Arşiv ve proje kapanışı

Açılış sahnesi

Keriman'ın kısa filmi bir festivale gitti, belgesel sürümü teslim edildi, ses ve renk ekipleri dosyalarını geri gönderdi. Yapım şirketi, kurgu odasındaki paylaşımlı depolamanın bir sonraki proje için boşaltılmasını istiyor. Saadettin depolamada duranlara bakıyor: on iki çekim gününün bütün ham kaydı, dokuz yüz altmış gigabayt çalışma kopyası, iki kurgucunun projeleri, ses ekibinin miksleri, renk ekibinin dosyaları, grafikler, müzik, teslim kopyaları ve bir düzine tablo, rapor, not.

Yapımcı soruyor: "Hepsini silebilir miyiz? Film bitti." Saadettin bir soruyla cevap veriyor: bir yıl sonra bir yayın platformu filmin daha yüksek çözünürlüklü bir sürümünü isterse, ya da Keriman filmin uzun bir sürümünü kurmak isterse, neye ihtiyacımız olacak ve onu nerede bulacağız?

Yapımcı bir şey söylemiyor. Bir filmin bitmesi ile bir projenin kapanması aynı şey değil; proje, ancak gelecekte biri onu açıp kullanabildiğinde gerçekten kapanmış sayılır.

Bu derste ne olacak

Bu modül malzemenin kurgu odasına güvenle girmesini ve orada güvenle kalmasını öğretti: kayıt biçimleri, malzeme alımı ve yedekleme, çalışma kopyaları, senkron, meta veri, ekip çalışması ve uzaktan kurgu. Modülün son dersi, malzemenin kurgu odasından nasıl çıktığına bakıyor: bir proje bittiğinde ne saklanır, nasıl saklanır ve gelecekte onu açacak kişiye ne bırakılır?

Sırasıyla neyin saklanacağına, hangi ortamda ve kaç kopya hâlinde saklanacağına, en sonda da yıllar sonra projeyi açacak birinin onu anlayabilmesi için bırakılan kapanış belgesine bakacağız.

Saadettin'in Keriman'ın kısa filmini kapatmasını izleyecek, özgün negatifi yangında yok olan ve elli yılı aşkın bir süre sonra bir hastanenin dolabında bulunan bir kopyayla yeniden izlenebilen sessiz bir filmi anacak ve arşivin, bir filmin koyu tenleri gelecekte daha doğru gösterebilmesi için neden ham kaydı saklaması gerektiğini göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Bir projenin arşivi, yalnızca bitmiş filmin bir kopyası değildir. Bitmiş film, verilmiş bütün kararların son sonucudur; ama o kararları değiştirmek, filmi yeni bir biçimde teslim etmek, bir sahneyi yeniden kurmak için, kararların ham maddesine ve kararların kaydına ihtiyaç vardır. Arşiv, bitmiş filmle birlikte, onu yeniden kurmayı mümkün kılan her şeyi saklar.

Bu "her şey"in ne kadarının saklanacağı, bir maliyet kararıdır. Bütün özgün kayıtları saklamak pahalıdır; yalnızca kullanılan bölümlerini saklamak ucuzdur, ama gelecekte kullanılmayan bir çekime ihtiyaç duyulursa, o çekim artık yoktur.

Uzun süreli saklama için, kurgu sırasında kullanılan disklerden farklı ortamlar kullanılır. Sabit diskler yıllarca kullanılmadan beklediğinde arızalanabilir; bu yüzden arşivler çoğu zaman uzun süre saklanmak üzere tasarlanmış manyetik bantlara yazılır.

Mekanizma

Neyi saklamalı

Bir projenin arşivi birkaç katmandan oluşur. Birinci katman bitmiş filmdir: en yüksek kalitedeki teslim kopyası ve teslim edilen bütün sürümler. İkinci katman filmi yeniden kurmayı sağlayan malzemedir: özgün kayıtlar, ya tamamı ya da konsolide edilmiş bölümleri, ses ekibinin miks katmanları, renk ekibinin dosyaları, grafiklerin ve görsel efektlerin katmanlı dosyaları. Üçüncü katman kararların kaydıdır: kurgu projeleri, değişim dosyaları, meta veri tabloları, raporlar. Dördüncü katman haklardır: kullanılan müziklerin, arşiv görüntülerinin, fontların lisansları ve sözleşmeler.

Saklanacak her şey, bugün değil, yıllar sonra kullanılacağı düşünülerek seçilir. Bir projeyi yeniden açacak kişi, kurgu yazılımının bugünkü sürümüne sahip olmayabilir; bu yüzden proje dosyalarının yanında, yazılımdan bağımsız biçimlerde, düz metin kesme listeleri ve ortak aktarım dosyaları da saklanır.

Nasıl saklamalı

Arşiv, malzeme alımı dersinde gördüğümüz bağımsız kopyalar ilkesine uyar: en az iki kopya, iki farklı yerde, mümkünse iki farklı ortamda. Kopyalar yazılırken sağlama toplamlarıyla doğrulanır ve sağlama toplamları arşivin içinde, bir dosya olarak saklanır; böylece yıllar sonra okunan bir dosyanın bozulup bozulmadığı anlaşılabilir.

Arşiv bir kez yazılıp unutulmaz. Belirli aralıklarla, bantlardan ya da disklerden rastgele dosyalar okunup sağlama toplamlarıyla karşılaştırılır. Ortamın okuyucuları eskimeye başladığında, arşiv yeni ortamlara taşınır.

Kapanış belgesi

Arşivin en önemli parçası çoğu zaman en küçüğüdür: projeyi yıllar sonra açacak kişiye, arşivin içinde neyin nerede olduğunu, hangi dosyanın neyi temsil ettiğini, filmin hangi yazılımlarla, hangi ayarlarla kurulduğunu anlatan bir belge. Bu belge olmadan, arşiv bir yığındır.

Kurgu odasında

Saadettin kapanışı bir hafta içinde yapıyor. Önce neyin saklanacağına karar veriyor: Keriman'la ve yapımcıyla konuşup bütün özgün ham kayıtların saklanmasına karar veriyorlar, yirmi dört terabaytın tamamı. Gerekçe basit: filmin uzun bir sürümü kurulursa, kullanılmayan çekimlere ihtiyaç olacak; konsolide edilmiş bir arşiv onları dışarıda bırakır.

Ayrıca, kurguda kullanılan bölümlerin her iki yanında kırk sekiz karelik tutamakla konsolide edilmiş bir kopyasını da çıkarıyor; bu kopya bin dört yüz gigabayt tutuyor ve yeni bir teslim için hızlıca açılabilecek hafif bir arşiv oluyor. Konsolidasyon sırasında bir uyarı çıkıyor: bir plan, özgün kaydının son karesine kadar kullanılmış; o planın arka tarafında tutamak yok. Saadettin bunu kapanış belgesine yazıyor: "Yedinci sahne, ikinci plan, dördüncü çekim: kullanılan bölüm kaydın son karesiyle bitiyor, arkada tutamak yok."

Sonra nasıl saklanacağına geçiyor. Bütün arşiv, iki ayrı bant setine yazılıyor; her dosyanın sağlama toplamı yazma sırasında doğrulanıyor ve bir dosya olarak arşive ekleniyor. Bir bant seti yapım şirketinin ofisinde, öbürü başka bir şehirdeki bir arşiv deposunda duruyor. Konsolide edilmiş hafif arşiv de ayrı bir diskte, ofiste.

Son olarak kapanış belgesini yazıyor. Belge altı sayfa: arşivin içindekiler ve yerleri, projenin teknik ayarları, kurgu ve renk yazılımlarının sürümleri, iki kurgucunun projelerinin adları, ses katmanlarının dosyaları, müzik ve font lisansları, meta veri tablosunun anahtarı ve her bölümün sorumlusu. Belgenin bir kopyası arşivin içinde, bir kopyası da yapım şirketinin belge sisteminde. Paylaşımlı depolama ancak bundan sonra boşaltılıyor.

Usta katmanı

Deneyimli kurgucular arşivi projenin sonunda değil, başında düşünür. Malzeme alımı düzeni, meta veri tabloları, adlandırma kuralları ve proje düzeni, projenin bir gün kapanacağı ve yıllar sonra açılacağı düşünülerek kurulur. İyi kurulmuş bir proje, kapandığında arşivlenmeye hazırdır; kötü kurulmuş bir proje, kapanışta haftalarca bir temizlik ister.

Bir başka incelik, arşivin kimin sorumluluğunda olduğudur. Kurgucu bir projeden ayrıldığında, arşivi bir sonraki sorumluya, çoğu zaman yapım şirketine, açık bir devirle bırakır: bantların yerini, kapanış belgesini ve arşivin ne zaman yeniden sınanması gerektiğini söyleyerek. Sorumlusu belli olmayan bir arşiv, sahipsiz kalır ve sahipsiz bir dijital arşiv, bir gün okunamaz hâle gelir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Bir filmin bitmesi ile bir projenin kapanması aynı şey değildir. Arşiv bitmiş filmle birlikte, onu yeniden kurmayı sağlayan malzemeyi, kararların kaydını ve hakları saklar. Neyin saklanacağı bir maliyet kararıdır; konsolidasyon arşivi küçültür, ama kullanılmayan çekimleri dışarıda bırakır ve bu bedel, kapanış belgesine gerekçesiyle yazılır.

Arşiv, birden fazla bağımsız kopya hâlinde, uzun süreli saklamaya uygun ortamlarda, sağlama toplamlarıyla doğrulanarak tutulur; düzenli olarak sınanır ve ortamlar eskidikçe yeni ortamlara taşınır. Kapanış belgesi arşivin haritasıdır; onsuz bir arşiv bir yığındır. Arşivin sorumlusu açıkça belirlenir.

Özgün kaydı saklamak, gelecekteki bir renk uzmanına bugünün hatalarını düzeltme imkânı bırakır. Renk ve baskı süreçleri uzun süre açık tene göre ayarlandı ve pek çok eski kopyada koyu tenlerin ayrıntısı kayboldu; özgün kayıt saklanmışsa, o ayrıntı geri getirilebilir. Yalnızca son kopyayı saklayan bir arşiv, o kopyanın kararlarını da sonsuza kadar saklar.

Sonraki derse köprü

Bir yıl sonra bir yayın platformu Keriman'ın kısa filmini satın aldı ve filmin, festival kopyasından daha yüksek çözünürlüklü bir sürümünü istedi. Film, çalışma kopyalarıyla kurgulanmıştı; yüksek çözünürlüklü sürüm için kurgunun, arşivdeki özgün ham kayıtlarla yeniden kurulması gerekiyordu. Saadettin kapanış belgesini açtı ve bu yeniden kurmanın iki aşamasını, çalışma kopyalarıyla yapılan kurgu ile özgün dosyalarla yapılan son aşamayı, birbirinden ayırarak planlamaya başladı. Çevrimdışı ve çevrimiçi kurgu aşamalarının amacını ve aralarındaki veri akışını açıklamak, M17-D01 "Çevrimdışı ve çevrimiçi kurgu (offline/online)" dersinin konusu.