Anlatım
Üçgen bir slogan, kısıtlar aynı türden değil
"Bütçe, güç, süre — üçünden ikisini seçebilirsin" cümlesi kulağa doğru gelir ve ölçülebilir hiçbir şey söylemez. Asıl mesele şu: bu üç kısıt aynı türden değil ve birbirine çevrilmiyor.
Bütçe bir TOPLAM: bölünebilir, kaydırılabilir, bir kalemden alıp ötekine verilebilir. Güç bir ANLIK TAVAN: sette çekilebilecek akımın üst sınırı ve para onu aşamaz. Süre bir TAKVİM: iki kat bütçeyle yarım günde kurulamayan kurulum yine kurulamaz.
Buradan ölçülebilir bir iş çıkıyor. Bir seçimin uygulanabilir olup olmadığı, üç kısıttan hangisinin İLK BAĞLADIĞINA bakılarak okunur. Pazarlık bağlayan kısıtta yapılır; ötekileri iyileştirmek ölçümde hiçbir şeyi değiştirmez. Bu ders o "hiçbir şey"i ölçüyor.
Bütçe toplam, güç anlık tavan, süre takvim — birbirine çevrilmiyorlar. Uygulanabilirlik, hangi kısıtın İLK bağladığına bakılarak okunur.
Sette
Sette kaynak seçimi bir üçgen sloganı değil, hangi kısıtın İLK bağladığı sorusudur — çünkü üç kısıt aynı türden değil ve birbirine çevrilmiyor: bütçe bir toplam, güç bir anlık tavan, süre bir takvim. Ölçüm bunu doğruluyor. Aynı yüz pozlamasına üç ayrı ekipman setiyle ulaşılıyor (IRE 58,90 / 59,54 / 59,54) ve üçünde de fark pozlamada değil: softness 0,460 / 0,332 / 0,331 ve yüz-arka plan ayrımı +0,870 / +0,026 / +0,498 stop. Hangi setin istendiği sahnenin kararı; en yumuşak anahtar ve en geniş ayrım isteniyorsa ölçüm tungsten seti gösteriyor, ama o set 3.000 W ile safeCircuitWatts(16 A, 230 V) = 2.944 W tavanını %1,9 aşıyor ve aşım aşımdır; üstelik kısmak yükü düşürmüyor, çünkü devre planı etiket gücüne göre yapılır — 2 kW'lık armatür %23'te de 2.000 W sayılır. Asıl sonuç şu: bağlamayan kısıtı iyileştirmek ölçümde hiçbir şey değiştirmiyor. Tungsten sete para eklendiğinde yüz 230,73'ten 230,71 lükse gidiyor, yani yerinde sayıyor, ama yük 3.000'den 4.000 W'a çıkıp aşımı derinleştiriyor. Aynı hamle minimum sette yüz-arka plan ayrımını +0,498'den −0,070 stop'a taşıyor, yani 0,568 stop'luk gerçek bir değişim satın alıyor, ve yük tek devrede kalıyor. Aynı harcama, iki farklı sonuç; fark harcamada değil, hangi kısıtın bağladığında. Süre tarafında ölçüm yok ve uydurulmuyor: SceneState'te kurulum süresi, tedarik ya da ekip büyüklüğü alanı bulunmuyor, ama bağlantı yazılabiliyor — ikinci devre bir ekipman kalemi değil mekâna ve takvime ait bir iştir, yani güç kısıtı süreye buradan bağlanır. Bir de ölçüm uyarısı: tungsten setin 4×4 difüzyon çerçevesinin `transmission` alanı katalogda null (yirmi üç modifiyenin dokuzundan biri) ve motor null olanları atlıyor, yani o setin yumuşaklığı ölçülüyor ışık kaybı ölçülmüyor ve pozlaması iyimser; kayıp modellenseydi o set daha çok çıkış isterdi, nominal yükü yine 3.000 W kalırdı. Bölüm 2 burada kapanıyor: yirmi küsur ders boyunca kaynağın ailesi, rengi, davranışı ve seçimi konuşuldu ve sorular kaynağın kendisine bakıyordu. Bir sonraki ders bu bakışı tersine çeviriyor ve anahtar ışığın tanımının armatürle hiç ilgisi olmadığını söylüyor: "sahnedeki en güçlü kaynak" tanımı yanlıştır, anahtar ışık yüzdeki baskın gölge yönünü kim belirliyorsa odur — pencereden gelen zayıf bir ışık, yanındaki güçlü dolgudan daha anahtar olabilir. Seçtiğin armatür değil, gölgenin yönü karar veriyor.
Kaynakça
- docs/CURRICULUM.md §7b — Bölüm 2, Ders 57 ("Kaynak seçimi: bütçe, güç, süre üçgeni")
- content/curriculum/f01-lighting-a.ts — no:57 kaydı, slug bu derste eklendi
- engine/photometry/power.ts — powerReport, safeCircuitWatts (16 A / 230 V → 2.944 W), SAFE_LOAD_FACTOR (%80 sürekli yük)
- engine/lessons/metrics.ts — connectedLoadWatts: nominal watt toplanır, dim edilmiş değer DEĞİL (s3)
- engine/measurement/measure.ts — measureScene, measurePoint (softness baskın kaynaktan — ders 54'ün ölçütü), `if (def.transmission !== null)` (s9'daki iyimserlik uyarısı)
- engine/camera/ire.ts — luxToIre, skinToneReflectance (dört ton, s11)
- engine/camera/exposure.ts — requiredIlluminanceLux (ISO400/T2,8/180°/24fps)
- data/modifiers.json — diffusion-frame-4x4 (transmission null), softbox-90, grid-45
- data/fixtures.json — bu derste DEĞİŞTİRİLMEDİ; üç set kataloğun mevcut jenerik ailelerinden kuruldu (verified:false, marka/model/fiyat yok)
- types/scene.ts — SceneState (kurulum süresi, tedarik, ekip büyüklüğü alanı YOK — s9)
- content/lessons/lessons-kontrol-guc.ts — Ders 48 (watt, amper, devre yükü): %80 kuralının ve devre sayımının okunduğu ders
- content/lessons/lessons-praktikaller.ts — Ders 56 ("her satır bir sahne kararına bağlanabilmeli" ölçütü, s9 ve s10'da doğrudan kullanıldı) ve Ders 55 (model sınırı ile belge sınırının ayrılması)
- content/lessons/lessons-01-05.ts — Ders 58 (lessonKeyLight): setNote'taki köprü bu dersin s1'inden okundu ("en güçlü kaynak" tanımının yanlışlığı, baskın gölge yönü)
- content/rigs.ts — source-choice-tungsten, -tungsten-bigger, -led, -minimum, -minimum-dark-skin, -minimum-plus (bu derste eklendi)