Kurgu departmanı

Açılış sahnesi

Utku'nun yanlış gönderdiği dosya, Kış Bahçesi'nin sera sahnesinin görsel efekt planlarının listesi. Utku listeyi müzik kurgucusu Sabri'ye göndermiş; listenin gitmesi gereken kişi, görsel efekt koordinatörü Nesibe, üç gün boyunca listeyi bekleyip efekt şirketine bir şey gönderememiş. Üç gün, efekt şirketinin takviminde bir haftalık bir kaymaya dönüşüyor.

Saadettin olanı bir kişinin hatasından çok bir düzen eksikliği sayıyor. Odada artık yedi kişi çalışıyor: Saadettin, birinci asistan Rasim, ikinci asistan Utku, görsel efekt koordinatörü Nesibe, müzik kurgucusu Sabri, haftada iki gün gelen ses süpervizörü Lâl ve bütün post prodüksiyonun takvimini tutan Taner. Herkes kendi işini biliyor; kimse, kimin neyi kimden alıp kime verdiğini bütünüyle bilmiyor.

Bir kurgu odası büyüdüğünde, iş yalnızca yapılmaz, birinden ötekine geçer. Bu geçişlerin bir haritası yoksa, her geçiş bir tahmin olur.

Bu derste ne olacak

Bir önceki derste bir kişinin, kurgu asistanının günlük işini yazıya döktük. Bu derste odanın bütününe bakıyoruz: bir uzun metraj filmin ya da bir dizinin kurgu departmanında hangi rollerin bulunduğuna, bu rollerin nasıl bir hiyerarşiyle bağlandığına ve işin bir rolden ötekine nasıl aktığına.

Önce kurgu departmanının yaygın rollerini ve aralarındaki ilişkiyi göreceğiz. Ardından işin bu roller arasında nasıl aktığını, bir şemayla ve bir sorumluluk matrisiyle nasıl gösterildiğini ele alacağız. Son olarak departmanın küçük ve büyük yapımlarda nasıl farklılaştığına, aynı kişinin birden çok rolü nasıl üstlendiğine bakacağız.

Saadettin'in odadaki yedi kişinin şemasını çizdiğini izleyecek, bir film stüdyosunun ses odasının hiyerarşisini ve görünmeyen emeğini anlatan bir filmi anacak ve şemadaki bir satırın, görsel efekt teslimlerindeki koyu tenli bir yüzün kenarlarının kimin sorumluluğunda kontrol edileceğini nasıl belirlediğine bakacağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Küçük bir yapımda kurgu departmanı tek bir kişidir: kurgucu malzemeyi alır, eşler, kurar, sesi ve rengi teslim eder. Yapım büyüdükçe bu işler ayrılır. Bir uzun metraj filmde yaygın bir departman, bir kurgucunun yanında bir ya da iki asistandan, gerekiyorsa bir ek kurgucudan, bir görsel efekt kurgucusu ya da koordinatöründen, bir müzik kurgucusundan oluşur; ses ve renk ekipleri, kurgu departmanıyla sürekli alışveriş içinde çalışır.

Bu yapının bir de takvimi ve bütçesi vardır; onu tutan kişi, kurgu departmanının yapımcıyla bağlantısıdır.

Departmanın rolleri bir hiyerarşi içinde durur, ama iş hiyerarşiyi izlemez. Bir dosya asistan ile görsel efekt koordinatörü arasında, kurgucudan geçmeden gider; bir onay, ses süpervizöründen yönetmene, kurgucunun bilgisiyle ama onun kararı olmadan ulaşır. Bu akışın kimde başladığı, kimde onaylandığı ve kime bildirildiği, bir tabloda gösterilir.

Mekanizma

Roller ve hiyerarşi

Kurgu departmanının merkezinde kurgucu durur ve yaratıcı kararlardan yönetmene karşı sorumludur. Birinci asistan, departmanın teknik ve düzen işlerinin başıdır: iş akışını kurar, ikinci asistanı ve stajyerleri yönlendirir, dış ekiplere devirleri hazırlar. İkinci asistan, günlük malzeme işlerini ve birinci asistanın verdiği görevleri yapar. Görsel efekt koordinatörü, efekt planlarının listesini, efekt şirketiyle alışverişi ve gelen efektlerin kurguya yerleştirilmesini yönetir. Müzik kurgucusu, besteciyle kurgu odası arasındaki bağı kurar.

Ses ve renk ekipleri, çoğu zaman kurgu departmanının dışındadır ama onunla sürekli çalışır. Post prodüksiyon süpervizörü, bütün bu ekiplerin takvimini tutar ve yapımcıya raporlar.

Akışın şeması

Kurgucu ya da birinci asistan departmanın akışını bir şemayla çizer: her rol bir kutu, her geçiş bir ok. Okların yanına, geçen şeyin adı yazılır: malzeme, efekt listesi, kurgu sürümü, ses devri, onay. Şema, kimin kime ne verdiğini bir bakışta gösterir ve bir dosyanın yanlış kişiye gitmesini zorlaştırır.

Şemanın yanında sorumluluk matrisi durur. Şema akışı gösterir; matris, her iş için kimin yapan, kimin onaylayan, kimin danışılan ve kimin bilgilendirilen olduğunu gösterir.

Küçük ve büyük departman

Küçük bir yapımda roller birleşir: kurgucu aynı zamanda asistan, efekt koordinatörü ve bazen müzik kurgucusudur. Roller birleştiğinde şema daha sade olur, ama işlerin listesi değişmez; aynı kişi bütün işleri yapar ve hangi işin hangi rol şapkasıyla yapıldığını bilmesi, hiçbirini unutmamasını sağlar.

Büyük bir yapımda ise aynı rol birden çok kişiye bölünür: iki ek kurgucu, üç asistan, bir efekt kurgu ekibi. Burada şema daha karmaşıktır ve her yeni kişi, ekibe katıldığı gün şemayı ve matrisi okur.

Kurgu odasında

Saadettin odanın beyaz tahtasına yedi kutu çiziyor ve okları birlikte, herkesle birlikte yerleştiriyorlar. Setten gelen malzeme, dijital görüntü teknisyeninden Rasim'e; Rasim'den Utku'ya eşleme ve düzen için; Utku'dan Saadettin'e hazır klasörler olarak. Saadettin'den Keriman'a kurgu sürümleri, Taner'in bilgisiyle. Efekt planlarının listesi Saadettin'den değil, Rasim'den Nesibe'ye; Nesibe'den efekt şirketine; şirketten Nesibe'ye geri gelen planlar, Nesibe'den Rasim'e yerleştirilmek üzere. Geçici müziklerin listesi Utku'dan Sabri'ye; Sabri'den besteciye. Ses devri, kilitten sonra Rasim'den Lâl'e.

Tahtanın yanına bir matris asılıyor: satırlarda on dört iş, sütunlarda yedi kişi; her hücrede yapan, onaylayan, danışılan ya da bilgilendirilen. Utku'nun yanlış gönderdiği efekt listesi, matrisin dördüncü satırında: yapanı Rasim, onaylayanı Saadettin, bilgilendirileni Nesibe ve Taner. Utku'nun sütununda o satır boş. Utku, bundan sonra o listeye dokunmuyor; bir efekt planı gördüğünde Rasim'e bildiriyor.

Taner şemanın bir fotoğrafını çekiyor ve yapımcıya gönderiyor; ilk kez yapımcı, kurgu odasında kimin ne yaptığını ve bir efekt gecikmesinin hangi okta doğduğunu bir bakışta görüyor.

Usta katmanı

Deneyimli kurgucular departmanın şemasını projenin başında, ilk asistan işe başladığında çizer ve projenin her aşamasında yeniden gözden geçirir. Çekim sırasında akış bir biçimdedir, kilitten sonra başka bir biçimde; ses ve renk ekipleri devreye girdiğinde yeni oklar eklenir. Şema bir kez çizilip asılmaz; proje büyüdükçe güncellenir.

Bir başka incelik, matrisin kişilerle değil rollerle yazılmasıdır. Bir asistan ayrıldığında ya da bir koordinatör hastalandığında, matristeki iş sahipsiz kalmaz; rol başka birine geçer ve iş onunla birlikte gider. Kişiler değişir, roller ve işler kalır.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kurgu departmanı yapım büyüdükçe genişler: kurgucu, birinci ve ikinci asistan, gerekiyorsa ek kurgucu, görsel efekt koordinatörü, müzik kurgucusu; dışarıda ses ve renk ekipleri; ve hepsinin takvimini tutan post prodüksiyon süpervizörü. Kurgucu yaratıcı kararların sahibidir; ama malzemenin ve dosyaların akışı, onu her adımda beklemeden, onun belirlediği bir düzen içinde yürür.

Akış bir şemayla gösterilir: her rol bir kutu, her geçiş bir ok. Şemanın yanında bir sorumluluk matrisi, her iş için yapanı, onaylayanı, danışılanı ve bilgilendirileni gösterir ve bir işin sahipsiz kalmasını ya da iki kişinin aynı işi yapmasını önler. Matris kişilerle değil rollerle yazılır ve proje ilerledikçe güncellenir. Küçük yapımlarda roller birleşir, ama işlerin listesi değişmez.

Matriste satırı olmayan iş, yapılmaz. Görsel efekt teslimlerinde oyuncuların yüzlerinin ve ten tonlarının kontrolü bir satır olarak yazılmadıkça, teknik olarak doğru sayılan bir efekt, koyu tenli bir yüzün kenarlarını aşındırmış ve renk yansıtmış hâlde kurguya girebilir. Kurgucu bu kontrolü matrise ekler ve sahibini belirler.

Sonraki derse köprü

Departmanın şeması tahtaya asıldıktan iki hafta sonra Keriman, Saadettin'in kurgu odasına her gün gelmeye başladı. Sabahtan akşama kadar Saadettin'in yanında oturuyor, her kesmeyi izliyor, her denemeyi yeniden görmek istiyordu. Saadettin hem yönetmenin filmine bu kadar yakın olmasından memnundu hem de kendi başına düşünecek bir saat bulamıyordu. Yönetmenle uzun bir kurgu sürecinde güveni koruyan iletişim ilkelerini somut durumlara uygulamak, M22-D03 "Yönetmenle ilişki: güven ve sınır" dersinin konusu.