Çok ekranlı yerleştirme

Açılış sahnesi

Galerinin büyük odası boş; dört duvarın her birinde bir projeksiyon perdesi, odanın ortasında tek bir bank. Saadettin dört kadının aynı gününü dört ayrı zaman çizelgesinde kurmuş ve dört perdeye ilk kez aynı anda yansıtıyor. Kurucu kadın sabah sağımında, ikinci kadın çocuğunu okula hazırlıyor, üçüncüsü kooperatifin defterlerini tutuyor, dördüncüsü, Sakine, tarladaki bir kuyudan su çekiyor.

Helin odanın ortasında duruyor ve bir dakika sonra şunu söylüyor: "Dört film izliyorum ve hiçbirini izleyemiyorum." Dört perdede aynı anda dört kadın konuşuyor; sesler birbirine karışıyor. Bir perdede önemli bir şey olurken Helin başka bir perdeye bakıyor. Ve odaya yeni giren biri, filmin ortasına, hiçbir şeyin başlamadığı ve bitmediği bir ana düşüyor.

Çok ekranlı bir yerleştirme, dört filmin aynı anda oynatılması değildir. Dört ekran arasında bir ilişki kurulur: ne zaman biri konuşur, ne zaman öteki susar, ne zaman dördü birden aynı şeye bakar. Ve seyirci odaya istediği an girer, istediği yere bakar; kurgucu onun bakışını yönetemez, ama ona yol gösterebilir.

Bu derste ne olacak

Bu modülde planları çağrışımla, biçimle, buluntu görüntüyle ve bir düşünceyle bağladık; hepsi tek bir ekranda, baştan sona izlenen parçalardı. Bu modülün ve bu bölümün son dersinde ekranlar çoğalıyor ve seyirci, parçanın başını ve sonunu kendisi seçiyor.

Önce çok ekranlı bir yerleştirmede ekranlar arasındaki zamanlamanın nasıl planlandığına, ekranların ne zaman birbirine karşılık verdiğine bakacağız. Ardından seyircinin dikkatinin, sesle ve hareketle, ekranlar arasında nasıl yönlendirildiğine geçeceğiz. Son olarak bir galerinin döngüsel izleme koşulunun, yani seyircinin herhangi bir anda girip çıkmasının, yapıyı nasıl etkilediğine bakacağız.

Saadettin'in dört perdeli odayı kurduğunu izleyecek, bir göç trajedisini dokuz ekrana yayarak anlatan bir yerleştirmeyi anacak ve bir odada perdelerin yerinin ve ışığın, dört kadından birinin yüzünü nasıl soldurabildiğine ve odanın düzeninin bir hiyerarşi kurup kurmadığının nasıl sınandığına bakacağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bölünmüş ekran, bu akademinin eşzamanlılık dersinde gördüğümüz gibi, tek bir kareyi birden çok bölüme ayırır; seyirci bütün bölümleri bir bakışta görür. Çok ekranlı bir yerleştirmede ise ekranlar bir odanın farklı duvarlarındadır; seyirci hepsini aynı anda göremez, başını çevirmek, yürümek, seçmek zorundadır.

Galeride seyirci bir sinema salonundaki gibi bir başlangıç saatine gelmez. Odaya girer, bir süre kalır, çıkar. Eserin bir başı ve sonu olsa da, seyirci çoğu zaman ortasından başlar.

Mekanizma

Ekranlar arası zamanlama

Kurgucu çok kanallı bir eseri kurarken bütün kanalları tek bir projede, üst üste dizilmiş zaman çizelgeleri olarak tutar. Böylece her an, bütün ekranlarda ne olduğunu aynı anda görür. Kanallar arasında üç tür ilişki kurulabilir: ekranlar birbirinden bağımsız, kendi zamanlarında akar; ekranlar birbirine karşılık verir, birinde olan bir şeye ötekinde bir tepki gelir; ya da ekranlar birleşir, hepsi aynı anda aynı görüntüyü ya da aynı türden bir anı gösterir.

Bir eser bu üçü arasında gidip gelir. Bağımsız anlar, seyirciye ekranlar arasında dolaşma özgürlüğü verir; karşılık veren anlar, ekranları birbirine bağlar; birleşen anlar, odanın bütününe bir doruk ya da bir dinlenme verir.

Dikkati yönlendirmek

Seyirci aynı anda yalnızca bir ekrana bakabilir. Kurgucu, önemli bir an geldiğinde seyircinin o ekrana bakmasını, sesle ve hareketle sağlar. Bir ekranın sesi yükseldiğinde ya da ötekiler sustuğunda, seyirci o ekrana döner. Bir ekranda ani bir hareket, bir ışık değişimi ya da bir renk, çevre görüşte sezilir ve başı o yöne çevirir.

Ses bu yüzden çok ekranlı bir eserin en güçlü aracıdır. Her ekranın kendi hoparlörü vardır ve kurgucu, dört ekranın seslerini, aynı anda birden fazla konuşmanın duyulmayacağı biçimde sıraya koyar: bir ekranda konuşma varken ötekilerde yalnızca ortam sesi akar.

Döngü ve giriş

Galeride seyirci eserin herhangi bir anında odaya girer. Kurgucu eseri, her an bir giriş noktası olabilecek biçimde kurar: hiçbir bölüm, ancak öncekini izlemiş birinin anlayabileceği kadar bir öncekine bağlı değildir; ve her birkaç dakikada bir, seyirciyi odanın bütününe bağlayan bir ortak an gelir.

Döngünün son ile baş arasındaki geçişi de bir karardır. Görünmez bir geçiş, eseri sonsuz bir akış gibi hissettirir; belirgin bir geçiş, bir kararma ya da bir sessizlik, seyirciye bir döngünün bittiğini ve odadan çıkabileceğini söyler.

Kurgu odasında

Saadettin dört kadının gününü, her biri on altı dakikalık dört kanal olarak, tek bir projede üst üste diziyor. Dört kanal birbirinden bağımsız akarken, her dört dakikada bir ortak an kuruyor: süt aracının kornası dört ekranda da duyuluyor ve dört kadın aynı anda başını yola çeviriyor; öğle güneşi dört ekranda aynı anda tepeye çıkıyor ve dört gölge kısalıyor; akşam, dört evde aynı anda ışıklar yanıyor. Son ortak an döngünün sonu: dört kadın aynı anda, dört ayrı kapının önünde, aynı yöne, kooperatifin binasına bakıyor; ardından görünmez bir geçişle sabah yeniden başlıyor.

Konuşmaları bir sıraya diziyor: bir ekranda bir kadın konuşurken ötekilerde yalnızca ortam sesi. Ortak anları dört dosyada da kare düzeyinde eşliyor; kornanın sesi, dört kanalda aynı karede başlıyor. Galerinin teknik ekibi dört oynatıcıyı, birinin zaman kodunu ötekilere yayan bir düzenle eşzamanlı çalıştırıyor; bir oynatıcı kayarsa ortak anlar dağılacak. Saadettin ilk deneme gösteriminde kornanın dört ekranda iki kare arayla duyulduğunu işitiyor ve oynatıcıların eşzamanlama ayarını yeniden yaptırıyor.

Usta katmanı

Deneyimli yerleştirme kurgucuları, eseri kurgu odasında değil, sergileneceği odada bitirir. Kurgu odasının ekranında üst üste dizilmiş kanallar, bir odanın duvarlarında başka bir şeye dönüşür: perdelerin büyüklüğü, aralarındaki mesafe, seyircinin duracağı yer, ışık ve yankı, her şeyi değiştirir. Kurgucu, yerleştirmenin bir maketini ya da bir benzetimini kurar ve son ayarları, eser yerine konduktan sonra, odada yürüyerek yapar.

Bir başka incelik, ziyaretçinin odada ne kadar kaldığının ölçülmesidir. Galeri ekibi birkaç gün boyunca ziyaretçilerin odaya giriş ve çıkış saatlerini not eder; ortalama kalış süresi, döngünün uzunluğu ve ortak anların sıklığı için gerçek bir ölçü verir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Çok ekranlı bir yerleştirme, birden çok filmin aynı anda oynatılması değil, ekranlar arasında kurulan bir kurgudur. Kurgucu bütün kanalları tek bir projede üst üste tutar ve aralarında üç tür ilişki kurar: bağımsız akış, karşılık verme ve birleşme. Ortak anlar ekranları birbirine bağlar ve kare düzeyinde eşlenir; oynatıcıların eşzamanlılığı sergide sınanır.

Seyirci aynı anda yalnızca bir ekrana bakabilir; kurgucu dikkati sesle ve hareketle yönlendirir. Konuşmalar sıraya konur ve sesin yönü, seyircinin başını çevirdiği yönü belirler. Galeride seyirci herhangi bir anda girer; eser her an bir giriş noktası olabilecek biçimde kurulur, döngünün uzunluğu ziyaretçilerin odada kaldığı süreye göre belirlenir ve son ile baş arasındaki geçiş bilinçli bir karardır.

Bir yerleştirmenin kurgusu, sergileneceği odada tamamlanır ve odanın düzeni de bir anlam kurar. Pencereden gelen ışık bir perdeyi soldurduğunda, o perdedeki koyu tenli bir yüz griye döner; kapıdan girişte arkada kalan bir perde, bir kadını en son görülen kılar. Kurgucu ışığı kapatır, parlaklığı en koyu yüze göre ayarlar ve odanın düzenini, her kanal eşit görülecek biçimde kurar.

Sonraki derse köprü

Dört perdeli oda açıldığında Saadettin'in kurgu odasına bir genç geldi: Helin'in galerisinde gönüllü çalışan, kurgucu olmak isteyen bir üniversite öğrencisi. Saadettin onu bir sonraki projesine, bir uzun metraj filme, asistan olarak almayı düşünüyordu; ama asistanın her gün ne yapacağını, malzemenin alınmasından klasörlerin düzenine kadar, ilk kez yazıya dökmesi gerekiyordu. Kurgu asistanının günlük görevlerini listeleyip bir projenin asistan iş planını çıkarmak, M22-D01 "Kurgu asistanının işi" dersinin konusu.