Kompozisyon ve grid

Kanca

1960'ların başında bir İngiliz yayınevinin polisiye kitaplarının kapakları birbirine benzemiyordu. Kapaklar bir tasarımdan ötekine sürükleniyor, her biri başka bir düzen kuruyordu. Yayınevinin yeni sanat yönetmeni bir tasarımcıdan bütün polisiye dizisine uygulanacak bir kapak önerisi istedi.

Tasarımcı bir resim çizmedi. Bir düzen çizdi: kapağı alanlara bölen, yazının ve resmin yerini önceden belirleyen bir iskelet. Sonraki yıllarda bu düzenin içinde çok sayıda farklı illüstratör ve tasarımcı çalıştı.

Her kapak başkaydı. Ama hepsi aynı iskeletin üstüne kurulmuştu ve rafta yan yana durduklarında tek bir dizi gibi görünüyorlardı.

Büyük fikir

Kompozisyon, öğelerin bir yüzeyde nereye, hangi büyüklükte ve hangi sırayla yerleşeceğidir; grid ise bu kararları her uygulamada aynı tutan görünmez iskelettir. İyi bir grid farklı kişilerin, farklı içeriklerle, aynı markanın sesiyle konuşmasını sağlar. Düzen bir süs değil, okurun neyi önce göreceğine verilen karardır.

Anlatım

Görünmez iskelet

Grid görünmez, ama yokluğu hemen fark edilir. Her öğesi gözle yerleştirilmiş bir sayfada başlıklar biraz kayar, görseller farklı kenarlara yaslanır, boşluklar bir yerde geniş bir yerde dar olur. Okur bunları tek tek fark etmese de sayfayı dağınık bulur. Grid, bu küçük kararları bir kez verir ve her uygulamada tekrarlar.

Gridin asıl değeri, işi birden fazla kişi yaptığında ortaya çıkar. Bir markanın paketini bir tasarımcı, gönderilerini bir başkası, faturasını bir üçüncüsü hazırlar. Ortak bir iskelet yoksa her biri kendi düzenini kurar ve marka parçalara bölünür. Ortak bir iskelet varsa, farklı ellerden çıkan işler aynı aileden görünür.

Hiyerarşi ve dikkat

Kompozisyonun ilk sorusu, okurun neyi önce görmesi gerektiğidir. Bunun cevabı markanın stratejisinden gelir: rafta ilk bakışta markanın adı mı yakalanmalı, sözünü taşıyan ayrıntı mı? Cevap verildikten sonra o öğe en büyük, en kontrastlı ve en çok boşlukla çevrili olur; geri kalanlar sırayla küçülür.

Bu bulgu kompozisyon kararlarına bir sıra önerir. Resim dikkati yakalar, ama büyütmek onu daha çok yakalamaz. Metin ise ancak ona yer verildiğinde okunur. Marka öğesi, gözü bir öğeden ötekine taşıyan bir köprü gibi çalışır. Bu yüzden düzen kurulurken her öğenin görevi de hesaba katılır: hangisi yakalayacak, hangisi taşıyacak, hangisi anlatacak.

Bir grid nasıl kurulur?

Bir grid birkaç kararla kurulur. Önce kenar boşlukları belirlenir: hiçbir öğenin yüzeyin kenarına bu ölçüden fazla yaklaşmaması. Sonra yüzey sütunlara ya da bantlara bölünür; bir paket ön yüzü için üç yatay bant, bir internet sayfası için on iki sütun gibi. Ardından bir temel ölçü seçilir ve bütün boşluklar bu ölçünün katları olur; böylece iki başlık arasındaki boşluk ile bir görselin kenar boşluğu aynı aileden gelir. Son olarak hizalar yazılır: metinler hangi çizgiye yaslanacak, görseller hangi kenardan başlayacak? Bu kararlar bir kez yazıldığında, yeni bir uygulama hazırlayan kişi düzeni baştan icat etmez, iskeletin içine yerleştirir.

Boşluk da bir öğedir

Kompozisyondaki en çok küçümsenen öğe boşluktur. Bir yüzeyi doldurmak, onu daha zengin göstermez; çoğu zaman öğelerin birbirini ezmesine yol açar. Bir öğenin etrafındaki boşluk, onun önemini söyler: en çok boşlukla çevrilen öğe en önemli görünür. Boşluk, bir düzende tasarlanan, yeri ve ölçüsü gridle belirlenen bir öğedir; artan alan değildir.

Zorunlu alanlar

Bir paketin, bir tabelanın ya da bir belgenin yüzeyi yalnız markanın değildir. Kanunun istediği bilgiler, kullanım talimatları ya da güvenlik uyarıları için yer ayrılması gerekir. İyi bir grid bu alanları sonradan sıkıştırmaz, baştan tanımlar. Zorunlu bilgi gridin içinde bir yer bulmazsa, her baskıda başka bir köşeye itilir ve okunmaz hâle gelir.

Vakalar

Örnek markada

Takvo'nun ön yüzü şimdiye kadar her baskıda biraz farklı çıkmıştı: bir partide tarih adın altına, bir başkasında köşeye kaymış, açıklama cümlesi bazen hiç sığmamıştı. Instagram'da da her gönderi başka bir düzende hazırlanıyordu.

Bir ay sonra Ilgaz eski gönderileri yeni şablonla hazırlananların yanına koydu. Kendisi de yeni gönderilerin aynı markadan geldiğini, eskilerin ise üç ayrı hesaptan paylaşılmış gibi durduğunu söyledi.

Hata köşesi

Kendi markanda

Özet

1. Kompozisyon öğelerin yerini, büyüklüğünü ve sırasını belirler; grid bu kararları her uygulamada aynı tutan görünmez iskelettir.
2. Grid, işi birden fazla kişi yaptığında markayı parçalanmaktan korur; içeriği değil düzeni sabitler.
3. Görsel hiyerarşi stratejiden gelir: okurun neyi önce görmesi gerektiği bilinir ve düzen buna göre kurulur.
4. Resim, metin ve marka öğesi dikkatte farklı görevler üstlenir; boşluk da önemi gösteren bir öğedir.
5. Zorunlu bilgiler için alan gridin içinde baştan ayrılır.

Kendini sına

1. Romek Marber'e göre Penguin polisiye kapakları için bir grid neden gerekliydi: (a) kapakların maliyetini düşürmek için, (b) bir tasarımdan ötekine sürüklenen ve kimliği sulandıran kapakları birleştirmek ve farklı illüstratörlerle tutarlılığı korumak için, (c) yalnız renkleri değiştirmek için?
2. Pieters ve Wedel'in çalışmasında reklamın bütününe gösterilen dikkatte net artış hangi durumda görüldü: (a) resim büyütüldüğünde, (b) yalnız metnin yüzey büyüklüğü artırıldığında, (c) marka öğesi küçültüldüğünde?
3. MEB'in 2021 yönetmeliği ilkokul birinci sınıf ders kitaplarında metin kısımları için en küçük harf boyutunu kaç punto olarak belirliyor: (a) on, (b) on iki, (c) yirmi?
4. Takvo'nun ön yüzünde orta banda neden fincan fotoğrafı konmadı: (a) fotoğraf bulunamadı, (b) tarihin etrafındaki boşluk onu raftaki en önemli bilgi yapıyordu; fotoğraf arka yüze taşındı, (c) baskı pahalıydı?
5. Takvo yönetmeliğin ön yüzde istediği bilgiler için ne yaptı: (a) tasarım bittikten sonra köşeye sığdırdı, (b) her baskıda aynı yerde duracak bir alanı gridin parçası olarak baştan ayırdı, (c) bu bilgileri arka yüze taşıdı?

Yanıtlar

Birinci soruda (b). Marber, gridin kapağı alanlara böleceğini, tipografiyi ve yazı ile resmin yerini belirleyeceğini ve bunun farklı illüstratörlerle çalışırken özellikle önemli olduğunu anlatıyor. Grid içeriği değil düzeni sabitliyordu.

İkinci soruda (b). Resim dikkati boyutundan bağımsız yakalıyordu; metin ise yüzey büyüklüğüyle orantılı dikkat çekiyordu ve bütün reklama net artış yalnız metin büyütüldüğünde görüldü. Marka öğesi dikkati aktaran öğeydi.

Üçüncü soruda (c). Yönetmelik birinci sınıflar için yirmi puntoyu alt sınır koyuyor ve sınıf yükseldikçe bu sınır kademeli olarak düşüyor. Okurun kim olduğu, düzenin en temel kuralını belirliyor.

Dördüncü soruda (b). Ön yüzün hiyerarşisinde ilk okunacak şey tarihti; boşluk bu önemi taşıyordu. Fotoğraf atılmadı, yeri değişti.

Beşinci soruda (b). Zorunlu bilgi sonradan bir köşeye itildiğinde her baskıda kayar ve okunmaz hâle gelir. Gridin içinde baştan ayrılan alan, onu her pakette aynı yerde tutuyor.

Sonraki derse köprü

Takvo'nun görsel kimliğinin parçaları artık tamam: logo, renk, harfler, görsel dil ve düzen. Ama ajanstaki arkadaş ve tasarımcı bu parçaları birleştirip ilk bütün sunumu getirdiğinde, Ilgaz yine "beğendim" demek isteyecek. M12-D08 «Tasarımı değerlendirmek ve geri bildirim vermek», beğeni yerine brief'e dayanan bir eleştiri kurmayı çalıştırıyor.