Tipografi

Kanca

1 Kasım 1928'de kabul edilen bir kanun, bir ülkedeki bütün dükkân tabelalarına bir tarih verdi. O yılın aralık ayının ilk gününden itibaren Türkçe her levha, tabela, ilan ve reklam yeni harflerle yazılacaktı. Bankalar ve şirketler bütün işlemlerini bir ay sonra, yılbaşından itibaren yeni harflere geçirecekti.

Kanunun sonunda bir cetvel vardı. Cetvelde her harfin matbaa ve el yazısı biçimleri büyük ve küçük olarak gösteriliyordu. İki harf yan yana duruyordu: noktalı İ ile noktasız I.

Bir ülkenin bütün markaları birkaç hafta içinde yeni bir yazıyla yeniden yazıldı. Harfler, bir marka kimliğinin en sessiz ama en çok görülen parçasıdır.

Büyük fikir

Yazı karakteri markanın sesini göze taşır: aynı kelime farklı harflerle yazıldığında farklı bir kişilikle konuşur. Ama tipografinin ilk görevi okunmaktır. Bir yazı karakteri kişiliğe, okunurluğa, kullanım yerlerine ve dile göre seçilir; çok sayıda değil, birkaç karakterle ve net görevlerle.

Anlatım

Harflerin kişiliği

Aynı cümle, tırnaklı ve klasik bir yazı karakteriyle yazıldığında köklü ve resmî, sade ve geometrik bir karakterle yazıldığında modern ve düz, el yazısını taklit eden bir karakterle yazıldığında samimi ve kişisel görünür. Bu yüzden yazı karakteri seçimi, markanın ses ilkelerinin görsel karşılığıdır. Titiz bir marka gelişigüzel görünen harflerle, şakacı bir marka katı ve resmî harflerle konuşursa, kelimeler ile harfler iki farklı şey söyler.

Bu bulgunun asıl dersi ödünleşimdir: bir yazı karakteri her izlenimi aynı anda uyandıramaz. Çok göze çarpan bir karakter güven vermeyebilir, çok güven veren bir karakter sıkıcı görünebilir. Seçim, markanın en çok hangi izlenime ihtiyaç duyduğuna göre yapılır.

Okunurluk önce gelir

Kişilik ne kadar doğru olursa olsun, okunmayan bir harf bir şey söylemez. Özellikle rakamlar ve birbirine benzeyen harfler sınanmalıdır: küçük boyutta 1 ile 7, 6 ile 8, büyük I ile küçük l birbirine karışabilir. Bir markanın vaadini taşıyan bilgi, bir tarih, bir fiyat, bir telefon numarası, en ayırt edilebilir karakterle yazılır.

Dilin harfleri

Bir yazı karakteri, kullanılacağı dilin bütün harflerini taşımalıdır. Türkçe için bu, ğ, ş, ç, ö, ü ve özellikle noktalı ve noktasız iki ayrı i anlamına gelir. Türkçe harfleri olmayan bir karakter seçildiğinde eksik harfler başka bir karakterden gelir ve kelimenin ortasında biçimi farklı bir harf belirir; ya da daha kötüsü, noktalı İ yerine noktasız I basılır ve kelimenin anlamı değişir. Güzel bir karakter, dilin bir harfini eksik bıraktığında o dilde marka için kullanılamaz.

Az karakter, net görev

Çoğu marka için iki yazı karakteri yeter: biri başlıklar ve markanın sesi için, biri uzun metinler için. Bazen logo için ayrıca çizilmiş harfler bunlara eklenir. Her karakterin görevi yazılır; hangi ağırlığın başlıkta, hangisinin gövde metninde, hangisinin rakamlarda kullanılacağı belirlenir. Karakter sayısı arttıkça tutarlılık azalır ve marka her uygulamada biraz başka biri gibi görünür.

Hiyerarşi: önce ne okunacak?

Bir pakette, bir afişte ya da bir sayfada okurun gözü her şeyi aynı anda okumaz; bir sırayla dolaşır. Tipografi bu sırayı belirler. En büyük ve en kalın yazılan kelime ilk okunur, sonra daha küçük olanlar gelir. Bir markanın her uygulamasında bu sıra bilinçli kurulmalıdır: rafta önce ad mı görülmeli, yoksa vaadi taşıyan bilgi mi? Boyut, kalınlık, boşluk ve renk farkı bu sıranın araçlarıdır. Her şeyin büyük yazıldığı bir pakette hiçbir şey öne çıkmaz; birkaç kademeyle kurulmuş bir hiyerarşi ise okura nereden başlayacağını söyler. Bu kademeler de karakterlerin görevleri gibi yazılı bir kurala çevrilir.

Vakalar

Örnek markada

Takvo'nun adının yazılışı zaten çizilmişti. Geriye üç şey kalmıştı: çerçevenin içindeki ve ön yüzdeki tarih rakamları, açıklama cümlesi ve paketin arkasıyla internet sayfasındaki uzun metinler.

Ilgaz'ın samimiyet isteği de bir yer buldu. Kafelere giden fatura notları zaten Ilgaz'ın kendi el yazısıyla yazılıyordu. Mert, el yazısının gerçek kaldığı yerde gerçek, basılı her yerde basılı olmasını yazdı: el yazısını taklit eden bir karakter, gerçek el yazısının değerini de azaltırdı.

Hata köşesi

Kendi markanda

Özet

1. Yazı karakteri markanın sesini göze taşır; harfler ile kelimeler aynı şeyi söylemelidir.
2. Yazı karakterleri farklı izlenimler uyandırır ve bu izlenimler arasında ödünleşim vardır; seçim, en çok ihtiyaç duyulan izlenime göre yapılır.
3. Okunurluk kişilikten önce gelir; vaadi taşıyan rakamlar ve harfler en ayırt edilebilir karakterle yazılır.
4. Bir yazı karakteri kullanılacağı dilin bütün harflerini taşımalıdır; Türkçede noktalı ve noktasız i iki ayrı harftir.
5. Çoğu marka için iki karakter ve net görevler yeter; gerçek el yazısı gerçek kaldığı yerde değerlidir.

Kendini sına

1. 1353 sayılı Kanun'a göre Türkçe levha, tabela, ilan ve reklamların yeni harflerle yazılması hangi tarihten itibaren zorunluydu: (a) 1930 haziranı, (b) 1928 aralık ayının başı, (c) 1935 yılı?
2. Federal Karayolu İdaresi'nin 2016 duyurusu gece okunurluğunda asıl belirleyicinin ne olduğunu söylüyor: (a) yazı karakterinin kişiliği, (b) levha yüzeyinin ışığı yansıtma parlaklığı, (c) levhanın rengi?
3. Henderson, Giese ve Cote'un çalışmasından çıkan temel ders nedir: (a) tek bir yazı karakteri her izlenimi aynı anda uyandırabilir, (b) yazı karakterlerinin uyandırdığı izlenimler arasında ödünleşim vardır ve seçim birkaç tasarım boyutuyla sadeleştirilebilir, (c) yazı karakterinin hiçbir etkisi yoktur?
4. Takvo tarih için neden el yazısı taklidi bir karakteri seçmedi: (a) pahalıydı, (b) kategoride zaten yaygındı ve küçük boyutta 1 ile 7, 6 ile 8 karışıyordu, (c) Ilgaz vazgeçti?
5. Tasarımcının önerdiği zarif tırnaklı karakter neden elendi: (a) çok kalındı, (b) ğ harfi başka bir karakterden geliyordu ve noktalı İ yoktu, (c) renkli basılamıyordu?

Yanıtlar

Birinci soruda (b). Kanun 1 Kasım 1928'de kabul edildi; tabelalar ve ilanlar için bir ay sonrasını, bankalar ve şirketlerin bütün işlemleri için yılbaşını tarih olarak koydu. Bütün işletmelerin görünen yazısı birkaç hafta içinde değişti.

İkinci soruda (b). Duyuru, araştırmalardaki ortak bulgunun gece okunurluğunda levha yüzeyinin yansıtma parlaklığının belirleyici olduğunu söylüyor. Yazı karakteri tartışması, okunurluğu etkileyen başka etkenlerin yanında değerlendirilmeli.

Üçüncü soruda (b). Çalışma, izlenimler arasındaki ödünleşimi ve altı temel tasarım boyutunu öne çıkarıyor. Özet sayısal etki vermediği için bulgu bir ölçüm değil, bir seçim çerçevesi olarak okunmalı.

Dördüncü soruda (b). El yazısı tarzı kategoride ayırt edici değildi ve vaadi taşıyan rakamları okunmaz hâle getiriyordu. Okunurluk, samimiyet isteğinden önce geldi.

Beşinci soruda (b). Türkçe harfleri eksik olan bir karakter, Türkçe metinde kullanılamaz. Yerine bütün Türkçe harfleri ve birkaç ağırlığı olan bir aile seçildi.

Sonraki derse köprü

Takvo'nun harfleri, renkleri ve işareti belli oldu. Ama bir pakette, bir gönderide ya da bir internet sayfasında fotoğraflar, çizimler ve küçük simgeler de olacak: kavurma odasının fotoğrafı mı, bir çizim mi? M12-D06 «Görsel dil», fotoğraf, illüstrasyon, ikon ve desen tarzını ele alıyor.