Ritmik ve grafik kurgu

Açılış sahnesi

Helin'in istediği ikinci parça üç dakika. Saadettin bu kez planlara anlamlarıyla değil, yalnızca görünüşleriyle bakıyor ve kırk iki planı yeni bir listeye döküyor: yuvarlaklar, çizgiler, beyaz yüzeyler, koyu yüzeyler, soldan sağa hareketler, sağdan sola hareketler. Kova ağzı, inek gözü, dolunay, süt köpüğünün kabarcıkları bir yuvarlaklar ailesi; çit kazıkları, kuru dallar, tarla sınırları bir çizgiler ailesi.

İlk denemede yuvarlakları art arda diziyor ve her birini iki saniye tutuyor. Parça bir slayt gösterisine benziyor: her plan bir öncekine benziyor, ama hiçbir şey hareket etmiyor, hiçbir şey yükselmiyor. İkinci denemede kesmeleri sıklaştırıyor; bu kez parça bir göz yanılmasına dönüşüyor, yuvarlaklar birbirinin içinde titreyip kayboluyor.

Grafik kurgu, benzer şekilleri art arda koymak değildir. Benzerlik ile karşıtlık arasında, yavaş ile hızlı arasında, sükûnet ile yoğunluk arasında bir yolculuk kurmaktır; ve bu yolculuğun bir ritmi vardır.

Bu derste ne olacak

Bir önceki derste planları anlamları ve çağrışımları üzerinden bağladık. Bu derste anlamı bir kenara bırakıp planların görünen niteliklerine, şekline, rengine, tonuna, hareketine bakıyoruz. Bu akademinin kesme türleri dersinde tanımladığımız eşleşme kesmesi, burada bir parçanın tamamına yayılan bir yöntem olur.

Önce görsel benzeşim ile görsel karşıtlığın bir kurgu dizisinde nasıl birlikte çalıştığına bakacağız. Ardından ritmin, kesmelerin aralığıyla ve plan içindeki hareketin hızıyla nasıl kurulduğuna geçeceğiz. Son olarak bir grafik eşleşmenin kare düzeyinde, kadraj içindeki konum ve büyüklükle nasıl hassas biçimde kurulduğunu göreceğiz.

Saadettin'in üç dakikalık grafik parçayı kurduğunu izleyecek, sanayi nesnelerini ve insan hareketlerini dans eden şekillere dönüştüren erken bir deneysel filmi anacak ve tonlarla kurulan bir dizinin, insan yüzlerini ten renklerine göre farkında olmadan nasıl sıraya dizebildiğine bakacağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Her plan, içeriğinden bağımsız olarak, bir dizi görsel nitelik taşır: kadrajda baskın olan şekil, ışığın tonu, renklerin sıcaklığı ve doygunluğu, hareketin yönü ve hızı, çizgilerin yatay ya da dikey oluşu. Grafik kurgu, bu niteliklerin plandan plana nasıl değiştiğini düzenler.

Bir grafik dizinin dramaturjisi, bu ikisinin dengesiyle kurulur. Uzun bir benzeşim dizisi yatıştırır ve bir süre sonra uyuşturur; uzun bir karşıtlık dizisi heyecanlandırır ve bir süre sonra yorar. Kurgucu, bir hikâyenin gerilimi yükseltip düşürmesi gibi, benzeşim ve karşıtlıkla görsel yoğunluğu yükseltip düşürür.

Mekanizma

Benzeşim ve karşıtlık eğrisi

Kurgucu bir grafik parçaya başlamadan önce, parçanın görsel yoğunluğunun zaman içinde nasıl değişeceğini bir eğri olarak çizer: nerede sakin, nerede yoğun, nerede doruk? Sonra her bölüm için, hangi niteliklerde benzeşimin, hangilerinde karşıtlığın kurulacağını belirler. Bir bölüm şekilde benzeşip harekette karşıtlık kurabilir: hep yuvarlaklar, ama yönleri her kesmede değişen.

Ritim: aralık ve hız

Grafik bir parçanın ritmi iki şeyden doğar: kesmeler arasındaki aralık ve planların içindeki hareketin hızı. Aynı aralıklarla kesilen planlar, bu akademinin Sovyet montajı dersinde tanımladığımız metrik kurgu gibi bir nabız kurar. Aralıklar giderek kısaldığında nabız hızlanır; uzadığında yavaşlar. Plan içindeki hareket, bu nabzın üzerine kendi hızını ekler: yavaş bir hareket kısa bir planda bile ağır, hızlı bir hareket uzun bir planda bile canlı görünür.

Kurgucu ritmi ölçerek kurar: bir bölümde kesmeleri yirmi dört karede bir, bir sonrakinde on iki, dorukta sekiz karede bir yerleştirir; ardından tek bir uzun planla nefes aldırır.

Grafik eşleşmeyi kare düzeyinde kurmak

İki planı bir şekil üzerinden eşleştirmek için, o şeklin iki planda da kadrajın aynı yerinde ve aynı büyüklükte olması gerekir. Gözün bir plandan ötekine geçerken aynı noktada kalması, iki şeklin birbirine dönüştüğü duygusunu verir. Şekil kadrajın başka bir yerine düşerse, göz onu aramak zorunda kalır ve eşleşme bozulur.

Kurgucu eşleşmeyi kurarken ikinci planın konumunu ve büyüklüğünü, gerekiyorsa küçük bir ölçekleme ve kaydırmayla, birinci plana göre ayarlar. Ayar küçük tutulur; büyük bir büyütme görüntünün netliğini bozar. Eşleşmenin kesme karesi de seçilir: şekil, iki planda da tam görünür olduğunda.

Kurgu odasında

Saadettin parçanın görsel yoğunluk eğrisini çiziyor: üç dakika, dört bin üç yüz yirmi kare. İlk dakika benzeşim: yuvarlaklar ailesi, hep beyaz ya da açık tonlarda, hepsi yavaş; kova ağzından süt köpüğüne, süt köpüğünden dolunaya, kesmeler yirmi dört karede bir. İkinci dakika karşıtlık giriyor: yuvarlakların arasına çit kazıklarının dikey çizgileri, kuru dalların kırık çizgileri; hareket yönleri her kesmede değişiyor, kesmeler on iki karede bir. Doruk, ikinci dakikanın sonunda: sekiz karelik planlarla yuvarlak, çizgi, yuvarlak, çizgi; ve ardından tek, on saniyelik bir plan: karla kaplı boş bir tarla, hiçbir şekil, hiçbir hareket. Son dakika yeniden benzeşim, bu kez çizgilerle: tarla sınırları, yollar, bir ufuk.

Grafik eşleşmeleri tek tek ayarlıyor. Kova ağzından dolunaya geçişte, dolunayın planını yüzde üç büyütüp sağa doğru kırk piksel kaydırıyor; iki yuvarlağın merkezi kadrajın aynı noktasında buluşuyor. Kesmeyi, kovaya düşen son süt damlasının yüzeyde halka oluşturduğu karede yapıyor; halka, dolunayın kenarına dönüşüyor. Çit kazıklarından kuru dallara geçişte, kazıkların dikey çizgisini dalların dikey gövdesine denk getiriyor; dalın planını iki derece döndürüyor.

Usta katmanı

Deneyimli grafik kurgucular, planların görsel niteliklerini bir tabloya döker: her plan bir satır, her nitelik bir sütun. Şekil, ton, renk sıcaklığı, hareket yönü, hareket hızı, baskın çizgi. Tablo, hangi planların hangi niteliklerde benzeştiğini ve karşıtlık kurduğunu bir bakışta gösterir ve kurgucunun, eğrisine uyacak planları hızla bulmasını sağlar.

Bir başka incelik, grafik bir parçada sesin de bir görsel nitelik gibi düzenlendiğinin bilinmesidir. Sesin yüksekliği, tınısı ve ritmi, görüntünün benzeşim ve karşıtlığına eşlik edebilir ya da ona karşı çalışabilir. Yumuşak bir ses, karşıtlık dolu bir görüntü dizisinin altında, yoğunluğu dengeler; sert bir ses, benzeşim dolu bir dizinin altında, beklenmedik bir gerilim yaratır.

Kendin dene

Aklında kalsın

Grafik kurgu, planları içerikleriyle değil, görsel nitelikleriyle bağlar: şekil, ton, renk, hareket yönü ve hızı. Görsel benzeşim yoğunluğu düşürür ve akış verir; görsel karşıtlık yoğunluğu yükseltir ve enerji verir. Bir grafik parçanın dramaturjisi, bu ikisinin bir eğri üzerinde dengelenmesiyle kurulur; benzeşim beklentiyi kurar, karşıtlık onu kırar.

Ritim, kesmelerin aralığından ve plan içindeki hareketin hızından doğar; aralıklar kısaldıkça nabız hızlanır ve doruğun ardından uzun bir plan nefes aldırır. Bir grafik eşleşmede şekil, iki planda da kadrajın aynı noktasında ve aynı büyüklükte olmalıdır; kurgucu küçük ölçek ve konum ayarlarıyla iki şekli üst üste getirir ve kesmeyi, şeklin tam görünür olduğu kareye koyar.

Biçim, insan yüzlerine uygulandığında nötr kalmaz. Yüzleri tonlarına göre karanlıktan aydınlığa dizen bir sıra, insanları ten renklerine göre dizer ve bir ilerleme anlatır. Kurgucu yüzleri ton yerine biçim ve hareketle, bir baş dönüşüyle, bir profil çizgisiyle eşler; ton dizilerini nesnelere bırakır.

Sonraki derse köprü

Grafik parçadan sonra Helin, galerinin üçüncü odası için farklı bir öneri getirdi: kooperatifin bulunduğu bölgenin, eski bir halk eğitim merkezinin bodrumunda bulunmuş, kimin çektiği bilinmeyen sekiz milimetrelik aile filmleri. Filmler bir ailenin altmışlı yıllardaki düğünlerini, hasatlarını ve bayramlarını gösteriyordu; ama makaraların üzerinde ne bir ad ne bir tarih vardı. Saadettin onları kullanmadan önce kime ait olduklarını, kimin izin verebileceğini ve hangi bağlamda çekildiklerini bilmek istiyordu. Buluntu görüntüyle çalışırken kaynağı, hakları ve özgün bağlamı belgeleyen bir çalışma düzeni kurmak, M21-D03 "Buluntu görüntü (found footage)" dersinin konusu.