AI ile kimlik taslakları

Kanca

Eylül 2022'de bir yazar, on sekiz sayfalık bir çizgi romanı ABD Telif Hakkı Ofisi'ne tescil ettirdi. Kapakta onun adının yanında bir yapay zekâ aracının adı da yazıyordu.

Birkaç ay sonra ofis kararını yeniden verdi. Metin ve sayfaların düzeni yazarındı. Ama görüntüler değildi: onları bir makine üretmişti ve makinenin çizdiğinin sahibi yazar sayılmadı.

Sonra kendi markanızı düşünün. Logonuzu bir yapay zekâ aracı çizdiyse, o logo kimin?

Büyük fikir

Yapay zekâ araçları kimlik çalışmasında hızlı ve ucuz bir taslak masasıdır: çok seçenek görmek, bir fikri denemek, bir tasarımcıya ne istediğini göstermek için iyidir. Ama ürettikleri birbirine ve var olan markalara benzeyebilir ve sahipliği belirsiz kalabilir. Bu yüzden taslaktır, kimliğin kendisi değil.

Anlatım

Ne için iyi?

Kimlik çalışmasının erken aşamalarında bu araçlar gerçekten işe yarar. Birkaç dakikada onlarca yön görürsün; bir renk havasını, bir illüstrasyon tarzını, bir afiş yerleşimini kaba hâliyle denersin. Tasarımcıya yazıyla anlatması zor bir şeyi bir görselle gösterirsin: "buna yakın, ama daha sade". Bir fikrin neden işe yaramadığını, onu çizdirmek için kimseye haftalarca para ödemeden görürsün.

Kısacası iyi oldukları yer keşiftir: çok seçenek, hızlı deneme, ucuz hata.

Benzerlik

Bu araçlar var olan görüntülerden öğrenir. Bir kahve markası için logo istendiğinde, kahve markalarının logolarında en sık görülen şeyleri öne çıkarırlar. Sonuç çoğu zaman tanıdık gelir; bazen fazla tanıdık. Çıkan bir taslak, adını bilmediğin ama başka bir şehirde tescilli olan bir markanın işaretine yakın olabilir. Bunu araç sana söylemez.

Bu yüzden bir yapay zekâ taslağından doğan her öğe, kimliğe girmeden önce bir insanın ve gerekirse bir marka vekilinin elinden geçer. Tescilli markalarla benzerlik araştırması yapılır. Benzerlik sorusu kimlik çalışmasının her aşamasında vardı; yapay zekâ onu ortadan kaldırmaz, sıklaştırır.

Sahiplik

İkinci risk sahiplikle ilgilidir. Bir logo, bir markanın en uzun yaşayan varlıklarından biridir; onu korumak, başkasının kopyalamasını engellemek istersin. Ama bir görüntüyü bir makine ürettiyse, o görüntü üzerindeki haklar kimindir? Ülkeler bu soruya farklı cevaplar veriyor ve cevaplar henüz oturmadı.

Bu ilke bir şeyi açıkça gösteriyor: yapay zekâyla çalışmak tek başına sorun değildir; sorun, son biçimi kimin belirlediğidir. Bir tasarımcının taslaktan esinlenerek kendi seçimleriyle çizdiği bir işaret ile bir makinenin ürettiği ve olduğu gibi kullanılan bir işaret aynı durumda değildir.

Herkes aynı görünüyor

Bu bulgunun marka için anlamı ağır: kimliğin bütün işi ayırt edici olmaktır. Herkesin aynı araca benzer istemler yazdığı bir pazarda, aracın en olası cevabını almak, rakiplerin de aldığı cevabı almak demektir. Taslak tek başına daha iyi görünebilir; ama raftaki öteki paketlerle yan yana konduğunda kaybolur.

Araçla çalışmanın sırası

Yapay zekâyı kimlik işine sokmanın güvenli bir sırası var. Önce strateji gelir: marka kime, ne vaat ediyor, neyle ayrışıyor? Bu sorulara cevap verilmeden yazılan bir istem, aracı kategorinin ortalamasına götürür. Sonra keşif gelir: araçla çok sayıda kaba taslak alınır ve en çok tekrar eden öğeler not edilir; bu liste, kaçınılacak ortalamanın haritasıdır. Sonra insan seçimi gelir: bir tasarımcı taslaklardan yalnız yönü alır ve işareti kendi kararlarıyla çizer. En son kontrol gelir: benzerlik araştırması, kullanılacak her yazı karakterinin ve görselin lisansı, ve kimin neyi hangi araçla yaptığının kaydı. Bu sıranın tersine işlemesi, yani önce aracın çıktısını beğenip sonra ona bir strateji uydurmak, en sık yapılan hatadır.

Vakalar

Örnek markada

Bir akşam Ilgaz telefonunu masaya koydu: ekranda bir görüntü üretme uygulaması açıktı; istem kutusuna "kahve kavurma atölyesine logo" yazmış, kırk kadar taslak almıştı. "Bak, bir saatte tasarımcının bir ayda yaptığından fazlası."

Afiş için Ilgaz'ın seçtiği yerleşim taslağı tasarımcıya gitti. Tasarımcı geri döndüğünde afişte kahve çekirdeği yoktu; ortada çerçeve ve içinde tadım akşamının tarihi vardı.

Hata köşesi

Kendi markanda

Özet

1. Yapay zekâ araçları kimlik çalışmasında keşif için iyidir: çok seçenek, hızlı deneme, ucuz hata.
2. Var olan görüntülerden öğrendikleri için çıktıları var olan markalara benzeyebilir; benzerlik araştırması atlanmaz.
3. Bir makinenin doğrudan ürettiği görüntünün sahipliği tartışmalıdır; ABD'de bu tür görüntüler insan eser sahipliği taşımadığı için korunmadı.
4. Herkesin aynı araçlara benzer istemler yazdığı bir pazarda aracın en olası cevabı, rakiplerin de aldığı cevaptır.
5. Kimlik öğelerini insan çizer; araç kullanımı kurallara bağlanır ve kayda geçer.

Kendini sına

1. ABD Telif Hakkı Ofisi Zarya of the Dawn kararında neyi koruma altında saydı: (a) Midjourney'in ürettiği görüntüleri, (b) Kashtanova'nın metnini ve yazılı ve görsel öğelerin seçimi, düzenlenmesi ve yerleştirilmesini, (c) hiçbir şeyi?
2. Ofisin mektubuna göre istemler nasıl çalışıyordu: (a) kesin emirler gibi, (b) emirden çok öneri gibi; çıktı önceden kestirilemiyordu, (c) bir fırça gibi?
3. Doshi ve Hauser'ın deneyinde yapay zekâ fikirlerine erişen yazarların öyküleri için ne bulundu: (a) her bakımdan daha kötüydü, (b) tek tek daha yaratıcı ve iyi yazılmış bulundu ama birbirine daha çok benziyordu, (c) hiçbir fark yoktu?
4. Türkiye'de 5846 sayılı kanunun metni yapay zekâ çıktıları hakkında ne söylüyor: (a) onları açıkça korur, (b) yapay zekâdan söz etmiyor; eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ürün olarak tanımlanıyor ve uygulama yorum işi, (c) onları açıkça yasaklar?
5. Takvo'nun sistem sayfasındaki yapay zekâ kurallarına göre hangisi doğrudur: (a) çerçeve bir aracın çıktısıyla değiştirilebilir, (b) taslaklar keşif içindir, hiçbir kimlik öğesi doğrudan aracın çıktısı olmaz, kalıcı yeni işaretler benzerlik araştırmasından geçer ve kullanım kayda geçer, (c) yapay zekâ hiç kullanılmaz?

Yanıtlar

Birinci soruda (b). Ofis metni ve öğelerin seçimi, düzenlenmesi ve yerleştirilmesini Kashtanova'nın eseri saydı; Midjourney'in ürettiği görüntüleri ise insan eser sahipliğinin ürünü saymadı ve belgeyi yalnız insan katkısını kapsayacak biçimde yeniden düzenledi.

İkinci soruda (b). Mektup istemleri bir sanatçıya genel tarifler veren müşterinin sözlerine benzetiyor. Kullanıcı son görüntüyü belirlemiyor; araç onu önceden kestirilemeyecek biçimde üretiyor.

Üçüncü soruda (b). Öyküler tek tek daha yaratıcı, daha iyi yazılmış ve daha keyifli bulundu, özellikle daha az yaratıcı yazarlarda; ama birbirlerine daha çok benziyordu. Kimlik için asıl risk bu ikinci yarıdır.

Dördüncü soruda (b). Kanun metninde yapay zekâ geçmiyor. Eser, sahibinin hususiyetini taşıyan ürün olarak tanımlanıyor; eser sahibi tanımındaki "gerçek" ibaresi 2004'te çıkarıldı. Bir makine çıktısına nasıl uygulanacağı tartışmalı.

Beşinci soruda (b). Takvo yapay zekâyı yasaklamadı; onu afiş yerleşimi gibi keşif işlerine bıraktı. Ad, çerçeve ve yazı karakteri insan elinde kalıyor, yeni işaretler vekilden geçiyor ve her kullanım not ediliyor.

Sonraki derse köprü

Takvo'nun kimliği artık bir sistem: sabitleri, değişkenleri, ölçülmüş renkleri ve yapay zekâ kuralları olan bir sayfa. Ama bu sistemi beğenen Ilgaz, Mert ve tasarımcı. Bir müşteriye eski ve yeni paketi yan yana gösterseler, büyük ihtimalle eskisini seçerdi. M14-D01 «Kimliği test etmek», tercih testlerinin tuzaklarını ve yeni olanın neden her zaman ilk başta kaybettiğini ele alıyor.