Etik ihlale karşı durmak

Açılış sahnesi

Kalite müdürü, yeni tedarikçinin evraklarını üçüncü kez okuyor. Gıdayla temas eden ambalaj malzemesi için gereken uygunluk belgesi dosyada yok. Tedarikçi, belgenin "başvuru aşamasında" olduğunu yazmış.

Üretim müdürüyle konuşmuştu. Üretim müdürü, maliyetin önemli ölçüde düştüğünü, belgenin birkaç hafta içinde geleceğini ve bu arada üretimin durmaması gerektiğini söyledi. Genel müdürle konuşmuştu. Genel müdürün cevabı kısaydı: "Belge gelince bakarız."

Şimdi o belge gelmeden üç parti bu malzemeyle üretilmiş. Kalite müdürü, bir sonraki adımın ne olması gerektiğini düşünüyor. Genel müdürün üstünde yönetim kurulu var. Fabrikanın dışında gıda denetim kurumu var. İkisi de, bir yanlış adımda hem işini hem de fabrikadaki ilişkilerini riske atabilir.

Ama bir şey daha var. Kalite müdürü, ilk konuşmalarında ne söylediğini, kimin ne cevap verdiğini, hangi tarihte olduğunu hiçbir yere yazmamıştı. Bir sonraki adımı atarsa, elinde yalnızca kendi hatırladıkları olacaktı.

Bu derste ne olacak

Modülün son durağındayız. Modül boyunca liderin kendi ilkelerini, kırmızı çizgilerini, amaç ile araç arasındaki ayrımı, gri alanları ve kendi çıkarını gördük. Hepsi liderin kendi kararlarıyla ilgiliydi.

Şimdi bakışı başkalarının kararlarına çeviriyoruz: bir üstün, bir meslektaşın ya da ekipten birinin kural dışı bir işini gördüğünde ne yapılabilir?

Ahlaki cesaret dersinde niyet ile eylem arasındaki aralığı, misilleme riskini ve kademeli itirazı konuşmuştuk. Bu ders o temelin üstüne pratik bir katman ekliyor: ihlali belgelemek, doğru kanalı seçmek, itirazı duyulabilir kılmak ve kendini korumak.

Kanıt bölümünde, büyük şirketlerdeki usulsüzlüklerin kimler tarafından ortaya çıkarıldığını inceleyen bir çalışmayı ve yöneticilerin mevcut düzeni sorgulayan çalışanlara nasıl tepki verdiğini gösteren bir araştırmayı okuyacağız.

Mama fabrikası, su arıtma tesisi, vinç kiralama şirketi ve derste anlatılan diğer kurumlarla kişiler kurgu.

Sıfır noktası — görmek ile yapmak arasında

Bir liderin başkasının ihlalini fark ettiği an, çoğu zaman belirsizlikle dolu. İhlalin gerçekten bir ihlal olup olmadığı, ne kadar ciddi olduğu, kimin sorumlu olduğu tam olarak net değil.

Bu belirsizlik içinde iki yaygın tepki var. Birincisi, hiçbir şey yapmamak ve "belki ben yanlış anlıyorum" demek. İkincisi, hemen en yüksek kanala, örneğin bir dış kuruma ya da basına gitmek.

İkisi de çoğu zaman yanlış. Birincisi ihlalin büyümesine izin veriyor. İkincisi, ihlali düzeltebilecek iç kanalları atlıyor ve kişiyi korumasız bırakabiliyor.

Açılıştaki kalite müdürünün en büyük eksiği, bir ihlal kaydının olmamasıydı. İki konuşma yapmış, iki cevap almıştı. Ama bunların hiçbiri yazılı değildi.

Mekanizma — ihlali kim görüyor, kim duyuyor

Kurumlardaki ihlallerin önemli bir kısmı, kurumun içindeki insanlar tarafından fark ediliyor.

Bir ihlali görmek, onu dile getirmek için yeterli değil. Dile getirilen şeyin nasıl karşılandığı da önemli.

İki çalışmayı yan yana koyunca pratik bir soru kalıyor: bir ihlali dile getirmek hem gerekli hem riskliyse, bunu hangi biçimde yapmak hem etkili hem de daha güvenli olabilir?

Model — ihlale karşı durmanın dört adımı

Ahlaki cesaret dersinde kademeli itirazı gördük: en düşük uygun basamaktan başlayıp gerekirse daha güçlü kanallara geçmek. Bu model, o basamakları pratik adımlarla dolduruyor.

Önce kaydet. İhlali fark ettiğin andan itibaren, gözlemlerini, konuşmalarını ve aldığın cevapları tarihli olarak yaz. Kayıt, hem hafızanı hem de seni koruyor.

Sonra kanal haritası çıkar. İhlali hangi kanallara götürebileceğini yaz: ihlali yapan kişi, onun yöneticisi, iç denetim, etik hattı, yönetim kurulu, dış düzenleyici kurum. Her kanalın ne kadar etkili, ne kadar güvenli ve ne kadar hızlı olduğunu not et.

Ardından itirazını duyulabilir kıl. İtirazını, kişiye değil davranışa ve sonuca odaklanarak, somut kanıtla ve mümkünse bir çözüm önerisiyle sun. Meydan okuyan bir ses, çözümle birlikte geldiğinde daha az tehdit olarak algılanabiliyor.

Son olarak yalnız kalma. Aynı ihlali gören ya da ciddiye alacak başka birini bul. Seride daha önce, tek bir kişinin farklı görüş dile getirmesinin başkalarının da konuşmasını kolaylaştırdığını gördük. Bir müttefik, hem itirazı güçlendiriyor hem de seni korunmasız bırakmıyor.

Karar noktası — kalite müdürünün sonraki adımı

Açılıştaki kalite müdürü, dört adımı izledi.

Önce, o güne kadar olan konuşmaları, tarihleri ve cevapları hatırlayabildiği kadarıyla yazdı ve bundan sonrasını anında kaydetmeye başladı. Sonra kanal haritasını çıkardı: üretim müdürü ve genel müdürle konuşmuştu. Sıradaki iç kanal, yönetim kurulunun denetim komitesiydi. Son kanal, gıda denetim kurumuydu.

Her ihlal bu kadar kısa sürede çözülmeyecek. Bazen iç kanallar tıkanacak, bazen denetim komitesi de genel müdürün tarafını tutacak. O durumda kanal haritasındaki bir sonraki basamak, dış bir kurum olacak.

Önerilen yol, bir ihlale karşı dururken iki şeyi birlikte gözetmek: ihlalin düzeltilmesini ve kendini korumayı. Kayıt tutmak, doğru kanalı seçmek, itirazı çözümle sunmak ve bir müttefik bulmak, ikisine birden hizmet ediyor.

Bir liderin ekibi için de aynı şey geçerli. Ekibinden biri sana bir ihlal getirdiğinde, onun meydan okuyan sesini bir tehdit olarak değil, bir bilgi olarak karşıla. Burris'in bulgusu, yöneticilerin bu sesleri cezalandırma eğiliminde olduğunu gösteriyor; bir lider, bu eğilimi kendisinde fark edebilmeli.

Sınırlılıklar ve eleştiri

Usulsüzlüklerin ortaya çıkarılmasına dair araştırmalar, çoğunlukla büyük şirketlerde ve belirli ülkelerde yapıldı. Küçük kurumlarda, farklı hukuk sistemlerinde ve farklı kültürlerde durum farklı olabilir.

Yöneticilerin meydan okuyan seslere tepkisine dair araştırmalar, etik ihlallerin bildirilmesini doğrudan incelemedi. Bir ihlali bildirmenin, bir iş sürecini sorgulamaktan daha ağır ya da daha hafif karşılanıp karşılanmadığı bilinmiyor.

Bu dersin önerdiği adımlar, bildireni korumayı garanti etmiyor. Bazı kurumlarda, en dikkatli adımlar bile misillemeye yol açabiliyor. Bu durumlarda hukuki danışmanlık almak ve yasal koruma mekanizmalarını öğrenmek gerekiyor.

Son olarak, bu ders bireyin ne yapabileceğine odaklanıyor. Oysa bir kurumun ihlalleri bildirmeyi güvenli kılması, bireylerin cesaretinden çok daha güçlü bir koruma.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Bir ihlale karşı dururken iki şeyi birlikte gözet: ihlalin düzeltilmesini ve kendini korumayı.

İhlali fark ettiğin andan itibaren tarihli kayıt tut. Kayıt hem hafızanı hem seni koruyor.

Kurumların içindeki insanlar ihlalleri görmek için en iyi konumda; ama bunu dile getirmenin bedeli çoğu zaman ağır olabiliyor.

Mevcut düzeni sorgulayan bir ses, haklı olsa bile sadakatsizlik olarak algılanabiliyor. İtirazını davranışa ve sonuca odakla, kanıtla ve mümkünse bir çözümle sun.

Kanal haritası çıkar. İç kanallar işliyorsa onlardan başla; tıkandığında bir sonraki basamağa geç.

Yalnız kalma. Bir müttefik, itirazı güçlendiriyor ve seni korumasız bırakmıyor.

Sonraki derse köprü

Kalite müdürünün denetim komitesine gitmesinden birkaç hafta sonra, fabrikada onun hakkında farklı şeyler konuşulmaya başlandı. Bazıları onu ilkeli ve cesur buluyordu. Bazıları ise, genel müdürün başının üstünden atladığını ve bir ekip oyuncusu olmadığını düşünüyordu.

Kalite müdürü doğru olanı yaptığına inanıyordu. Ama bir liderin kararları, yalnızca kendi vicdanında değil, başkalarının gözünde de bir iz bırakıyordu. Bu iz, bir sonraki itirazının nasıl karşılanacağını, bir sonraki önerisinin ne kadar dinleneceğini belirleyecekti.

Kişisel etik modülü burada kapanıyordu. Ama geriye yeni bir soru kalıyordu: bir liderin başkalarının gözündeki duruşu ve itibarı nasıl oluşuyor?

Liderlik varlığı dersi, liderlik duruşu ve profesyonel itibar modülünü bu soruyla açıyor. Bir liderin bir odaya girdiğinde neden fark edildiği ya da edilmediği, varlığın karizma ve gösterişten nasıl ayrıldığı ve bir liderin başkalarının gözünde güven veren bir duruşu nasıl kurabileceği, orada konuşulacak.