Çok kurgucu, tek üslup

Açılış sahnesi

Saadettin, Feraye'nin şikâyetini bir sayıya çevirmeye karar veriyor. Birinci bölümü, kendi kurduğu bölümü, ve üçüncü bölümü, Tansel'in kurduğu bölümü, aynı ölçüyle sayıyor. Diyalog sahnelerinde ortalama plan süresi birinci bölümde dört virgül iki saniye, üçüncü bölümde iki virgül dokuz. Sahne geçişlerinde birinci bölümde iki kararma var, üçüncü bölümde on dört. Birinci bölümde müzik diyalogların altına neredeyse hiç girmiyor; üçüncü bölümde diyalog sahnelerinin yarısından fazlasında müzik var.

İki bölüm de iyi kurulmuş. Ayrı ayrı izlendiğinde her biri kendi içinde tutarlı. Ama art arda izlendiğinde, seyirci ikinci bölümden üçüncüye geçerken, otelin kapısından başka bir otele girmiş gibi hissediyor: aynı oyuncular, aynı mekânlar, başka bir nabız.

Saadettin ile Tansel arasında hangisinin doğru kestiği sorusu yok. Soru şu: bu dizinin üslubu ne ve iki kurgucu onu, birbirinin kurgusunu her gün izlemeden, nasıl aynı biçimde uygulayacak?

Bu derste ne olacak

Bu modülün ilk dersinde kurgu takvimini kurarken ikinci bir kurgucunun bedellerinden birinin üslup tutarlılığı olduğunu yazmıştık. Bu derste o bedeli ödüyoruz: birden çok kurgucunun çalıştığı bir dizide, tek bir üslubun nasıl yazıya döküldüğünü ve korunduğunu ele alıyoruz.

Önce üslup farkının tartışmayla değil, ölçümle nasıl görünür kılındığına bakacağız. Ardından bir referans bölümün, üslubu tarif etmenin en kısa yolu olarak nasıl kullanıldığına geçeceğiz. Son olarak bir rehberin neyi sabitlemesi, neyi serbest bırakması gerektiğine bakacağız; çünkü fazla kurallı bir rehber, kurgucuyu sahnenin ihtiyacına sağır eder.

Saadettin ile Tansel'in dokuz maddelik bir rehber yazdığını izleyecek, beş bölümü iki kurgucu tarafından kurulmuş ve tek bir sesle konuşan bir mini diziyi anacak ve iki kurgucunun tepki planı alışkanlıklarındaki farkın, bir karakterin dizideki ağırlığını bölümden bölüme nasıl değiştirdiğine bakacağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bir sinema filminde üslup çoğu zaman tek bir kurgucunun ve tek bir yönetmenin ortak sezgisinde yaşar. Bir dizide ise birden çok yönetmen bloklar hâlinde çeker, birden çok kurgucu bölümleri dönüşümlü kurar. Sezgiler ortak değildir; her kurgucunun kendi ritmi, kendi geçiş alışkanlıkları, kendi müzik anlayışı vardır. Bu farklar bir filmde imza olur; bir dizide ise seyircinin bölümden bölüme yaşadığı bir dalgalanma.

Bir rehber, kelimelerle tarif edilemeyen şeyleri tarif etmekte zorlanır: bir sahnenin nefesi, bir bakışın ne kadar tutulacağı. Bu yüzden rehberin yanında, üslubun en iyi uygulandığı kabul edilen bir bölüm durur.

Bu modülde ortalama plan süresini, bu akademinin ritim dersinde tanımladığımız biçimiyle kullanıyoruz: bir sahnenin süresinin plan sayısına bölünmesi.

Mekanizma

Ölçmek, tartışmamak

Üslup farkı tartışıldığında çoğu zaman beğeniye döner: "Bu bana fazla hızlı geliyor." Ölçüldüğünde ise bir karara dönüşebilir. Kurgucu iki bölümün aynı türden sahnelerini, diyalog, aksiyon, geçiş, ayrı ayrı sayar: ortalama plan süresi, geçiş türleri, müziğin kapladığı süre, tepki planlarının sıklığı. Sayılar farkın nerede olduğunu gösterir ve tartışmayı bir soruya indirir: bu dizi için hangisi?

Referans bölüm

Rehberin her maddesi, referans bölümden bir zaman koduyla desteklenir: "Sahneden sahneye geçişte sonraki sahnenin sesi önden girer; örnek, birinci bölüm, 00:07:15." Kurgucu maddeyi okumakla kalmaz, örneği izler; madde, kelimelerin taşıyamadığı ayrıntıyla birlikte öğrenilir.

Referans bölüm genellikle dizinin ilk kilitlenen bölümüdür, ama her zaman değil. Bazen dizinin dünyasını en iyi kuran bölüm, sonradan kurulan bir bölümdür; o zaman referans değişir ve rehber güncellenir.

Neyi sabitlemeli, neyi serbest bırakmalı

Bir rehber dizinin kimliğini taşıyan kararları sabitler: geçiş türleri, müziğin diyalog altındaki yeri, ekran metinlerinin biçimi, geri dönüşlerin nasıl işaretlendiği. Sahnenin kendi ihtiyacına bağlı kararları ise serbest bırakır ya da bir aralık olarak verir: bir duygusal sahnenin ritmi, bir aksiyon sahnesinin kesme yoğunluğu.

Rehberin maddeleri istisnalarıyla birlikte yazılır. "Kararma kullanılmaz" yerine "Kararma yalnızca bölüm sonunda ve zaman atlamasının bir günden uzun olduğu yerlerde kullanılır." Böylece kurgucu bir kuralı bozduğunda, bunun bir istisna mı yoksa bir sapma mı olduğunu bilir.

Kurgu odasında

Saadettin ile Tansel birinci bölümü referans bölüm olarak seçiyor ve rehberi iki sayfa, dokuz madde olarak yazıyor. Birinci madde geçişler: sahneden sahneye geçişte sonraki sahnenin sesi sekiz kare, üçte bir saniye, önden girer; kararma yalnızca bölüm sonunda, yirmi dört karelik tek bir kararmayla, ve bir günden uzun zaman atlamalarında kullanılır. İkinci madde ritim: diyalog sahnelerinde ortalama plan süresi üç virgül beş ile dört virgül beş saniye arasında; aksiyon sahneleri serbest. Üçüncü madde müzik: diyalogların altına müzik ancak sahnenin son üçte birinde ve diyalogdan önce değil, bir bakıştan sonra girer. Diğer maddeler telefon ekranlarını, otel cephesinin kurma planı olarak kullanımını, geri dönüşlerin işaretlenmesini, özetlerin biçimini ve isim kartlarını tarif ediyor. Her maddenin yanında birinci bölümden bir zaman kodu var.

Tansel üçüncü bölümü rehbere göre yeniden geçiyor. On dört kararmanın on üçünü, sonraki sahnenin sesinin sekiz kare önden girdiği sert kesmelere çeviriyor; biri, bir gecenin sabaha bağlandığı yerde, rehberin istisnasına uyduğu için kalıyor. Diyalog sahnelerinin ortalama plan süresi iki virgül dokuzdan üç virgül sekize çıkıyor. Müziği diyalogların ilk yarısından çekip son üçte birlerine, bir bakışın ardına taşıyor. Feraye ikinci ve üçüncü bölümü art arda izlediğinde, artık aynı otelde kalıyor.

Usta katmanı

Deneyimli dizi kurgucuları rehberi bir kez yazıp çekmeceye koymaz. Her bloğun sonunda rehberi yeniden okur, uygulanmayan maddelerin neden uygulanmadığını sorar. Bir madde sürekli bozuluyorsa, ya madde yanlıştır ya da dizi değişmiştir; ikisinde de rehber güncellenir ve güncelleme tarihiyle birlikte bütün kurguculara gönderilir.

Bir başka incelik, rehberin yalnızca kurgucular için değil, sonradan gelenler için de yazıldığının bilinmesidir. Bir kurgucu hastalanır, bir sezon sonra yeni bir kurgucu ekibe katılır, ikinci sezon başka bir ekiple çekilir. Rehber, dizinin kurgu hafızasıdır; onu okuyan, dizinin ilk günlerinde odada olmayan biri de aynı üslupla çalışabilmelidir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Birden çok kurgucunun çalıştığı bir dizide üslup, sezgide değil, yazılı bir rehberde yaşar. Rehber dizinin kimliğini taşıyan kararları sabitler, sahnenin ihtiyacına bağlı kararları bir aralık olarak verir ve maddelerini istisnalarıyla birlikte yazar. Her madde, referans bölümden bir zaman koduyla desteklenir; çünkü kelimelerin taşıyamadığı ayrıntı örnekte görünür.

Üslup farkı tartışıldığında beğeniye döner, ölçüldüğünde karara. Ortalama plan süresi, geçiş türleri, müziğin yeri ve tepki planlarının sıklığı sayılır; sayılar farkın nerede olduğunu gösterir. Rehber dizinin kendisiyle birlikte değişir ve her değişiklik tarihiyle herkese duyurulur.

Kurgucuların alışkanlıkları yalnızca ritmi değil, karakterlerin ağırlığını da belirler. Bir kurgucu tepkileri hep başrolde arıyorsa, sözün asıl muhatabı olan bir karakter bölümden bölüme görünmez olabilir. Rehber, bir sözün muhatabının tepkisinin rolünün büyüklüğüne bakılmaksızın alınmasını ve bütün kurgucuların aynı monitör ayarlarıyla çalışmasını yazıya geçirir.

Sonraki derse köprü

Liman Oteli'nin son bloğu çekilirken Feraye'nin şirketi bir sonraki işi aldı: haftada beş gün yayımlanacak bir öğle dizisi. Her bölüm, çekildiği haftanın içinde kurgulanıp yayına verilecekti ve Tansel'e baş kurgucu olması teklif edildi. Liman Oteli'nde bir bölüm için haftalar vardı; öğle dizisinde bir gün. Günlük dizi temposunda kaliteyi koruyacak bir önceliklendirme ve iş bölümü planı yapmak, M19-D05 "Günlük dizi temposu" dersinin konusu.