Lisanslar

Kısa açıklama

Bir kimliğin içinde markanın kendi yaratmadığı pek çok şey vardır: bir yazı karakteri, bir fotoğraf, bir videonun altındaki müzik, bazen logonun kendisi. Bunları satın almak ya da indirmek, onları her yerde ve her biçimde kullanma hakkı vermez. Hak, bir lisansın ya da bir sözleşmenin söylediği kadardır.

Türkiye'de bu konunun çerçevesini, kısaca FSEK diye anılan ve fikir ve sanat ürünlerini koruyan 5846 numaralı kanun çizer. Kanuna göre eser sahibi mali haklarını süre, yer ve içerik bakımından sınırlı ya da sınırsız olarak başkasına devredebilir ya da yalnız kullanma yetkisini, kanunun deyişiyle ruhsatı, bırakabilir. Mali haklara dair sözleşmelerin yazılı olması ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesi şarttır. Kanun ayrıca ruhsatı ikiye ayırır: hak sahibinin aynı izni başkalarına da verebildiği basit ruhsat ve yalnız bir kişiye ait olan tam ruhsat. Sözleşmeden aksi anlaşılmadıkça her ruhsat basit sayılır.

Bu iki kural marka için somut bir sonuç doğurur. Bir tasarımcıya logo yaptırmak ve parasını ödemek, logonun bütün haklarının markaya geçtiği anlamına gelmez. Haklar, yazılı ve hakları tek tek sayan bir sözleşmeyle devredilir. Böyle bir sözleşme yoksa, markanın elinde yalnız belirsiz bir kullanım izni kalabilir.

Yazı karakterleri de birer yazılımdır ve kendi lisanslarıyla gelir. Ücretsiz dağıtılan pek çok karakterin kullandığı SIL Open Font License, örneğin, karakteri kullanmaya, gömmeye, değiştirmeye ve başka bir yazılımla birlikte dağıtmaya izin verir; ama karakterin tek başına satılmasını yasaklar ve değiştirilmiş bir sürümün asıl karakterin saklı adını taşımasına izin vermez. Bu lisansla yapılmış bir belge, örneğin bir paket tasarımı, lisansın koşullarına bağlı değildir. Ticari karakterlerde ise lisanslar çoğu zaman kullanım alanına göre ayrılır: masaüstünde tasarım için ayrı, internet sayfasına gömmek için ayrı, uygulama içinde kullanmak için ayrı.

Müzik en sık atlanan alandır. Bir şarkıyı telefonda dinlemek, onu bir markanın videosunda kullanma hakkı vermez. Meta'nın müzik yönergeleri, uygun lisans olmadıkça müziğin özellikle ticari ve kişisel olmayan amaçlarla kullanılmasını yasaklar.

Kontrol listesi

1. Kimlikte kullanılan her dış öğeyi listele: yazı karakterleri, fotoğraflar, illüstrasyonlar, ikonlar, müzik ve ses kayıtları.
2. Her öğenin yanına kaynağını ve lisansının adını yaz; lisans metnini indirip teslim paketine koy.
3. Her lisansın kapsamını kontrol et: hangi kullanım alanları açık (baskı, internet sayfası, uygulama, video, reklam), kaç kullanıcı, hangi süre, hangi ülkeler.
4. Lisansın kimin adına alındığına bak; tasarımcının ya da ajansın adına alınmış lisanslar markanın adına yeniden alınır.
5. Logoyu ve kimliği yapan tasarımcıyla, devredilen mali hakları tek tek sayan yazılı bir sözleşme yap; ödeme makbuzu bu sözleşmenin yerine geçmez.
6. Başkasından gelen fotoğraflar için, örneğin bir müşterinin ya da iş ortağının gönderdiği görüntüler için, nerede ve ne kadar süre kullanılacağını yazan yazılı bir izin al.
7. Videolarda kullanılacak müziği, ticari kullanıma açık bir lisansla ya da markanın kendi kaydıyla seç; platformun kişisel kullanım için sunduğu şarkılara güvenme.
8. Lisans listesini, öğenin sahibini, kapsamını ve bitiş tarihini gösteren tek bir tabloda tut ve her yıl gözden geçir.

Sık hatalar

Resmî kaynak notu

Kendi markanda

Sonraki derse köprü

Takvo'nun dosyaları, kodları ve lisansları artık yerinde; ama bunlar bir klasörde durdukça yalnız Mert'in bildiği şeyler olarak kalıyor. M14-D05 «Marka Kılavuzu'nu hazırlamak», kullanılan ve güncel kalan bir kılavuzu ele alıyor.