyor. Miks mühendisi pes bölgeyi ekolayzırla düzeltmeye çalışıyor; bir şey değişmiyor.

Aranjör bir kâğıt alıyor ve bir ölçüyü sekizliklere bölen bir ızgara çiziyor. Üst satıra davulcunun kick vuruşlarını, alt satıra basçının nota başlangıçlarını işaretliyor. Resim hemen ortaya çıkıyor: kick'in senkoplu vuruşlarından ikisi, basın öne kayan notalarından yalnızca bir onaltılık uzağa düşüyor. İkisi neredeyse aynı anda ama tam aynı anda değil; kulak bunu bir kargaşa olarak duyuyor.

Aranjör iki çözüm öneriyor ve ikisi de denenip dinleniyor. Birincisinde kick, basın öne kayan notalarıyla tam aynı anlara taşınıyor. İkincisinde bas, senkoplu notalarını bırakıp kick'in boş bıraktığı vuruşlara yerleşiyor. Grup ilkini seçiyor. Nakarat, aynı iki müzisyenin aynı hareketliliğiyle ama bu kez tek bir gövde gibi, sağlam ve ileri doğru itilen bir hisle çalıyor.

Bu derste ne olacak

Önce kick davul ile basın bir düzenlemede neden tek bir birim gibi ele alınması gerektiğini ve aralarındaki ilişkinin neden bir aranjman kararı olduğunu kuracağız. Sonra ikisinin ritmini aynı ızgarada yan yana yazmayı ve açılıştaki gibi neredeyse çakışan anları bulmayı göreceğiz. Ardından ilişkinin bölümden bölüme ve türden türe nasıl değiştiğini, öne kayan notaların, uzun seslerin ve susmaların bu ilişkide nasıl kullanıldığını ele alacağız. Basın ses bölgesi, oktav seçimi ve tınısının kick'le nasıl paylaşıldığını konuşacağız. En sonda kendi şarkın için kick ve bas ızgarasını bölüm bölüm kuracağız.

Sıfır noktası

Ritim bölümünü işlerken dört üyeyi birbirinden ayırmayı öğrendik. Bu dersin iki çalgısı için ise tersi geçerli: davul ile bas, alt katta ayrışmaktan çok kaynaşmak zorunda.

Bu ilişki başka kurslarda farklı açılardan ele alındı. Bas kursunda basçının davulcuyla aynı zamanda nasıl buluştuğu çalışıldı. Sıfırdan Müzik Prodüksiyonu kursunda basın kick'e göre alabileceği üç temel tutum, yani onunla birlikte vurmak, onun boşluklarını doldurmak ya da kendi yolunda gitmek tanıtıldı. Temel Miks kursunda ise iki çalgının pes bölgeyi frekansta ve zamanda nasıl paylaştığı ve düzenlemede çözülmemiş bir çakışmanın mikste tam düzeltilemediği gösterildi.

Bu ders, o tutumları bir aranjörün masasında bir araya getiriyor: hangisinin hangi bölümde ve hangi türde seçileceği, kararın kâğıda nasıl döküleceği ve müzisyenlere nasıl aktarılacağı. Açılıştaki mühendisin ekolayzırla çözemediği sorun, tam olarak bir düzenleme sorunuydu.

Bu dersin sonunda yapabilmen gereken şu: kick ile basın ritmini aynı ızgarada yazıp neredeyse çakışan anları bulabiliyor, bölümlere ve türe göre ikisinin ilişkisini seçebiliyor, basın ses bölgesini ve tınısını kick'e göre ayarlayabiliyor ve bu kararları müzisyenlere açık biçimde aktarabiliyor musun?

Mekanizma

Tek bir birim olarak alt kat

Kick davul ve bas, bir düzenlemenin en pes bölgesini paylaşıyor. İkisi de enerjilerinin büyük kısmını pes frekanslarda taşıyor ve ikisi de şarkının ritmik zeminini belirliyor. Dinleyici çoğu zaman bu iki çalgıyı ayrı ayrı değil, tek bir alt kat olarak algılıyor.

Bu yüzden ikisinin ritimleri birbirinden bağımsız düşünüldüğünde, açılıştaki gibi sorunlar ortaya çıkabiliyor. Her biri kendi başına iyi olan iki parti, birlikte çalındığında kulağın tek bir birim olarak algılayamayacağı bir karmaşa yaratabiliyor. İkisini tek bir birim gibi tasarlamak, düzenlemenin sağlamlığının ilk koşulu.

Temel Miks kursunda gördüğümüz gibi, bu sorunun kaynağı düzenlemedeyse, mikste yapılabilecekler sınırlı kalıyor. Alt kat, aranjman aşamasında kurulduğunda miks aşamasında korunuyor; kurulmadığında mikste onarılmaya çalışılıyor ve çoğu zaman tam onarılamıyor.

Ortak ızgara

Kick ile basın ilişkisini görmenin en doğrudan yolu, ikisinin ritmini aynı ızgaraya yazmak. Ölçü, şarkının en küçük anlamlı ritmik birimine, çoğu zaman sekizliklere ya da onaltılıklara bölünüyor. Üst satıra kick'in vurduğu anlar, alt satıra basın notalarının başladığı anlar işaretleniyor.

Bu ızgara, üç tür anı hemen görünür kılıyor. İkisinin tam aynı anda vurduğu anlar, alt katın en sağlam ve en ağır noktaları. Yalnızca birinin vurduğu anlar, iki çalgının sırayla konuştuğu, hareketin taşındığı noktalar. İkisinin birbirine çok yakın ama tam aynı anda olmadan vurduğu anlar ise, açılıştaki gibi, kulağın bir kargaşa olarak algıladığı noktalar.

Bu son tür, düzenlemede en çok dikkat edilmesi gereken an. Bas kursunda "neredeyse aynı an" olarak anılan bu durum, iki çalgının vuruşlarının birbirini ne güçlendirebildiği ne de birbirinden ayrılabildiği bir ara bölge. Kulak iki ayrı olay mı yoksa tek bir bulanık olay mı duyduğuna karar veremiyor. Izgarada bu anlar bulunduğunda, iki seçenek var: iki vuruşu tam aynı ana taşımak ya da aralarında belirgin bir mesafe açmak.

Kayıt yazılımlarında bu ızgara, iki partinin programlanmış notalarının ya da kaydedilmiş ses dalgalarının üst üste görüntülenmesiyle de kurulabiliyor. Ama kâğıt üzerinde yazmak, bir karar vermeden önce ilişkinin bütününü tek bakışta görmeyi sağlıyor.

Bölümden bölüme ilişki

Kick ile basın ilişkisi, bir şarkının bütününde aynı kalmak zorunda değil. Enerji haritasında çizilen iniş çıkışlar, bu ilişkiyi bölümden bölüme değiştirmenin güçlü bir gerekçesi.

Bir kıtada ilişki çoğu zaman sade tutuluyor. Bas, kick'in vurduğu ana vuruşlarda uzun notalarla birlikte vuruyor ya da kick'in çok seyrek olduğu bir desenin altında ölçüyü uzun seslerle dolduruyor. Bu sadelik, şarkıcının sesine ve sözlere alan açıyor.

Nakarata doğru ilişki hareketlenebiliyor. Bas, kick'in sustuğu anlara kısa notalar serpiştirmeye başlıyor ya da kick'in senkoplu vuruşlarını birlikte vuruyor. Bu, alt kata daha fazla hareket ve itme kazandırıyor.

Bir köprüde ya da bir azalmada ilişki bilinçli olarak çözülebiliyor. Kick tamamen susup bas yalnız kalabiliyor ya da tersine, bas susup kick'in çıplak vuruşları bırakılabiliyor. Bu kopma, alt katın yeniden birleştiği anı bir olaya dönüştürüyor.

Enerji haritasındaki saklı kaynaklar listesi burada da işliyor. Basın hareketli figürleri, kick'in senkoplu vuruşları ya da ikisinin birlikte vurduğu belirli bir vurgu, yalnızca son nakarata saklanabiliyor.

Öne kayan notalar ve itme hissi

Açılıştaki basçının öne kayan notaları, popüler müzikte çok kullanılan bir araç. Bir akor değişimi normalde ölçünün başına denk gelirken, bas o değişimi bir sekizlik ya da bir onaltılık önce çalıyor. Bu, dinleyiciye değişimin geldiğini önceden haber veriyor ve şarkıya ileri doğru bir itme hissi kazandırıyor.

Bu öne kayan notaların kick'le ilişkisi, itme hissinin gücünü belirliyor. Kick de aynı ana vurduğunda, itme alt katın bütününden geliyor ve çok güçlü duyuluyor; açılıştaki grubun seçtiği çözüm buydu. Kick ölçünün başında kalıp bas tek başına öne kaydığında, itme daha hafif ve daha akıcı duyuluyor; bas, kick'in ağır vuruşuna hafifçe önden yaslanıyor.

Ama açılıştaki ilk denemede olduğu gibi, basın öne kayan notası ile kick'in senkoplu vuruşu birbirine çok yakın ama farklı anlara düştüğünde, itme hissi kayboluyor ve yerine bir titreme geliyor. Bu yüzden öne kayan notalar kullanılırken kick'in desenini, onlarla ya tam birleşecek ya da onlardan açıkça ayrılacak biçimde kurmak gerekiyor.

Türlere göre alışkanlıklar

Farklı türlerin kick ile bas arasındaki ilişkiye dair kendi alışkanlıkları var ve bu alışkanlıklar o türün kimliğinin bir parçası.

Her vuruşta kick'in vurduğu dans müziği türlerinde, bas çoğu zaman kick'lerin arasına, vuruşların arasındaki yarım vuruşlara yerleşiyor. Bu çok yaygın kalıp, kick ile basın sürekli sırayla konuştuğu, hareketli ve dans ettiren bir alt kat yaratıyor. İkisi hiç çakışmadığı için pes bölge de temiz kalıyor.

Rock müziğin pek çok türünde bas, kick'le çoğunlukla birlikte vuruyor ve sekizliklerle ilerleyen düzenli bir çizgiyle alt katı sağlam ve ağır tutuyor. Funk ve benzeri türlerde ise bas daha hareketli, kick'in boşluklarını senkoplu ve kısa notalarla dolduruyor; ama ölçünün başındaki vuruş gibi belirli noktalarda kick'le mutlaka buluşuyor.

Yavaş ve ağır türlerde, örneğin yarım zaman hissiyle çalınan baladlarda, kick seyrekleşiyor ve bas bu seyrek vuruşların arasını uzun notalarla dolduruyor. Burada ilişkinin ağırlığı, basın notalarının ne kadar süreceğinde.

Bu alışkanlıklar kural değil; ama bir türün düzenlemesinin inandırıcı olması için çoğu zaman bilinmeleri gerekiyor. Bilinçli olarak kırıldıklarında ise yeni bir renk yaratabiliyorlar.

Ses bölgesi ve tını

Kick ile bas yalnızca zamanda değil, ses bölgesinde de birbirine yer açmak zorunda. İkisinin enerjisi pes bölgede toplandığında, aynı anda vurdukları anlarda pes bölge aşırı yüklenebiliyor.

Aranjman bu paylaşımı birkaç yoldan etkileyebiliyor. Basın hangi oktavda çalacağı, düzenlemenin bir kararı. Aynı bas çizgisi bir oktav yukarı çalındığında, kick'in pes gövdesine daha fazla yer bırakıyor ve daha net, daha tanımlı duyuluyor. Bir oktav aşağı çalındığında ise alt katı daha ağır ve dolgun yapıyor ama kick'le daha fazla çakışıyor. Tempo, ton ve form dersinde basın pes sınırının tonla nasıl ilişkili olduğunu görmüştük; oktav seçimi bu sınırla birlikte düşünülüyor.

Basın süresi de burada önemli. Uzun ve tutulan bas notaları, kick'in her vuruşunun altında sürekli bir pes enerji bırakıyor; kısa ve kesik bas notaları ise kick'in vuruşları arasında pes bölgenin boşalmasına izin veriyor. Hızlı ve yoğun kick desenlerinin altında kısa bas notaları, alt katı daha temiz tutuyor.

Tını seçimi de bir aranjman kararı. Elektronik düzenlemelerde bas sesi çoğu zaman iki katmandan kuruluyor: çok pes, neredeyse yalnızca hissedilen bir alt katman ve notanın perdesini duyulur kılan daha tiz bir katman. Kick'in pes gövdesiyle çakışan alt katmanın kısa tutulması, üst katmanın ise çizgiyi taşıması, ikisinin aynı bölgede birbirini bastırmadan yaşamasını sağlıyor. Akustik düzenlemelerde aynı etki, basçının çalış biçimiyle ve seçilen çalgının karakteriyle kuruluyor.

Kararları aktarmak

Kick ile bas arasındaki ilişki kararları, müzisyenlere açıkça aktarılmadığında kolayca kayboluyor. Bir akor şeması bu ilişkiyi göstermiyor; açılıştaki müzisyenler de ancak aranjörün ızgarası ortaya çıktığında sorunu gördü.

Bu yüzden kick ile bas için çoğu zaman ortak bir ritim çizelgesi hazırlanıyor. Bu çizelge, her bölüm için kick'in ve basın ritmini aynı ızgarada gösteriyor ve birlikte vurulacak anları, öne kayan notaları ve susulacak yerleri işaretliyor. Akor şemasına eklenen ortak vurgular da bu çizelgenin bir parçası olabiliyor.

Gerçek müzisyenlerle çalışırken bu çizelge bir başlangıç noktası; iyi bir davulcu ile iyi bir basçı, birlikte çalarken ilişkiyi kendiliğinden inceltebiliyor. Programlanmış düzenlemelerde ise çizelge doğrudan kayıt yazılımındaki partilere dönüşüyor ve ilişkinin her ayrıntısı aranjörün elinde kalıyor.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Kick'in perdesi. Bir kick davulun da, belirsiz de olsa, bir perdesi var; akustik davullarda derisinin gerginliğiyle, elektronik kick'lerde seçilen sesle belirleniyor. Kick'in perdesi şarkının tonuyla ya da en sık kullanılan bas notalarıyla uyumlu olduğunda, alt kat daha bütünleşik duyulabiliyor. Bu, özellikle elektronik düzenlemelerde üzerinde durulan bir ayrıntı; akustik davullarda ise davulcunun akort alışkanlıklarına bağlı.

Miksteki yardımcılar. Programlanmış düzenlemelerde, kick her vurduğunda basın seviyesini kısa bir süre için otomatik olarak azaltan işlemler sık kullanılıyor. Bu işlem, iki çalgının aynı anda vurduğu anlarda pes bölgenin aşırı yüklenmesini hafifletiyor ve bazı türlerde belirgin bir nefes alma hissi de yaratıyor. Ama bu bir miks aracı; düzenlemede kurulmamış bir ilişkiyi tek başına onarmıyor.

İnsan zamanlaması. Canlı çalan bir davulcu ve basçı, en iyi hâllerinde bile her vuruşta tam aynı anda çalmıyor. Bas kursunda gördüğümüz gibi, basçının davula göre hafifçe erken ya da geç basması, şarkının hissini değiştiriyor. Aranjör, ızgarada kurduğu ilişkiyi müzisyenlere verirken bu insan payını da hesaba katmalı; her şeyi tam ızgaraya oturtmak, bazı türlerde canlılığı öldürebiliyor.

Bas ezgisel bir sesi de taşıyabilir. Kick'le ilişkisi sağlam kurulduktan sonra bas, bazı anlarda karşı ezgi gibi davranarak düzenlemeye ezgisel bir katman ekleyebiliyor. Bu anlar çoğu zaman kick'in seyrekleştiği bölümlerde ya da bölüm geçişlerinde yer alıyor. Kursun ilerleyen derslerinde karşı ezgi ayrıca ele alınıyor.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlış: Kick ve bas ayrı ayrı iyiyse birlikte de iyi olur. Ayrı ayrı iyi iki parti, birbirine çok yakın ama farklı anlara düşen vuruşlarla birlikte çalındığında kulakta bir kargaşa yaratabiliyor. İkisi tek bir birim gibi tasarlanmalı.

Yaygın yanlış: Pes bölgedeki bulanıklık mikste düzeltilir. Sorun zamanlamadan kaynaklanıyorsa, ekolayzır onu çözmüyor. Kick ile basın ilişkisi, düzenleme aşamasında kurulmalı.

Yaygın yanlış: Sağlam bir alt kat için bas hep kick'in vuruşlarını izlemelidir. Birlikte vurmak sağlamlık getiriyor ama hareketi azaltıyor. Birçok türde bas, kick'in boşluklarına yerleşerek alt kata hareket kazandırıyor.

Yaygın yanlış: İlişki şarkı boyunca aynı kalmalıdır. Kıtada sade, nakaratta hareketli, köprüde kopuk bir ilişki, enerji haritasını alt kata taşıyor.

Yaygın yanlış: Basın oktavı yalnızca çalgının sınırına göre seçilir. Oktav seçimi, kick'le ses bölgesi paylaşımını ve basın netliğini de belirliyor; bir aranjman kararı.

Uygulama

Üzerinde çalıştığın şarkının bir kıtası ve bir nakaratı için iki ayrı ızgara çiz. Her ızgara bir ölçüyü sekizliklere bölsün; şarkın daha ayrıntılı bir ritim taşıyorsa onaltılıklara böl.

Önce her ızgaranın üst satırına kick'in vurduğu anları işaretle. Davul partisi henüz yoksa, şarkının türüne ve enerji haritana uygun bir kick deseni kur. Ardından alt satıra basın notalarının başladığı anları işaretle ve her notanın ne kadar süreceğini bir çizgiyle göster.

Sonra ızgarayı oku. İkisinin tam aynı anda vurduğu anları, yalnızca birinin vurduğu anları ve birbirine çok yakın ama farklı anlara düşen vuruşları ayrı renklerle işaretle. Çok yakın ama ayrı düşen anlar varsa, her biri için iki çözümü de dene: birleştirmek ya da ayırmak. Mümkünse iki çözümü kayıt yazılımında programlayıp dinle ve hangisinin nakaratına uyduğunu yaz.

Ardından kıta ile nakarat arasındaki farkı kontrol et. Nakarattaki ilişki kıtadakinden daha hareketli mi? Öne kayan notalar kullanıyorsan, kick bunlarla birleşiyor mu, yoksa ağır vuruşunda mı kalıyor? Köprüde ya da bir azalmada ilişkinin nasıl değişeceğini tek cümleyle yaz.

Son olarak basın oktavını ve süresini değerlendir. Bas çizgisini bir oktav yukarı ve aşağı dinle; hangisinde kick'le daha iyi paylaştığını not et. Bu kararları, ortak ritim çizelgesi olarak bir sayfaya topla ve akor şemanın yanına ekle.

Kilit özet

Kick davul ile bas, bir düzenlemenin en pes bölgesini paylaşıyor ve dinleyici tarafından tek bir alt kat olarak algılanıyor. İkisinin ilişkisi bir aranjman kararı; düzenlemede kurulmayan bir ilişki mikste tam onarılamıyor.

İkisinin ritmini aynı ızgarada yazmak, birlikte vurdukları, sırayla vurdukları ve birbirine çok yakın ama farklı anlara düştükleri anları görünür kılıyor. Çok yakın düşen anlar, iki vuruşu birleştirerek ya da açıkça ayırarak çözülüyor.

İlişki bölümden bölüme değişebiliyor: kıtada sade, nakaratta hareketli, köprüde kopuk. Öne kayan bas notaları, kick'le birleştiğinde güçlü, tek başına kaldığında hafif bir itme hissi yaratıyor. Türlerin kendi alışkanlıkları var: dans müziğinde kick'lerin arasına yerleşen bas, rock'ta kick'le birlikte ilerleyen bas, baladda seyrek vuruşların arasını dolduran uzun notalar.

Basın oktavı, süresi ve tınısı, kick'le ses bölgesi paylaşımını belirliyor. Kararlar, kick ve bas için ortak bir ritim çizelgesiyle müzisyenlere aktarılıyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste düzenlemenin en alt katını tamamladık: ritim bölümünün üyeleri görevlerine ayrıldı, kick ile bas tek bir gövde gibi birleşti. Şimdi bu zeminin üstüne, armoniyi dolduran ve şarkıya rengini veren katmanlar geliyor.

Sonraki ders gitar ile piyanoyu ele alıyor. Aynı akorları çalabilen bu iki çalgı, bir düzenlemede birbirinin yolunu kesmeden nasıl birlikte var olabilir? Akorların sesleri nasıl dizilirse iki çalgı farklı bölgelerde yaşar? Ve bir gitar ya da piyano partisi, yalnızca akor çalmanın ötesinde şarkıya hangi kimliği kazandırabilir?