Kişiselleştirilmiş öğrenme yolunun oluşturulması

Açılış sahnesi

Bir cam ambalaj fabrikasında bir vardiya sorumlusu, üç ay önce yazdığı öğrenme yolunu açıyor.

Sayfada on bir satır duruyor ve yedisinin yanında birer işaret var; o yedi modül okundu.

Aynı hafta tesiste bir devir yapılıyor. Sorumlu kendi hattını yeni gelen bir mühendise bırakıyor ve ilk hafta iki iş ortaya çıkıyor; ikisi de devir notunda yazmıyordu ve ikisi de sorumluya geri geliyor.

Sorumlu sayfaya dönüyor. Okuduğu yedi modülün ikisi tam olarak bu işi anlatıyordu.

Sayfada işareti olmayan bir satır daha duruyor. Dokuzuncu satır bir ölçüm taşıyor: devirden sonraki ilk hafta, notta yazmayan kaç iş çıkıyor. Yanında bir de tarih yazılı.

O hafta sayı ilk kez kaydediliyor ve iki oluyor. Sonraki iki devirde sorumlu aynı sayıyı yazıyor; ikincisinde bir, üçüncüsünde sıfır.

Üç ayın sonunda gösterilebilen tek şey bu satır oluyor. Yedi satır sayfada bitiyor, bir satır sahada bitiyor.

Yolu yazarken on bir satırın hepsi aynı biçimde yazılmıştı.

Bu derste ne olacak

Önceki beş ders elinde beş sayfa bıraktı. Sırasıyla envanterin, öz değerlendirme cümlelerin, iki harita ve rol hedefin.

Bu ders o beş sayfayı tek bir listeye indiriyor ve indirirken bir işlem baştan eleniyor: sırayı karışımdan okumak.

Akademinin yol karışımı hangi payın ne kadar yer tuttuğunu söylüyor; hangi adımın önce geleceğini söylemiyor ve söyleyemiyor, çünkü pay bütün yola ait, sıra ise bir sonraki üç aya.

Önce karışım ile sırayı ayıracağız.

Sonra kâğıt üstünde kalan bir yolun nerede tıkandığına bakacağız; iki işleyiş sayılacak ve ikisi de kişinin çalışkanlığından bağımsız işliyor.

Ardından modeli kuracağız. Bir adım yola üç yerden bağlanıyor: kendinden önce elde ne bulunduğu, takvimde hangi hafta geçtiği ve bittiğinde geriye ne kaldığı.

Karar anı yolun ilk satırını yazarken geliyor ve iki aday arasında duruyor: en büyük payı tutan çekirdek ile tarihi belli olan tek satır.

Kapanışta yolun ne kadarının yazılabileceğini konuşacağız, çünkü uzun yazılmış bir yol ilk sapmada tamamen düşüyor.

Buradaki kişiler ve kurumlar kurgu. Kurgu şu sebeple gerekiyor: bir yolun işleyip işlemediği ancak üç ay sonra görülüyor ve gerçek kayıtlarda o üç ayın içi tutulmuyor.

Sıfır noktası — karışım sırayı söylemiyor

Beş sayfa bittiğinde elde yazılmaya hazır duran tek şey modül adları oluyor. İlk taslak da buradan çıkıyor; adlar alt alta yazılıyor ve bir yıl için sıralanıyor.

Sıra karışımdan geliyor, çünkü elde sıralama ölçütü olarak yalnız o duruyor. Önce ortak çekirdek, sonra rolün zorunlu modülleri, en sonda ölçülen açıklar ve seçmeliler.

Sayma sırası bir yapılış sırası gibi okunduğunda tek bir sonuç çıkıyor: ölçümü başlamış tek satır yolun sonuna düşüyor.

O satır gelişim sayfanın bu dönem sütununda duruyor ve bir özelliği var. Yanında bir başlangıç ölçümü ile bir uygulama penceresi yazılı; yani sayfada tarihi olan tek satır o.

Tarihi olan bir işi sona koymak onu ertelemiyor. Pencere o dönem açılıyor ve kapanıyor; ertesi döneme kalan şey de satırın kendisi oluyor, ölçümü olmuyor.

Mekanizma — yol neden kâğıt üstünde kalıyor

Bir yolu kâğıt üstünde tutan iki işleyiş var.

Birincisi adımın bitişinin nasıl tanımlandığıyla ilgili.

Seride öğrenmenin ölçüsü okunan ders değil, gösterilebilen davranıştı. Yolu yazarken bu ölçü sessizce düşüyor, çünkü bir modülün bitişi elle tutulur bir işaret veriyor: sayfa bitti.

Akademinin öğrenme döngüsü on basamaklı ve ilk üçü okuma tarafında duruyor; tanılama, açıklama ve gösterme orada. Kalan yedisi uygulama, kanıt ve geri bildirim tarafında. Takvime yalnız ilk üçü konduğunda yol tamamlanmış görünüyor ve geriye bakılacak bir şey kalmıyor.

İkinci işleyiş ön koşulun ne sayıldığıyla ilgili.

Ön koşulu bir modül adına indirgemek kolay geliyor, çünkü elde bir müfredat listesi duruyor ve liste bir sıra gibi okunuyor. Ağaç neyin var olduğunu gösteriyor, hangisinin ötekini varsaydığını göstermiyor.

Model — çapa, zincir, pencere ve uç

Model dört işten oluşuyor ve çıktısı bir sonraki üç ayın listesi oluyor.

Birinci iş çapayı seçmek.

İkinci iş zinciri geriye açmak.

Her adıma aynı soru soruluyor: bu adım elde ne bulunduğunu varsayıyor? Varsayım karşılanmıyorsa onu karşılayan iş adımın önüne geçiyor.

Zincirin bir sınırı var ve iki halkada duruyor. İki halka geriye gidip hâlâ karşılanmamış bir varsayım buluyorsan o adım bu döneme ait olmuyor; bekleyen sütununa geçiyor ve yanına hangi halkanın eksik kaldığı yazılıyor.

Üçüncü iş adımı takvime çivilemek.

Her adımın yanına bir uygulama penceresi yazılıyor ve pencere bir niyet cümlesi olmuyor. Yazılan şey bir hafta ve o haftada geçecek somut bir durum.

Dördüncü iş kanıt ucunu yazmak: bu adım bittiğinde geriye ne kalıyor ve ona kim bakıyor?

Dört iş bittiğinde her satırın yanında dört alan bulunuyor; adım, ön koşulu, penceresi ve kanıt ucu. Son üç alandan biri boşsa satır yolda yer tutuyor ve iş üretmiyor.

Adım sayısı da takvimden çıkıyor. Bir döneme kaç adım sığdığını istek belirlemiyor; o dönemde kaç ayrı pencere açıldığı belirliyor ve iki adımın penceresi aynı haftaya düşüyorsa ikisi bir arada sayılmıyor.

Bir de payı en küçük olan parça var; sona konduğunda ilk düşen o oluyor.

Etik ve sorumlu liderlik yolun en küçük payını tutuyor ve akademide muafiyeti bulunmuyor. Sona konduğunda dönem dönem erteleniyor. İşleyen yerleştirme ayrı bir satır açmak yerine, var olan adımların kararlarına bağlamak oluyor.

Karar noktası — çekirdek mi, tarihi olan satır mı

Bu an yolun ilk satırını yazarken geliyor ve bir ikilem gibi görünmüyor.

Elinde iki aday duruyor. Birincisi ortak çekirdeğin ilk modülü; yolun en büyük payını tutuyor ve rol yolunun listesinde başta yazılı. İkincisi gelişim sayfasının bu dönem sütunundaki satır; payı küçük ve penceresi üç hafta sonra açılıyor.

Burada üç refleks çıkıyor; üçü ayrı gerekçeye yaslanıyor ve aynı yere varıyor.

İlki büyük payı öne almak. Çekirdek bitene kadar pencere kapanıyor ve satır ertesi döneme kalıyor; o dönemde de başlangıç ölçümü eskimiş oluyor.

İkincisi iki adımı birden başlatmak. Pencereleri aynı haftalara düşüyor ve dönem sonunda iki kanıt ucu birden boş kalıyor.

Sonuncusu çeyreğin başını beklemek. Beklenen şey temiz bir başlangıç oluyor ve pencere takvimde bekleyeni sormuyor.

Çalışan yol tarihi olanı almak; gerekçesi de bir tercih olmuyor. Payın ölçüldüğü yer yolun tamamı, pencerenin ölçüldüğü yer bir hafta. Bir çeyrekte eksik kalan pay sonraki çeyrekte geri geliyor, kaçırılan pencere gelmiyor.

Bunun bir sınırı var ve zincir kuralından geliyor. Tarihi olan satırın ön koşulu çekirdekte duruyorsa çekirdeğin tamamı öne geçmiyor; o varsayımı karşılayan en küçük parça öne geçiyor.

Sınırlılıklar ve eleştiri

Bu ders bir takvim vermiyor. Yolun kaç ay yazılacağını kişinin kendi gözden geçirme tarihi belirliyor ve üç ay burada bir örnek olarak duruyor; işi mevsimlik olan biri için dönem başka türlü kuruluyor.

İkinci sınır pencereye bağlanmanın kendisinde. Penceresi olan davranışlar öne geçiyor ve penceresi seyrek açılan yetkinlikler bekleyen sütununda birikiyor; uzun vadeli yön, strateji ve kurum kapasitesi bu tarafta duruyor. Somut karşılığı şu: bir adım bekleyende ikinci dönemi de doldurduysa ona pencere aramak bırakılıyor ve yerine o durumun geçtiği bir yere girme kararı yazılıyor.

Üçüncü sınır takvimin kime ait olduğuyla ilgili ve gerçek bir eşitsizlik. Pencereyi yazabilmek, o haftada ne yapacağını bir ölçüde seçebilmeyi gerektiriyor. Vardiyası dışarıdan kurulan, işini seçemeyen ya da güvencesiz çalışan biri için pencere kendi elinde bulunmuyor ve bu ders ona daha az şey veriyor.

Dördüncü sınır kanıt ucunun nereye gittiğiyle ilgili. Kanıt ucu bir performans belgesi olmuyor; bir terfi dosyasına girdiğinde başka bir şeye dönüşüyor ve ölçüm o zaman öğrenmenin kaydı olmaktan çıkıyor, gösterilecek sayıyı iyileştirme baskısı başlıyor.

Beşinci sınır ön koşul okumasının kaynağında. Ön koşul müfredat ağacından çıkmıyor, kişinin kendi kaydından çıkıyor; kayıt dar tutulduysa varsayımlar da eksik görünüyor ve bir adım yolda dururken sebebi bilinmeden tıkanıyor.

Altıncı sınır bu yolun bir kez yazılmasıyla ilgili. Burada anlatılan iş ilk yazımı kapsıyor; gözden geçirme tarihinde yapılacak ikinci yazım ayrı bir iş ve o iş bu derste anlatılmıyor.

Yaygın hatalar

Aklında kalsın

Yol karışımı hangi payın ne kadar yer tuttuğunu söylüyor. Yolun sırasını söylemiyor, çünkü pay bütün yola ait ve sıra bir sonraki döneme ait.

Sıra karışımdan okunduğunda ölçümü başlamış tek satır sona düşüyor ve o satırın penceresi kapanıyor.

Yolun ilk adımı gelişim sayfasının bu dönem sütunundan geliyor. Seçilme sebebi büyüklüğü olmuyor, ölçümünün zamana bağlı olması oluyor.

Bir adım yola üç yerden bağlanıyor: ön koşulu, penceresi ve kanıt ucu. Üçünden biri yazılamıyorsa satır sayfada yer tutuyor ve dönem sonunda hakkında söylenebilecek tek şey okunmuş olduğu oluyor.

Ön koşul bir modül adı olmuyor. Çoğunlukla bir kayıt ya da ortak bir kelime oluyor ve zincir iki halkadan uzunsa adım bu döneme ait olmuyor.

Pencere bir niyet cümlesi olmuyor; bir hafta ve o haftada geçecek somut bir durum oluyor.

Kanıt ucunun ölçüsü uzunluk olmuyor. Tarihi ile ona bakan kişi belirleyici oluyor, çünkü okunmuş bir modülün bittiğini yalnız okuyan biliyor.

Bir dönemin taşıdığı adım sayısını takvimdeki pencere sayısı belirliyor, isteğin değil.

Etik payı en küçük olduğu için sona konmuyor. Var olan adımların kararlarına bağlanıyor ve akademide bu payın muafiyeti bulunmuyor.

Yol gözden geçirme tarihine kadar yazılıyor, çünkü uzun yazılmış bir yol ilk sapmada tamamen düşüyor.

Sonraki derse köprü

Beş sayfa bir listeye indi ve L0 burada kapanıyor.

Elindekiler bir araya geldiğinde seviyenin çıktısı da tamamlanıyor: Kişisel Liderlik Başlangıç Dosyası. Dosyanın içinde envanterin, öz değerlendirmen, iki harita, rol hedefin ve bu dersin listesi duruyor.

Bir sonraki seviye başka bir yerden başlıyor ve adı Kendine Liderlik.

Orada sorulacak ilk soru bu modülün hiç sormadığı bir soru: ben kimim?

Farkı görmek önemli. Bu modülde yaptığın her iş bir kayda dayanıyordu; envanter olayları saydı, harita tekrarları saydı, gelişim sayfası aramaları saydı ve bu ders tarihleri saydı. Hepsinin ortak yanı, dışarıdan görülebilen bir iz üzerinde çalışmaları.

Sıradaki ders o izin bulunmadığı yere giriyor. Kendini nasıl tarif ettiğin bir olay kaydı bırakmıyor ve buna karşılık verdiğin kararların içinde duruyor.

Açılan soru şu: bir kişinin kendisi hakkındaki tarifi, elindeki kayıtlarda görünmediği hâlde nereden okunabilir?

Yolunu bu haftadan kapatma. Sıradaki modül boyunca çapa satırının sayımı sürüyor ve ilk gözden geçirme tarihinde yolun kendisi de yeniden yazılıyor.