Erişilebilirlik

Kanca

Az gören okurlar için çalışan bir kurum 2019'da bir yazı karakteri yayımladı. Bu karakterde büyük B ile 8, büyük O ile 0, 1 ile büyük I ve küçük l birbirine benzemesin diye özel olarak çizildi. Harflerin içindeki boşluklar geniş bırakıldı.

Karakterin bir ayrıntısı daha var: bazı harflerdeki ve işaretlerdeki daireler, kurumun Braille mirasına bir selam.

Yani okunması en kolay harfler aynı zamanda bir marka işi.

Büyük fikir

Erişilebilirlik, kimliğin sonradan eklenen bir kontrol listesi değildir; markanın sözünü en çok insanın okuyup anlayabilmesinin koşuludur. Kontrastı ölçmek, bilgiyi yalnız renge bırakmamak ve yazıyı büyütülebilir tutmak, kimliğe zarar vermez; onu daha çok insana ulaştırır.

Anlatım

Kimin gözü?

Bir tasarımı çoğu zaman iyi gören, genç, iyi ışıkta ve büyük bir ekranın başında oturan biri onaylar. Oysa markanın sözünü okuyacak insanların bir kısmı az görür, bir kısmı renkleri farklı algılar, bir kısmı gözlüğünü evde unutmuştur, bir kısmı güneşin altında telefonuna bakmaktadır. Erişilebilirlik bu insanların hepsini tasarımın baştan hesaba kattığı kullanıcılar sayar.

Kapsayıcı tasarımın önemli bir sonucu var: az gören biri için yapılan iyileştirme, güneşin altındaki, yorgun ya da acele eden herkesin de işine yarar. Okunması zor bir metin, okunması kolay hâle geldiğinde herkes için daha hızlı okunur.

Kontrast ölçülür

Yazı ile zemini arasındaki fark gözle tahmin edilmez, ölçülür. Ekranda güzel duran açık gri bir yazı, kâğıtta ya da güneşte silinebilir.

Web içeriği için uluslararası ölçüt olan WCAG'nin 1.4.3 numaralı ölçütü, metin ile zemini arasında en az 4,5:1 kontrast ister. Büyük yazı, yani 18 punto ya da 14 punto kalın, için bu sınır 3:1'dir. W3C'nin açıklamasına göre 4,5 rakamı rastgele değildir: normal gören biri için kabul edilen en düşük oran 3:1'dir, görme keskinliği belli bir düzeyde azalmış biri ise kontrast duyarlılığının da yaklaşık bir buçuk kat azaldığı için 3 çarpı 1,5, yani 4,5:1'e ihtiyaç duyar. Daha ileri bir düzey için 7:1 önerilir.

Bu ölçütün markalar için ilginç bir istisnası var: bir logonun ya da marka adının parçası olan yazıdan kontrast şartı aranmaz. Ama bu bir izin değil, dar bir istisnadır. Logonun içinde ya da yanında bilgi taşıyan bir yazı, bir tarih, bir fiyat, bir telefon numarası, logo sayılmaz; okunması gerekir.

Ölçmek için uzman olmak gerekmez. Renk kodlarını giren ve oranı hesaplayan ücretsiz araçlar var. Kimlik paletindeki her metin ile zemin çifti bu araçtan geçirilir ve sonuç sistem sayfasına yazılır: hangi çift küçük yazıda kullanılabilir, hangisi yalnız büyük başlıkta, hangisi hiçbir zaman.

Bilgi yalnız renkle verilmez

Bu yüzden bir markanın iletişiminde bilgi yalnız renge bırakılmaz. Kırmızı ile yeşil arasındaki fark, bir "stokta var" ile "tükendi" ayrımını tek başına taşıyorsa, bazı müşteriler bu ayrımı görmez. Renk bir yazıyla, bir işaretle ya da bir biçimle desteklenir.

Büyüyebilen yazı, okunan görüntü

Erişilebilirliğin iki ayrıntısı markanın dijital yüzünü doğrudan ilgilendirir. Birincisi, yazının büyütülebilmesidir: az gören biri yazıyı büyüttüğünde sayfa dağılmamalıdır. İkincisi, yazıların görüntüye gömülmemesidir: bir görselin içine yazılmış bilgi ekran okuyucu programlarla okunamaz ve büyütüldüğünde bulanıklaşır. Markanın en önemli bilgisi yalnız bir görselin içinde duruyorsa, bazı müşteriler için hiç yoktur.

Vakalar

Örnek markada

Bir öğleden sonra mahallenin müdavimlerinden Hüsnü atölyenin tezgâhında yeni partinin kartını eline aldı, gözlerini kıstı ve Ilgaz'a uzattı: "Şunu bir okur musun?" Kartın altına bu partiyle birlikte eklenen tat notu satırı vardı. Ilgaz o satırı yumuşak dursun diye kraft kâğıdın üzerine krem renkte, küçük yazdırmıştı.

Bir sonraki partide Hüsnü kartı kendisi okudu. Ilgaz tat notunun eskisi kadar "yumuşak" durmadığını söyledi; Mert ona notun artık okunduğunu hatırlattı.

Hata köşesi

Kendi markanda

Özet

1. Erişilebilirlik sonradan eklenen bir kontrol değil, markanın sözünün en çok insana ulaşmasının koşuludur.
2. Kontrast gözle değil sayıyla değerlendirilir: küçük metin için en az 4,5:1, büyük yazı için 3:1.
3. Logo ve marka adı istisnası dardır; logonun yanındaki bilgi okunmak zorundadır.
4. Kırmızı yeşil renk görme yetersizliği yaygın olduğu için bilgi yalnız renge bırakılmaz.
5. Yazı büyütülebilir olmalı ve önemli bilgi yalnız bir görselin içinde durmamalıdır.

Kendini sına

1. WCAG 1.4.3 ölçütüne göre küçük metin ile zemini arasında en az hangi kontrast oranı istenir: (a) 2:1, (b) 4,5:1, (c) 21:1?
2. W3C'nin açıklamasına göre 4,5:1 rakamı nereden gelir: (a) rastgele seçilmiştir, (b) normal gören biri için kabul edilen en düşük 3:1 oranının, görme keskinliği azalmış birinin yaklaşık bir buçuk kat azalan kontrast duyarlılığıyla çarpılmasından, (c) bir markanın tercihinden?
3. Birch'ün derlemesine göre kalıtsal kırmızı yeşil renk görme yetersizliği Avrupa kökenli erkeklerde yaklaşık ne kadar yaygındır: (a) binde 1, (b) yüzde 8, (c) yüzde 50?
4. Takvo'nun kartındaki tat notu neden okunmadı: (a) satır çok uzundu, (b) kraft üzerine krem küçük yazı 2:1 dolayında bir kontrast veriyordu, (c) Hüsnü kahveyi beğenmedi?
5. Takvo "partinin günü" gönderilerinde neyi değiştirdi: (a) gönderileri kaldırdı, (b) tarihi yalnız görselde bırakmayıp gönderinin ilk satırına yazıyla da ekledi, (c) görseli büyüttü?

Yanıtlar

Birinci soruda (b). Küçük metin için en az 4,5:1 istenir; 18 punto ya da 14 punto kalın gibi büyük yazılarda sınır 3:1'e iner. Daha ileri bir düzey için 7:1 önerilir.

İkinci soruda (b). W3C'ye göre normal gören biri için en düşük kabul edilebilir oran 3:1'dir; görme keskinliği belli bir düzeyde azalmış biri kontrastı yaklaşık bir buçuk kat daha az algıladığı için 4,5:1'e ihtiyaç duyar.

Üçüncü soruda (b). Derleme Avrupa kökenli erkeklerde yaklaşık yüzde 8, kadınlarda yaklaşık binde 4 oranı veriyor. Bu yüzden yalnız renkle verilen bir bilgi, Avrupa kökenli her yüz erkek müşteriden yaklaşık sekizine ulaşmayabilir.

Dördüncü soruda (b). Ilgaz satırı yumuşak dursun diye kraft üzerine krem yazdırmıştı. Hesaplayıcı 2:1 dolayında bir oran verdi; küçük yazı için istenen sınırın yarısından azdı. Metinler artık lacivert yazılıyor.

Beşinci soruda (b). Görselin içindeki yazıyı ekran okuyucular okuyamaz. Markanın en önemli bilgisi olan tarih artık gönderinin metninde de yazıyor ve böylece herkese ulaşıyor.

Sonraki derse köprü

Takvo'nun kimliği artık ölçülmüş renklerle ve okunan yazılarla çalışıyor. Ilgaz bir gün bir yapay zekâ aracına "kahve kavurucusu için logo" yazıp onlarca taslak aldığını anlatıyor; bazıları Takvo'ya, bazıları başka markalara benziyor. M13-D08 «AI ile kimlik taslakları», bu araçların ne için iyi olduğunu ve benzerlik, telif ve "herkes aynı görünüyor" sorununda nerede riskli olduğunu ele alıyor.