Uyku ve liderlik performansı

Açılış sahnesi

Bir yayınevinin yayın yönetmeni, kitap fuarından iki hafta önce günde beş saat uyuyarak çalışıyor. Yeni sezonun kataloğu yetişecek, üç çeviri kitabın son okumaları bitecek, fuar standının tasarımı onaylanacak.

Kendini iyi hissediyor. İlk günlerde biraz halsizdi, ama ikinci haftaya geldiğinde buna alıştığını düşünüyor. Sabah kahvesiyle başlıyor, gün boyu işini yapıyor.

Fuardan bir hafta sonra, sezonun ilk kitaplarından biri matbaadan dönüyor. Arka kapak yazısında yazarın adı yanlış yazılmış. Yayın yönetmeni onay e-postasını buluyor: kendi imzasıyla, gece yarısına yakın bir saatte gönderilmiş.

Aynı günlerde bir editör istifa ediyor. Çıkış görüşmesinde, fuar öncesindeki bir toplantıda yayın yönetmeninin ona herkesin önünde "bu kadar basit bir işi de mi yapamıyorsun" dediğini hatırlatıyor. Yayın yönetmeni bu cümleyi hatırlamıyor.

O iki haftada yorgun olduğunu biliyordu. Bilmediği, yorgunluğun ona ne yaptırdığıydı.

Bu derste ne olacak

Önceki üç derste bedenin, zihnin ve duyguların enerjisini ayrı ayrı gördük. Son dersin sonunda, uykusuz bir haftanın bu üçünü aynı anda etkilediğini fark ettik.

Bu ders uykuya ayrılıyor. Uyku bu modüldeki diğer bütün enerji türlerinin ortak kaynağı; eksildiğinde hepsi birlikte eksiliyor.

Önce kısa uykunun neden çoğu zaman fark edilmediğine bakacağız. Sonra uykusuzluğun liderin ekibine nasıl davrandığını nasıl değiştirdiğine dair bir iş yeri çalışması okuyacağız.

Model, yoğun dönemlerde uykuyu korumak için bir düzen öneriyor. Karar noktasında, liderin kendi çalışma saatlerinin ekibin uykusunu nasıl etkilediğini soracağız.

Bir sınır baştan çizilmeli: bu ders bir uyku tedavisi değil. Uykuya dalmakta süreğen güçlük, gece sık uyanma, horlama ve gündüz uyuklama gibi belirtilerde başvurulacak kişi bir hekim; burada anlatılanlar onun yerini tutmuyor.

Yayınevinden madene, hukuk bürosundan itfaiyeye kadar bütün örnekler kurgudur; gerçek bir yöneticinin uykusu anlatılmıyor.

Sıfır noktası — alıştığını sanmak

Çoğu yönetici, kısa uykuya bir süre sonra alıştığını düşünüyor. İlk günlerdeki halsizlik geçiyor, kişi yeni düzeni normal saymaya başlıyor.

Oysa hissedilen yorgunluk ile performans aynı hızda değişmiyor.

Açılıştaki yayın yönetmeni ikinci haftada kendini alışmış hissediyordu. Hata ve kırıcı cümle, tam da bu alışmışlık hissinin içinde geldi.

Mekanizma — uykusuz lider ne yapıyor

Uyku eksildiğinde, önceki derslerde gördüğümüz üç enerjinin hepsi birden düşüyor.

Bedende tepki hızı yavaşlıyor. Zihinde dikkat daralıyor, ayrıntılar kaçıyor, ilk makul cevap daha kolay kabul ediliyor. Duygularda sabır azalıyor ve küçük bir engel, büyük bir öfkeye dönüşebiliyor.

Liderlik açısından bu sonuncusu özellikle önemli. Uykusuz bir liderin hataları yalnızca kendi işinde kalmıyor; ekibine davranışında da görünüyor.

Yoğun dönemde uyku neden ilk harcanıyor

Birçok lider yoğun dönemlerde ilk olarak uykudan kısıyor. Bunun anlaşılır nedenleri var.

Uykudan kısmanın bedeli hemen görünmüyor. Bir toplantıyı iptal etmenin ya da bir teslim tarihini kaçırmanın bedeli ise hemen ve herkesin önünde ödeniyor.

Uyku, takvimde kimsenin göremediği tek zaman dilimi. Bir gece yarısı e-postasına cevap vermek, kimseden izin almadan uykudan alınabiliyor.

Model — yoğun dönem uyku düzeni

Model, uykuyu yoğun dönemlerde korumak için dört adım öneriyor.

İlk adımda kendi ihtiyacını tanı. Tatildeyken ya da sakin bir dönemde, çalar saat olmadan kaç saat uyuduğuna ve ertesi gün kendini nasıl hissettiğine bak. Bu, kabaca kendi ihtiyacını gösteriyor.

İkinci adımda korunan pencereni belirle. Yoğun dönem başlamadan önce, en kötü haftada bile altına inmeyeceğin bir uyku süresi ve yatış saati belirle ve takvime yaz.

Üçüncü adımda kısa geceleri say. Yoğun dönemde, kaç gecedir ihtiyacının altında uyuduğunu takip et. Hissine değil, sayıya bak; çünkü kısa uykunun etkisi hissinden önce kararlarda görünüyor.

Dördüncü adımda kısa gecelerin ertesini koru. İki ya da daha fazla kısa gecenin ardından, geri dönüşü zor kararları ve zor konuşmaları mümkünse ertele ya da bir başkasına da danış.

Karar noktası — liderin saatleri ekibin uykusu

Kendi uykunu korumaya başladın. Ama bir liderin çalışma saatleri, ekibinin uykusuna da uzanıyor.

Gece on birde gönderilen bir e-posta, gönderen için günün son işi olabiliyor. Alan kişi için ise gece yarısı yatağa bir soruyla girmek demek olabiliyor.

Önerilen yol, kendi çalışma saatlerini ekibin uykusuyla birlikte düşünmek. Geç saatte çalışmak bir tercih olabilir; ama bu tercihin sonucunu ekibin gece saatlerine taşımamak mümkün.

Ayrıca yoğun dönemlerde ekibin uykusunu da gözle. Bir çalışan art arda gece geç saatlere kadar çalışıyorsa, onun ertesi günkü kararlarını ve davranışını değerlendirirken bunu hesaba kat.

Sınırlılıklar ve eleştiri

Uyku üzerine bilinenlerin büyük bölümü laboratuvarlarda, kısa süreli ve dikkat testleriyle yapılıyor. Bu bulguların karmaşık yöneticilik kararlarına aktarılması dikkat gerektiriyor.

İnsanların uyku ihtiyacı birbirinden farklı. Herkes için geçerli tek bir süre önermek yanıltıcı olabiliyor ve bazı insanlar gerçekten daha kısa uykuyla iyi işleyebiliyor, ama bunların sayısının sanıldığından az olduğu düşünülüyor.

Uyku yalnızca kişinin kendi düzeni olarak ele alındığında, iş yükünün, vardiya düzenlerinin ve kurumsal beklentilerin rolü gözden kaçabiliyor. Bir liderin ya da çalışanın uykusu, ondan beklenen çalışma saatlerinden bağımsız değil.

Küçük çocuk bakımı, hasta yakınına bakım ya da sağlık sorunları gibi nedenlerle bölünen uyku, bir liderin kısa vadede değiştiremeyeceği bir durum olabiliyor. Bu dönemlerde model, uykuyu düzeltmekten çok, kısa gecelerin ertesini korumaya yardımcı olabiliyor.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Uyku, bedenin, zihnin ve duyguların enerjisinin ortak kaynağı. Eksildiğinde üçü birlikte eksiliyor.

Kısa uyku birikiyor ve kişi bu birikimi çoğu zaman kendi hissinden okuyamıyor. "Alıştım" hissi güvenilir bir ölçü değil.

Uykusuz bir liderin sabrı azalıyor ve bu, ekibe davranışında görünebiliyor; bir liderin kötü gecesi, ekibinin kötü günü olabiliyor.

Yoğun dönemde uyku ilk harcanan kalem oluyor, çünkü bedeli hemen görünmüyor. Onu takvimde görünür kılmak, korumanın ilk adımı.

İki ya da daha fazla kısa gecenin ardından, geri dönüşü zor kararları ve zor konuşmaları korumaya çalış.

Kendi çalışma saatlerinin ekibin gece saatlerine taşınmamasına dikkat et.

Sonraki derse köprü

Açılıştaki yayın yönetmeni, fuardan sonraki hafta sonunu neredeyse tamamen uyuyarak geçirdi. Pazartesi işe döndüğünde kendini daha iyi hissediyordu, ama bir sonraki fuar yaklaşırken aynı döngünün yeniden başlayacağını biliyordu.

Bir iyi gece, bir kötü haftayı kapatabiliyordu. Ama yıl boyu tekrar eden yoğun dönemleri tek tek kurtarmak yerine, işin ve dinlenmenin kendi içinde bir düzeni olabilir miydi?

Sonraki derste yenilenme ritimleri ele alınıyor. Gün içindeki çalışma ve ara döngüleri, hafta sonlarının ve izinlerin gerçekten dinlendirip dinlendirmediği, yoğun dönemlerin ardından toparlanmanın nasıl planlanabileceği orada açılacak sorular.