← DerslerHMI: metal halide deşarjSeviye 120 dk
1 / 12

Anlatım

Tel yok, ark var

Tungsten'de ışık ısıtılan bir telden çıkıyordu. HMI'da tel yoktur. Kuvars bir ampulün içinde iki tungsten elektrot arasında, cıva buharı ve nadir toprak metallerinin iyodürleriyle dolu bir gazda elektrik arkı yanar. Ad da buradan gelir: Hydrargyrum (cıva) Medium-arc Iodide. Işık, telin sıcaklığından değil, uyarılmış atomların yaydığı ışınımdan gelir.

Bu farkın üç mekanik sonucu vardır. Birincisi: bir ark, akım arttıkça direnci düşen bir yüktür; şebekeye doğrudan bağlanırsa akım kaçar ve ampul patlar. Bu yüzden akımı sınırlayan bir balast şarttır — HMI başlığı balastsız bir kutudan ibarettir. İkincisi: ark kendiliğinden başlamaz; ateşleyici binlerce voltluk bir darbeyle gazı iletken hâle getirir. Üçüncüsü: ark ısınıp basıncı oturana kadar hem parlaklık hem renk değişir; tam çıkışa ve kararlı renge birkaç dakikada gelir. Söndürülen sıcak bir ampul, sıcak yeniden ateşleme donanımı yoksa soğumadan yeniden yakılamaz.

Sette bunun anlamı: HMI "açıp kapatılan" bir ışık değildir. Planlar arası kapatılmaz, önüne flag konur. Ateşleme sırası vardır — birden fazla HMI aynı anda ateşlenmez, çünkü ateşleme akımı nominalin üstündedir.

Ark = negatif direnç. Balast akımı sınırlar, ateşleyici arkı başlatır, ısınma birkaç dakika sürer. Üçü de armatürün değil, fiziğin şartıdır.

Sözlük

Renk sıcaklığı (Colour temperature (CCT))
Bir kaynağın rengini siyah cisim ışıması ölçeğinde ifade eden değer, Kelvin cinsinden. Düşük = turuncu, yüksek = mavi.Sık yapılan hata: Kelvin tek başına rengi tanımlamaz. Yeşil/magenta ekseni (Duv) ve spektrumun kendisi ayrı değişkenlerdir.
Mired (Mired (micro reciprocal degree))
1.000.000 / Kelvin. Eşit adımların gözde eşit renk farkına karşılık geldiği ölçek. Jeller bu ölçekte toplanır.Sık yapılan hata: Kelvin değerleri toplanmaz. 3200 K'ye −137 mired eklemek 3063 K değil, 5698 K verir.
Jel filtre (Gel)
Kaynağın önüne konan renkli filtre. Işık eklemez, bazı dalga boylarını emerek çıkarır (subtractive); mired kayması ve geçirgenlik değeriyle tanımlanır.Sık yapılan hata: Jel her zaman ışığı kısar. Tam CTO yaklaşık 0.9 stop yer — güç bütçesinde hesaba katılmalıdır.
Beyaz denge (White balance)
Kameranın hangi rengi nötr saydığı ayarı. Görüntüdeki renk, kaynak ile bu ayar arasındaki mired farkından doğar.Sık yapılan hata: Beyaz denge ışığın rengini değiştirmez, yalnız yorumunu değiştirir. Aynı jel farklı beyaz dengede tamamen farklı görünür.
Yeşil-magenta kayması (Duv / tint)
CIE 1960 uv uzayında Planckian eğrisine dik uzaklık. Pozitif yeşile, negatif magentaya kayar.Sık yapılan hata: Floresan ve eski deşarj kaynaklarda belirgindir ve Kelvin ayarıyla düzeltilemez — ayrı bir eksendir.
HMI (metal halide ark lambası) (HMI (Hydrargyrum Medium-arc Iodide))
Cıva buharı ve metal iyodürleri içinde yanan elektrik arkından ışık üreten gün ışığı dengeli deşarj kaynağı. Nominal 5.600 K; balast ve ateşleyici gerektirir, watt başına tungsten'in birkaç katı ışık verir.Sık yapılan hata: 5.600 K bir nominaldir: yeni ampul daha mavi yanar, yaşlandıkça düşer. İki HMI aynı sahnede aynı renk olmak zorunda değildir — mired ile ölçülüp jel ile eşlenir.
Balast (Ballast)
Deşarj lambasının arkını besleyen ve akımını sınırlayan güç birimi. Manyetik balast arkı şebeke frekansında sürer (50 Hz → 100 darbe/s), elektronik balast yüksek frekanslı kare dalgayla sürer ve flicker riskini kaldırır.Sık yapılan hata: Balast ateşleyici değildir; ateşleyici arkı başlatır, balast sürdürür. Kiralık HMI'da balastın türünü sormadan fps kararı verilmez.

Sette

HMI kiralarken üç soruyu sözleşmeye yazdır: balast manyetik mi elektronik mi, ampulün kaç saati var, sıcak yeniden ateşleme var mı? Sette ateşleme sırasını sen belirle — HMI'lar teker teker yakılır, planlar arasında kapatılmaz, önüne flag konur. Ön camı olmayan HMI yakılmaz; morötesi göze ve tene şaka değildir.

Kaynakça

  • docs/CURRICULUM.md §7b — Bölüm 2, Ders 15
  • docs/PHYSICS.md §5 — Renk: mired, jel, CCT
  • docs/PHYSICS.md §7 — Güç ve elektrik (HMI ateşleme payı +%50)
  • docs/PHYSICS.md §8 — Flicker: darbe sayısı = darbe frekansı × pozlama süresi
  • engine/camera/flicker.ts — 24 fps / 180° / 100 Hz → 2,08 darbe, %8 genlik; 172,8° güvenli
  • Harry C. Box, Set Lighting Technician's Handbook — HMI balast, ateşleme ve güvenlik pratiği
  • data/fixtures.json — hmi-4k-fresnel, fresnel-2k-tungsten, cob-1200-fullcolor (verified: false, ≈)
3D görünüm yükleniyor…