Grafik, jenerik ve altyazı

Açılış sahnesi

Kısa filmin kurgusunda yazılar aylarca geçici kaldı. Açılışta, kurgu yazılımının varsayılan yazı tipiyle yazılmış bir başlık; iki sahnede, köşede küçük harflerle bir yer ve bir tarih; sonda, yönetmenin bir metin belgesinden kopyalanmış, düz bir isim listesi. İngilizce altyazılar ise festival için aceleyle, bir konuşma tanıma yazılımıyla çıkarılmış ve bir kez göz gezdirilmişti.

Platformun teknik belgesi, yazılar hakkında dört şey söylüyor. Bütün yazılar görüntünün güvenli alanının içinde kalmalı. Altyazılar bir satırda belirli bir karakter sayısını, saniyede belirli bir okuma hızını aşmamalı. Altyazılar ayrı bir dosya olarak, görüntüye gömülmeden teslim edilmeli. Ve jenerikte, filme katkıda bulunan herkesin adı, sözleşmelerinde yazdığı biçimde yer almalı.

Saadettin yazılara baktığında, geçici yazıların hiçbirinin bu dört koşulun dördünü birden karşılamadığını görüyor. Yazılar, kurgu boyunca kimsenin üzerinde durmadığı, ama teslimde herkesin göreceği bir katman.

Bu derste ne olacak

Önceki derslerde kurgunun renk ve görsel efekt ekiplerine nasıl devredildiğini gördük. Bu derste filmin üzerine yazılan her şeye bakıyoruz: başlıklar, yer ve tarih yazıları, isim yazıları, jenerik ve altyazılar. Bunlar kurgunun bir parçasıdır; ne zaman belirip ne zaman kaybolacakları, ekranın neresinde duracakları, bir kesmeyle nasıl ilişki kuracakları, kurgu kararlarıdır.

Önce ekran üstü yazıların okunurluğunu ve güvenli alanını, ardından jeneriğin düzenini ve doğruluğunu ele alacağız. En sonda altyazıların zamanlamasına, satır uzunluğuna ve okuma hızına geçeceğiz. Bu akademinin ekran içi metin dersinde okuma süresini tanımlamıştık; burada onu teslim ölçütleriyle birleştiriyoruz.

Saadettin'in kısa filmin yazılarını teslime hazırlamasını izleyecek, açılış jeneriği başlı başına bir tasarım olarak anılan bir gerilim filmine bakacak ve otomatik bir konuşma tanıma yazılımının, bazı konuşmacıların sözlerini neden daha sık yanlış yazdığını ve bunun altyazıya nasıl yansıdığını göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bir filmin üzerine yazılan her şey, seyirci için bir okuma işidir ve seyirci aynı anda hem görüntüyü izler hem de yazıyı okur. Yazı bu yüzden, görüntüyle yarışmadan, yeterince uzun süre, okunabilecek bir yerde ve büyüklükte durmalıdır. Kurgucu, yazının içeriğini değil, çoğu zaman yerini, süresini ve kurguyla ilişkisini belirler.

Ekranlar bir görüntünün kenarlarını farklı biçimlerde gösterir; bazı televizyonlar kenarları keser, bazı oynatıcılar üzerine kendi düğmelerini koyar. Yazıların bu kenarlarda kaybolmaması için, görüntünün içinde bir sınır çizilir.

Filmin sonunda, filme katkıda bulunan herkesin adının yer aldığı bölüm, yalnızca bir teşekkür değil, sözleşmelere bağlı bir yükümlülüktür.

Altyazılar, konuşmanın yazıya dökülmüş hâlidir ve ne zaman belirip ne zaman kaybolacakları, konuşmayla ve kurgunun kesmeleriyle ilişkilidir.

Mekanizma

Ekran üstü yazılar

Ekran üstü yazılar, yani başlıklar, yer ve tarih yazıları, isim yazıları, görüntünün güvenli alanı içinde, arka plandan ayrışacak bir renkte ve büyüklükte durur. Kurgucu bir yazının ne kadar süre kalacağına, yazının uzunluğuna ve seyircinin aynı anda görüntüde neyle meşgul olduğuna bakarak karar verir; ekran içi metin dersinde gördüğümüz okuma süresi burada da geçerlidir.

Yazıların grafik ekibince hazırlanan son hâlleri, kurgu sırasında kullanılan geçici yazıların yerine konur. Kurgucu, son yazıların geçici yazılarla aynı sürede ve aynı yerde durduğunu, kurgunun ritmini bozmadığını denetler.

Jenerik

Jenerik, yapımcının hazırladığı ve sözleşmelere dayanan bir listeden kurulur. Kurgucu ya da grafik ekibi bu listeyi görüntüye taşır, ama listenin doğruluğunu yapımcı onaylar. Bir ismin yanlış yazılması, bir görevin eksik ya da yanlış verilmesi, bir sözleşme ihlali sayılabilir.

Kapanış jeneriğinin süresi, çoğu zaman bir müzik parçasının süresine göre ayarlanır ve isimlerin akış hızı, okunurluğu belirler. Kurgucu jeneriğin süresini, müziğin uzunluğunu ve isimlerin sayısını birlikte düşünür.

Altyazı

Altyazının okunabilmesi için iki sınır vardır: bir satırdaki karakter sayısı ve okuma hızı, yani saniyede okunması gereken karakter sayısı. Pek çok yayıncı ve platform, bir satırın kırk iki karakteri aşmamasını, bir altyazının en fazla iki satır olmasını ve yetişkinlere yönelik programlarda okuma hızının saniyede yirmi karakteri geçmemesini ister. Bir cümle bu sınırlara sığmıyorsa, kısaltılır ya da iki altyazıya bölünür.

Altyazılar kurgunun kesmelerine de saygı gösterir. Bir altyazı bir kesmenin üzerinden birkaç kare taşarsa, seyirci kesmeden sonra yarım kalmış bir yazı görür; bu yüzden altyazının çıkışı, kesmeye yakınsa kesmeye hizalanır.

Kurgu odasında

Saadettin yazıları dört grupta ele alıyor. Önce açılış başlığı: grafik ekibinden gelen son başlık, geçici başlıkla aynı karede beliriyor ve aynı sürede, yüz yirmi kare, ekranda kalıyor; ama yazı tipi daha ince olduğu için, karanlık bir arka planın üzerinde okunması zorlaşıyor. Grafik ekibi yazıyı biraz kalınlaştırıyor.

Sonra yer ve tarih yazıları. Saadettin bunları güvenli alan sınırlarını gösteren bir kılavuzla kontrol ediyor; birinin, köşeye çok yakın durduğu için yazı güvenli alanının dışına taştığını görüyor ve onu içeri alıyor. Yazının ekranda kalış süresini, yazının uzunluğuna göre yeniden hesaplıyor: dokuz kelimelik yazı, seyircinin aynı anda bir yüzü de izlediğini düşünerek, doksan altı kareden yüz otuz iki kareye uzatılıyor.

Jenerik için yapımcıdan sözleşmelere dayanan bir liste istiyor ve her ismin yazılışını, listede adı geçen kişilere ayrı ayrı onaylatıyor. Kapanış jeneriği, filmin son müzik parçasının süresine, bir dakika on dört saniyeye göre ayarlanıyor; isimler, en uzun ismin bile rahatça okunacağı bir hızda akıyor.

Son olarak altyazılar. Festival için konuşma tanıma yazılımıyla çıkarılmış altyazıları, ses kaydını dinleyerek satır satır denetliyor. Bir altyazı, dokuzuncu sahnede, kurgunun bir kesmesinin üzerinden üç kare taşıyor; Saadettin onun çıkışını kesmeden iki kare önceye çekiyor. Okuma hızını aşan dört altyazıyı kısaltıyor. Altyazıları, platformun istediği gibi, görüntüye gömülmemiş, ayrı bir zamanlanmış metin dosyası olarak teslim ediyor.

Usta katmanı

Deneyimli kurgucular yazıları kurgunun başında düşünür. Bir sahneye bir yer yazısı gelecekse, sahnenin açılışını, yazının okunacağı süreyi hesaba katarak kurar; bir röportajda isim yazısı gelecekse, katılımcının yüzünü kadrajın o köşesinden uzak tutan bir planı seçer. Yazılar sonradan eklendiğinde, onlara yer açmak için kurguyu değiştirmek gerekmez.

Bir başka incelik, altyazıların filmin ritmini nasıl etkilediğidir. Bir yabancı dil filmini izleyen seyirci, görüntünün bir bölümünü altyazıyı okurken kaçırır. Deneyimli kurgucular, filmlerinin altyazılı bir kopyasını da izler ve bir kesmenin, bir yüzün ya da bir ayrıntının, altyazı okunurken kaçırıldığı yerleri görür; gerekiyorsa altyazıyı ya da, kilitten önce, kesmeyi biraz kaydırır.

Kendin dene

Aklında kalsın

Filmin üzerine yazılan her şey seyirci için bir okuma işidir ve yazıların yeri, süresi ve kurguyla ilişkisi kurgu kararlarıdır. Ekran üstü yazılar güvenli alanın içinde, okunabilir bir büyüklükte ve okuma süresini karşılayacak kadar ekranda kalır. Jenerik sözleşmelere dayanan bir listeden kurulur ve her isim, sahibinin onayladığı yazılışla yer alır.

Altyazılar konuşmayla birlikte belirir, satır uzunluğu ve okuma hızı sınırlarını aşmaz ve bir kesmenin üzerinden gereksiz yere taşmaz. Altyazılar çoğu zaman görüntüye gömülmeden, ayrı bir zamanlanmış metin dosyası olarak teslim edilir. Yazılar kurgunun başında düşünülürse, sonradan onlara yer açmak için kurguyu değiştirmek gerekmez.

Otomatik konuşma tanıma bir taslaktır ve her konuşmacıyı aynı doğrulukla tanımaz; araştırmalar bazı sistemlerin siyah konuşmacılarda belirgin biçimde daha çok hata yaptığını göstermiştir. Otomatik altyazı her konuşmacı için, ses dinlenerek, eşit özenle denetlenir; bazı insanların sözlerinin daha sık yanlış aktarılması, onların daha az duyulması demektir.

Sonraki derse köprü

Platformun teknik belgesinde altyazıların yanında iki madde daha vardı: işitme engelli seyirciler için, konuşmanın yanında sesleri, müziği ve konuşanı da yazan ayrı bir altyazı dosyası ve görme engelli seyirciler için, filmde görüleni anlatan bir sesli betimleme kopyası. Saadettin ikisinin de kurgu aşamasında hazırlık gerektirdiğini, sesli betimlemenin ise diyaloğun aralarına yerleşecek boşluklar istediğini gördü. İşitme engelliler için altyazı ve sesli betimleme kopyalarının kurgu aşamasında gerektirdiği hazırlığı planlamak, M17-D06 "Erişilebilirlik: altyazı ve sesli betimleme" dersinin konusu.