Erişilebilirlik: altyazı ve sesli betimleme

Açılış sahnesi

Platformun teknik belgesinde iki madde daha var. Birincisi, işitme engelli seyirciler için ayrı bir altyazı dosyası: yalnızca konuşmayı değil, konuşanın kim olduğunu, önemli sesleri ve müziği de yazan bir dosya. İkincisi, görme engelli seyirciler için bir sesli betimleme kopyası: filmde görüleni, konuşmaların arasındaki sessizliklerde anlatan bir ses kaydı.

Saadettin bu iki maddeyi bir yazar ve bir anlatıcının işi sanıyor; kurgu bitti, film kilitlendi. Sesli betimleme yazarı Gülru'yla ilk toplantıda, filmi birlikte izliyorlar. On ikinci sahnede, kapı açılıp gün ışığı odaya girdiğinde, Gülru durdurup soruyor: "Burada ne oluyor? Kimse konuşmuyor, müzik de yok. Ama bu filmin en önemli anı, değil mi?"

Saadettin evet diyor. Gülru'nun ikinci sorusu daha zor: dokuzuncu sahnede, iki karakter kesintisiz konuşurken, birinin elinin titrediği bir yakın plan var ve sahnenin anlamı o elde. Konuşmaların arasında betimlemeye yer yok. Kurgu kilitlenmişti; ama kurgunun, bazı seyircilere neyin ulaşacağını belirlediğini Saadettin ilk kez bu kadar açık görüyor.

Bu derste ne olacak

Önceki derste altyazıları okunurluk ve zamanlama ölçütleriyle ele aldık. Bu derste filmi işitme ve görme engelli seyircilere ulaştıran iki kopyaya bakıyoruz: sesleri de yazan bir altyazı ve görüntüyü anlatan bir ses kaydı. Bu kopyalar çoğu zaman kurgudan sonra, ayrı uzmanlar tarafından hazırlanır; ama kurgunun kararları, onların neyi ve nasıl aktarabileceğini belirler.

Önce işitme engelliler için altyazının sıradan altyazıdan neyle ayrıldığına, ardından sesli betimlemenin nasıl çalıştığına ve kurgudan neye ihtiyaç duyduğuna bakacağız. En sonda kurgucunun bu kopyalar için kurgu sırasında yapabileceği hazırlığı ele alacağız.

Saadettin'in Gülru'yla kısa filmin sesli betimlemesini hazırlamasını izleyecek, sinema salonlarında altyazılarıyla birlikte gösterilen ve işaret dilinin konuşulan dil kadar yer kapladığı bir filmi anacak ve sesli betimlemede bir karakterin teninin nasıl anlatılacağının, neden bütün karakterler için aynı ilkeyle belirlenmesi gerektiğini göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

İşitme engelli bir seyirci için bir filmin ses bandı, yalnızca konuşmalardan oluşmaz. Bir kapının çarpması, uzakta çalan bir telefon, bir karakterin ekran dışından seslenmesi, müziğin değişmesi, sahnenin anlamını taşıyabilir. Sıradan altyazılar yalnızca konuşmayı yazar; işitme engelliler için hazırlanan altyazılar, ses bandının anlamlı bütün katmanlarını yazıya taşır.

Görme engelli bir seyirci için ise bir filmin görüntüsü, konuşmaların arasında kalan bir boşluktur. Bir karakterin yüzündeki ifade, bir kapının açılması, bir mektubun okunması, konuşmadan anlaşılamaz. Bunları anlatan ayrı bir ses kaydı hazırlanır.

Sesli betimleme yazarı, betimlemenin yerleşebileceği boşlukları kurgudan bulur. Bu boşlukların uzunluğu ve yeri, kurgunun bir sonucudur.

Mekanizma

İşitme engelliler için altyazı

İşitme engelliler için altyazının yazarı, filmi ses bandıyla birlikte, sahne sahne izler ve hangi seslerin anlamlı olduğuna karar verir. Her sesi yazmak altyazıyı boğar; hiçbirini yazmamak anlamı eksik bırakır. Ölçüt, sesin öykü için ne taşıdığıdır: bir karakterin tepki verdiği bir ses, bir gerilimi kuran bir ses, ekran dışında olan bir olayı haber veren bir ses yazılır.

Kurgucu bu kararlarda yazara yardım eder: hangi sesin bilerek konduğunu, hangi sesin bir anlam taşıdığını, hangi müziğin bir karakterle bağlantılı olduğunu bilir. Bu bilgiler, ses ekibine giden devir notundan da gelebilir.

Sesli betimleme

Sesli betimleme yazarı filmi sahne sahne izler, her sahnede görsel olarak neyin önemli olduğunu belirler ve bu bilgileri konuşmaların arasındaki boşluklara yerleştirir. Betimleme kısa, nesnel ve şimdiki zamanda yazılır; görüleni anlatır, yorumlamaz. Bir karakterin yüzündeki ifade, "öfkeli" diye değil, "kaşlarını çatıyor, dişlerini sıkıyor" diye anlatılır.

Bazen önemli bir görsel olay, hiç boşluk olmayan bir anda gerçekleşir. Yazar o zaman olayı bir önceki ya da bir sonraki boşlukta anlatır; olay, seyirciye birkaç saniye önce ya da sonra ulaşır. Bazı yayın biçimlerinde, betimleme için filmin kısa bir süre durdurulduğu genişletilmiş betimleme de kullanılır, ama sinema ve pek çok yayın kopyasında bu mümkün değildir.

Kurgu sırasında hazırlık

Kurgucu, kurgu sırasında, erişilebilirlik kopyalarının işini kolaylaştıracak küçük hazırlıklar yapabilir. Önemli görsel olayları ve anlamlı sesleri işaretçilerle not eder. Kilitten sonra, sesli betimleme yazarına, filmin en önemli görsel anlarının ve betimleme boşluklarının bir listesini verir. Kilitten önce, bir sahnenin ritmini ayarlarken, önemli bir görsel olayın yakınında kısa bir nefes payı bırakmanın, betimleme için de bir yer açtığını bilir.

Kurgucu bunu kurgu kararlarını değiştirerek değil, kurgu kararlarını verirken bir ölçüt daha hesaba katarak yapar. Bir sahnenin ritmi, betimleme için feda edilmez; ama aynı ritmi bozmayan iki seçenek arasında, betimlemeye yer bırakanı seçmek mümkündür.

Kurgu odasında

Saadettin Gülru'yla kısa filmi sahne sahne izliyor ve kurgu yazılımında, konuşmaların ve öyküyü taşıyan seslerin bulunmadığı her aralığı işaretliyor. Film boyunca iki saniyeden uzun otuz yedi boşluk buluyorlar. On ikinci sahnede, kapının açılıp ışığın girdiği anın çevresinde, dört saniyelik bir boşluk var; Gülru, betimlemeyi ışığın odaya girdiği seksen yedinci karenin hemen ardından başlatıyor: "Kapı açılıyor. Gün ışığı odaya doluyor, kadının yüzüne vuruyor."

Dokuzuncu sahne daha zor. İki karakter kesintisiz konuşuyor; elin titrediği yakın plan, konuşmanın tam ortasında, otuz altı kare sürüyor ve önünde ya da ardında bir boşluk yok. Kurgu kilitli; Saadettin sahnenin ritmini betimleme için değiştirmeyi önermiyor. Ama bir öneride bulunuyor: sahneden hemen önce, karakterin masaya oturduğu planda, iki konuşma arasında elli iki karelik, iki saniyeyi biraz aşan bir boşluk var. Gülru betimlemeyi oraya yerleştiriyor: "Adam masaya oturuyor. Sağ eli, masanın kenarında, hafifçe titriyor." Titreyen el, betimlemede, yakın plandan birkaç saniye önce seyirciye ulaşıyor.

İşitme engelliler için altyazıda, Saadettin ses ekibinin devir notunu açıp, hangi seslerin bilerek konduğunu altyazı yazarına veriyor: kapanış sahnesinde uzaktan gelen bir tren düdüğü, dördüncü sahnede kapının ardında çalan bir telefon, on birinci sahnede bir karakterin ekran dışından seslenmesi. Altyazı yazarı bu sesleri köşeli parantezlerle ekliyor ve ekran dışından seslenen karakterin adını, sözlerinin başına yazıyor.

Son olarak Saadettin, bir sonraki projesi için bir not düşüyor: önemli görsel olayları ve anlamlı sesleri kurgu sırasında işaretçilerle işaretlemek; betimleme yazarına kilitten önce, kaba kurguda bir kez filmi göstermek.

Usta katmanı

Deneyimli kurgucular erişilebilirlik kopyalarını filmin bir parçası olarak görür ve onları hazırlayanlarla kurgu sırasında konuşur. Sesli betimleme yazarına kaba kurguyu gösterir, onun hangi sahnelerde zorlanacağını erkenden öğrenir; işitme engelliler için altyazı yazarına, ses tasarımının niyetini anlatır. Böylece kopyalar, filmin anlamını eksik bırakmadan hazırlanır.

Bir başka incelik, erişilebilirlik kopyalarının da denetlenmesidir. Kurgucu, sesli betimleme kopyasını gözleri kapalı, işitme engelliler için altyazı kopyasını sesi kapalı izler; filmin, bu kopyalarla izleyen bir seyirciye neyi ulaştırdığını, neyi ulaştırmadığını kendisi görür. Bu iki izleme, kurgucuya kendi filmini bir kez daha, başka bir yoldan gösterir.

Kendin dene

Aklında kalsın

İşitme engelliler için altyazı, konuşmanın yanında konuşanın kim olduğunu, anlamlı sesleri ve müziği de yazar; ölçüt, sesin öykü için ne taşıdığıdır. Sesli betimleme, görüntüde olup biteni, konuşmaların ve önemli seslerin arasındaki boşluklarda, kısa, nesnel ve şimdiki zamanda anlatır. Bu kopyaları çoğu zaman ayrı uzmanlar hazırlar, ama malzemeleri kurgunun kendisidir.

Betimleme boşlukları kurgunun ritminden doğar. Kurgucu önemli görsel olayları ve anlamlı sesleri kurgu sırasında işaretler, betimleme yazarına kaba kurguyu erkenden gösterir ve ritmi bozmayan seçenekler arasında betimlemeye yer bırakanı seçebilir. Boşluğu olmayan bir olay, bir önceki ya da bir sonraki boşlukta anlatılır. Kurgucu bu kopyaları sesi ve gözleri kapalı izleyerek denetler.

Sesli betimlemede bir karakterin teni, bütün karakterler için aynı ilkeyle betimlenir. Yalnızca beyaz olmayan karakterlerin teninden söz etmek, beyazlığı söylenmesine gerek olmayan bir varsayılan yapar ve görme engelli seyirci, teni söylenmeyen her karakteri beyaz sanır. Ten, anlam taşıyorsa herkes için, aynı ayrıntı düzeyinde betimlenir.

Sonraki derse köprü

Erişilebilirlik kopyaları da hazır olduğunda, platform Saadettin'e otuz sekiz maddelik bir teslim listesi ve bir kalite denetim raporu gönderdi. Rapor, filmin teslim kopyasında, ses yüksekliğinin bir yerde sınırı aştığını, iki karede görüntünün yasal parlaklık aralığının dışına taştığını ve altyazı dosyasının bir satırının zaman kodunun bozuk olduğunu bildiriyordu. Bir teslim listesini maddelerine ayırıp kalite kontrol raporunu okuyarak düzeltilmesi gerekenleri belirlemek, M17-D07 "Kalite kontrol ve teslim listesi" dersinin konusu.