Dizi kurgusunun takvimi

Açılış sahnesi

Yapımcı Feraye, Saadettin'in masasına iki kâğıt bırakıyor. Birincisi çekim takvimi: sekiz bölümlük, her bölümü elli dakikalık bir platform dizisi, Liman Oteli. Bölümler ikişer ikişer, dört blok hâlinde çekilecek; her blok on altı çekim günü, haftada beş gün. İkincisi platformun teslim tarihleri: sekiz bölümün hepsi, son çekim gününden on hafta sonra, sesi, rengi ve görsel efektleri bitmiş olarak teslim edilecek.

Feraye'nin sorusu kısa: "Yetişir mi?" Saadettin iki kâğıda bakıyor ve dürüst cevabın, iki kâğıdı birlikte okumadan verilemeyeceğini biliyor. Çekim takvimi, malzemenin ne zaman geleceğini söylüyor; teslim tarihi, ne zaman bitmesi gerektiğini. Aradaki her şey, kimin hangi gün hangi bölümün üzerinde çalışacağı, henüz hiçbir kâğıtta yok.

Bir sinema filminde kurgucu, çekim bittikten sonra aylarca tek bir filmle kalabilir. Bir dizide ise kurgucu, bir bölümü yönetmenle incelerken bir başkasının günlük çekimleri gelmeye devam eder, üçüncüsünün notları beklenir. Takvim, bu işlerin hangisinin hangisini sıkıştıracağını önceden gösteren tek araçtır.

Bu derste ne olacak

Bu dersle birlikte dizi kurgusu modülüne giriyoruz. Önceki modülde belgeselin tek bir film olarak, aylarca süren bir kurguyla işlendiğini gördük. Dizide iş, birbirine bağlı birçok bölüme yayılır ve bu bölümler farklı hızlarda, farklı aşamalarda, aynı anda yürür.

Önce bir dizi bölümünün kurgu aşamalarını, bu akademide tek bir film için tanımladığımız aşamalarla karşılaştıracağız. Ardından kurgu takviminin çekim takvimiyle nasıl eşleştirildiğine ve darboğazların bu eşleştirmede nasıl göründüğüne bakacağız. Son olarak darboğazları açmanın üç yolunu, işi bölmeyi, bir aşamayı öne almayı ve notları toplu almayı ele alacağız.

Saadettin'in iki kâğıdı tek bir çizelgeye döktüğünü izleyecek, bir sinema filmi gibi tek parça çekilip sonradan bölümlere ayrılmış bir diziyi anacak ve günlük çekimlerin renginin, takvimde ona ayrılmış bir gün olmadığında bir oyuncunun oyununu nasıl görünmez kılabileceğine bakacağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bir dizi bölümü, bir sinema filminin geçtiği aşamaların hepsinden geçer: günlük çekimler gelir, kurgucunun birleştirmesi kurulur, yönetmen kurgusu yapılır, yapımcının ve yayıncının notları alınır, kurgu kilitlenir, ses, renk ve görsel efekt ekipleri işi devralır, teslim kopyası çıkar. Fark, bu aşamaların sekiz kez, birbirinin üzerine binerek tekrar etmesidir.

Bloklarla çekim, kurgu odasına malzemenin bölüm bölüm değil, blok blok tamamlandığı anlamına gelir. Kurgucu bir bloğun iki bölümünü aynı anda kurar ve yönetmen kurgusuna ancak bloğun son çekim gününden sonra geçebilir.

Bir takvimde darboğaz, aynı kişinin ya da aynı ekibin, aynı günlerde birden fazla işe ihtiyaç duyulduğu yerdir. Darboğaz, takvim tek tek okunduğunda görünmez; ancak bütün bölümlerin aşamaları aynı zaman çizgisine konduğunda belirir.

Mekanizma

Aşamaları sürelere çevirmek

Kurgucu takvimi kurarken önce her aşamanın bir bölüm için ne kadar süreceğini yazar. Bu süreler kısmen sözleşmelerden gelir: yönetmene bölüm başına kaç günlük yönetmen kurgusu tanındığı, yayıncının notlarını kaç iş gününde vereceği. Kısmen de deneyimden: kurgucunun bir çekim gününün malzemesini kaç saatte izleyip kurduğu, ses ve renk ekiplerinin bir bölümü kaç günde bitirdiği.

Süreler yazıldığında, her bölümün aşamaları bir zincire dönüşür ve zincirin ilk halkası, o bölümün bloğunun son çekim günüdür.

İki takvimi tek çizgide okumak

Kurgu takvimi çekim takvimiyle eşleştirildiğinde, her blok için bir zincir çıkar: blok çekilirken birleştirme, blok bitince yönetmen kurgusu, ardından yapımcı ve yayıncı notları, kilit, ses, renk, efekt, teslim. Bu zincirler birbirinin üzerine biner: birinci bloğun yönetmen kurgusu, ikinci bloğun çekimiyle aynı haftalara düşer.

Kurgucu her hafta için bir soru sorar: bu hafta kim, hangi bölümün hangi aşamasında? Bir kişinin adı aynı hafta iki ayrı satırda görünüyorsa, orada bir darboğaz vardır.

Darboğazı açmak

Bir darboğaz bulunduğunda üç yol vardır. Birincisi işi bölmektir: ikinci bir kurgucu, blokları dönüşümlü alır; biri bir bloğun yönetmen kurgusundayken diğeri sonraki bloğun günlük çekimlerini kurar. İkincisi bir aşamayı öne almaktır: görsel efektleri ağır bir bölümde, efekt ekibine planlar kilitten önce, yönetmen kurgusundan çıkar çıkmaz verilir. Üçüncüsü notları toplu almaktır: yayıncıya her bölüm ayrı ayrı değil, blok blok gösterilir ve notlar iki bölüm için aynı oturumda alınır.

Her yolun bir bedeli vardır. İkinci kurgucu bütçe ister ve üslup tutarlılığı sorusunu doğurur; öne alınan efekt devri, sonradan değişen bir kesmede boşa gidebilir; toplu not oturumu, ilk bölümün notlarını bir hafta geciktirebilir. Kurgucu bu bedelleri takvime yazarak yapımcıya gösterir.

Kurgu odasında

Saadettin iki kâğıdı tek bir çizelgeye döküyor. Satırlarda sekiz bölüm, sütunlarda haftalar. Dört blok, her biri on altı çekim günü, toplam altmış dört çekim günü; haftada beş günle on iki hafta ve dört gün. Bölümlerin aşamalarını sürelerine göre yerleştiriyor: blok bitiminden sonra üç gün içinde iki bölümün birleştirmesi, bölüm başına dört iş günü yönetmen kurgusu, bölüm başına beş gün yapımcı kurgusu, platform notları için beş iş günü, kilitten sonra ses, renk ve efekt için üç hafta.

Çizelge üç darboğaz gösteriyor. Birincisi, dördüncü ve altıncı haftalar arasında: Saadettin birinci bloğun iki bölümünü blok yönetmeniyle sekiz iş günü boyunca kurarken, ikinci bloğun günlük çekimleri her gün gelmeye devam ediyor. İkincisi, son çekim gününden sonraki ilk üç hafta: dördüncü bloğun yönetmen kurgusu, üçüncü bloğun yapımcı kurgusu ve iki bloğun platform notları aynı haftalara yığılıyor. Üçüncüsü, altıncı bölüm: otelin yangın sahnesi, efekt ekibinin istediği beş haftayı kilitten sonra bulamıyor.

Saadettin üç çözüm yazıyor. İkinci bir kurgucu, Tansel, ikinci ve dördüncü blokları alıyor; Saadettin birinci ve üçüncü bloklarda kalıyor. Altıncı bölümün yangın planları, yönetmen kurgusunun bittiği gün efekt ekibine devrediliyor; kilitte bir kesme birkaç kare kayarsa ekip planı yeniden işlemek zorunda kalmasın diye, her plan giriş ve çıkış noktalarının iki yanında on ikişer karelik payla, yani yarım saniyelik fazlayla gönderiliyor. Platform notları blok blok, iki bölüm aynı oturumda alınıyor. Feraye'ye çizelgeyle birlikte bir de bedel listesi veriyor: ikinci kurgucunun on üç haftalık ücreti, yangın planlarında kilit sonrası bir değişikliğin yaratacağı risk ve toplu not oturumu yüzünden birinci bölümün notlarının bir hafta geç gelmesi. Feraye listeyi okuyor ve "Yetişir" cevabını, artık bir tahmin yerine bir plan olarak alıyor.

Usta katmanı

Deneyimli dizi kurgucuları takvimi bir kez kurup bırakmaz. Çekim takvimi hava, oyuncu sağlığı ya da mekân yüzünden değiştiğinde, kurgu takvimini aynı gün yeniden okurlar. Bir blokta iki günlük kayma, o bloğun yönetmen kurgusunu, sonraki bloğun birleştirmesiyle çakıştırabilir; kayma takvime ancak birkaç hafta sonra bir darboğaz olarak döner.

Bir başka incelik, takvimin yalnızca kurgu odasının değil, kurgu odasına bağlı herkesin takvimi olduğunun bilinmesidir. Blok yönetmeni yönetmen kurgusu için kurgu odasına gelemezse, çünkü bir sonraki bloğu çekiyordur, kurgucunun takvimi kâğıt üzerinde doğru, gerçekte imkânsızdır. Kurgucu, yönetmenlerin çekim günlerini kendi takviminin bir satırı olarak okur.

Kendin dene

Aklında kalsın

Bir dizi bölümü, bir sinema filminin bütün kurgu aşamalarından geçer; fark, bu aşamaların birçok bölüm için aynı anda, birbirinin üzerine binerek yürümesidir. Bölümler bloklar hâlinde çekilir ve bir bloğun yönetmen kurgusu, ancak bloğun son çekim gününden sonra başlayabilir.

Kurgu takvimi çekim takvimiyle aynı zaman çizgisi üzerinde okunur. Her aşama, sözleşmelerden ve deneyimden gelen bir süreye çevrilir; bütün bölümler tek bir çizelgeye konduğunda, aynı kişinin aynı haftada birden fazla işe ihtiyaç duyulduğu darboğazlar görünür hâle gelir. Darboğaz işi bölerek, bir aşamayı öne alarak ya da notları toplu alarak açılır; her yolun bedeli takvime yazılır.

Takvimde yeri olmayan iş, başka bir işin içinde sıkışır. Günlük çekimlerin rengine yayıncı gösteriminden önce bir gün ayrılmazsa, bazı oyuncuların yüzleri kurgu odasına ve yayıncıya okunmaz hâlde ulaşır ve oyunlarıyla ilgili kararlar, gerçekte var olan bir ifade görülmeden verilir.

Sonraki derse köprü

İkinci blok çekilirken Feraye bir haber getirdi: bir televizyon kanalı, Liman Oteli'ni platform yayınından bir yıl sonra yayımlamak için satın almıştı. Kanalın sürümünde her bölüm, dört reklam arasıyla beş parçaya bölünecekti; platform sürümü ise kesintisiz akıyordu. Saadettin'in önünde, bir sahnenin tam ortasında kesilmeyecek, her parçanın sonunda seyirciyi kanalı değiştirmekten alıkoyacak dört nokta bulmak vardı. Reklam araları olan bir bölümü her perdenin sonunda izleyiciyi tutacak biçimde bölmek, M19-D02 "Bölüm yapısı ve reklam araları" dersinin konusu.