Kısayollar ve kurgu hızı

Açılış sahnesi

Saadettin tanıtım filminin üçüncü sürümünde küçük bir değişiklik yapıyor: kepengin açıldığı planı yirmi dört kareden otuz altı kareye uzatıp ardından gelen dedenin yakın planını aynı ölçüde kısaltacak. Kendi yazılımında bu işi yarım dakikada yapardı. Burada, yeni yazılımda, değişikliği bitirdiğinde saatine bakıyor: üç dakika.

Ne kadar zaman kaybettiğini anlamak için değişikliği geri alıp bir kez de kendini gözleyerek yapıyor. Her fareye uzanışını, her menüye girişini, her düğmeye tıklayışını defterine birer çentikle sayıyor. Kırk bir çentik. Klibi oynatmak için ekrandaki oynat düğmesine, durdurmak için durdur düğmesine, bir kare ileri gitmek için küçük bir ok simgesine tıklamış; giriş noktasını bir menüden koymuş.

Kurgu kararı aynıydı; ne yapacağını bildiği ilk saniyeden belliydi. Üç dakikanın neredeyse tamamı, kararla eli arasındaki mesafede geçmişti.

Bu derste ne olacak

Önceki derslerde kurgu yazılımlarının ortak mantığını, projenin ve zaman çizelgesinin düzenini gördük. Bu derste kurgucunun bedeninin yazılımla nasıl konuştuğuna bakıyoruz: eller, klavye ve fare. Kurgu bir düşünme işidir, ama bu düşünmenin hızı, kurgucunun bir kararı ne kadar çabuk ekrana taşıyabildiğine de bağlıdır.

Önce bütün kurgu yazılımlarında ortak olan oynatma ve işaretleme kısayollarını, ardından bir kesmeyi oynatma sırasında işaretleyip kare kare düzeltmenin yolunu, en son da kısayolların bir kurgu odasında nasıl kurulduğunu ve korunduğunu ele alacağız. Hız burada amaç değil, araçtır: elin kararın gerisinde kalmaması.

Saadettin'in kırk bir çentiğini dokuza indirmesini izleyecek, kurgucunun çekim sırasında sette sahneleri müziğe göre kurguladığı bir aksiyon filmini anacak ve hızlı bir toplu işlemin, bir hatayı bir projenin bütün kliplerine nasıl birden yayabildiğini göreceğiz.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Kurgu yazılımlarının neredeyse hepsinde, oynatma için aynı üç tuş kullanılır: geriye oynatmak için bir tuş, durdurmak için bir tuş, ileriye oynatmak için bir tuş. Bu üç tuş klavyenin ortasında art arda dizilmiş üç harftir ve kurgucunun sağ elinin üç parmağının altına düşer.

İşaretleme için de yaygın bir düzen vardır: giriş noktası için I, çıkış noktası için O tuşu. Bir kare ileri ya da geri gitmek için çoğu yazılımda sağ ve sol ok tuşları, bir sonraki ya da önceki kesmeye atlamak için yukarı ve aşağı ok tuşları kullanılır. Ekleme ile üzerine yazma gibi kurgu işlemlerinin tuşları ise yazılıma göre değişir.

Mekanizma

Oynatmak ve aramak

Kurgucu gününün büyük bölümünü malzemeyi oynatarak, durdurarak, geri sararak ve arayarak geçirir. Bu işlerin her biri fareyle, ekrandaki düğmelerle yapıldığında, kurgucunun gözü ekrandaki görüntüden ayrılıp düğmeyi aramak zorunda kalır. JKL düzeninde ise el klavyede kalır, göz görüntüde kalır.

JKL'nin asıl gücü hızlandırmadadır. Kurgucu uzun bir malzemede bir anı ararken L'ye iki, üç kez basıp malzemeyi hızlı ileri oynatır, aradığı anı görünce K'ye basıp durur, J ile birkaç saniye geriye gider ve L ile normal hızda yeniden izler. Bütün bu hareketler tek elin üç parmağıyla ve gözün ekrandan ayrılmadan yapılır.

Oynatırken işaretlemek

Bir kesme noktası çoğu zaman bir hareketin, bir bakışın ya da bir sesin içinde bir andır ve kurgucu bu anı en iyi, malzemeyi normal hızda izlerken hisseder. Usta kurgucular bu nedenle kesme noktalarını, malzemeyi durdurup kare kare aramak yerine, oynatma sürerken giriş ya da çıkış tuşuna basarak işaretler.

Oynatırken işaretlemenin ardından gelen kare kare düzeltme, işaretin ritim duygusunu korurken kesin yerini bulmayı sağlar. Kurgucu, işaretin bir iki kare öncesine ve sonrasına ok tuşlarıyla gider, her kareye bakar ve doğru kareyi seçer.

Kısayol düzenini kurmak ve korumak

Her kurgucu, yıllar içinde kendi kısayol düzenini kurar ve bu düzen parmaklarına yerleşir. Yeni bir yazılıma geçerken ya da başka birinin bilgisayarında çalışırken, en çok zaman bu düzenin yokluğunda kaybedilir. Usta kurgucular bu nedenle kısayol düzenlerini bir dosya olarak kaydeder ve yanlarında taşır.

Kısayol düzeni kurulurken en sık kullanılan işlemler, elin en kolay ulaştığı tuşlara verilir. Sık kullanılan bir işlem, elin klavyenin bir köşesine uzanmasını ya da üç tuşa birden basmasını gerektiriyorsa, düzen yeniden kurulur.

Kurgu odasında

Saadettin önce kendi eski yazılımındaki kısayol düzenini hatırladığı kadarıyla döküyor: hangi tuşun neye karşılık geldiği, en çok kullandığı on iki işlem. Listeyi defterinin arka sayfasına geçiriyor. Sonra yeni yazılımın kısayol ayarlarını açıyor ve bu on iki işlemi, eski yazılımda olduğu tuşlara bağlıyor. JKL ve giriş, çıkış tuşları zaten aynı yerde; ekleme, üstüne yazma, bir sonraki kesmeye atlama ve kesme noktasını bir kare ileri geri kaydırma işlemlerini kendi alışkanlığına göre değiştiriyor. Düzeni bir dosya olarak kaydediyor.

Sonra aynı değişikliği yeniden yapıyor ve yine çentik atıyor, bu kez her tuşa basışı sayarak. Kepengin planına aşağı ok tuşuyla atlıyor. L ile oynatıyor ve kepengin ilk vuruşunun yankısı sönmeye başladığı anda çıkış tuşuna basıyor. İşaret, planın otuz sekizinci karesine düşüyor; ritim duygusu doğru, ama Saadettin iki kare fazla olduğunu görüyor. Sol ok tuşuyla iki kare geri gidiyor; çıkış noktası otuz altıncı karede sabitleniyor.

Kesme noktasını sağa kaydıran kısayolla kepengin planını on iki kare uzatıyor; ardından gelen dedenin yakın planı aynı ölçüde kısalıyor, çünkü işlem iki planın arasındaki kesmeyi kaydırıyor, tanıtım filminin toplam süresi değişmiyor. Tanıtım filmini K ve L ile kesmenin iki saniye öncesinden başlatıp izliyor.

Dokuz çentik. Fareye bir kez bile uzanmamış. Değişiklik elli saniye sürmüş; üç dakikanın üçte birinden az. Saadettin ertesi gün kısayol dosyasını post prodüksiyon şirketinin asistanına da veriyor; asistan, kendi alışkanlıklarına göre birkaç tuşu değiştirip kendi dosyasını kaydediyor.

Usta katmanı

Deneyimli kurgucular hızı, kurgunun bütün aşamalarında aynı biçimde kullanmaz. Malzemeyi tanıma ve kaba kurgu aşamalarında hız önemlidir: kurgucu çok sayıda kesmeyi hızla dener, çok sayıda çekimi hızla karşılaştırır. İnce kurgu aşamasında ise hız yavaşlar; kurgucu her kesmeyi kare kare inceler ve hızlı bir kısayolun getirdiği alışkanlıkla bir kararı aceleye getirmemeye dikkat eder.

Bir başka incelik, kurgucunun bedenidir. Kısayollar fareye uzanmayı azaltır, ama bileği ve parmakları uzun saatler aynı hareketlere zorlar. Kısayol düzeni kurulurken, bir elin sürekli aynı gerilimde kalmaması, sık kullanılan işlemlerin iki ele dağıtılması da düşünülür. Bu modülün son dersinde, kurgucunun bedenini koruyan çalışma düzenine ayrıca döneceğiz.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kurgu bir düşünme işidir, ama düşünmenin hızı kararın ekrana ne kadar çabuk taşındığına da bağlıdır. Hız denemenin maliyetini düşürür; denemesi ucuz olan kurgucu daha çok dener ve daha iyisini seçer. JKL oynatma ve giriş, çıkış tuşları pek çok kurgu yazılımında aynıdır; el klavyede, göz görüntüde kalır.

Oynatırken işaretleme kurgucunun ritim duygusunu taşır; ardından kare kare düzeltme kesin yeri bulur. Kısayol düzeni kişiseldir, bir dosya olarak kaydedilir ve taşınır; en sık kullanılan on ile yirmi işlem, elin en kolay ulaştığı tuşlara verilir. Bir kurgu odasında ortak bir düzen, kurgucuların birbirinin işini devralmasını kolaylaştırır.

Hız bir hatayı da çoğaltır. Tek tuşla bütün kliplere uygulanan bir işlem, bir referansın yanlış seçimini, örneğin bütün yüzleri tek bir tenin tonuna yaklaştırmayı, birkaç saniyede bütün bir sahneye yayabilir. Toplu işlemlerin sonucu, özellikle yüzlerde, tek tek kontrol edilmelidir.

Sonraki derse köprü

Saadettin kısayol düzenini kurduktan sonra, kesme noktasını kaydırmak için kullandığı işlemin, zaman çizelgesinde her seferinde farklı bir şey yaptığını gördü. Bir seferinde iki planın arasındaki kesme kaydı ve tanıtım filminin süresi değişmedi; bir başka seferinde yalnızca bir plan uzadı ve arkasındaki her şey ileri itildi. Dört trim türünü ayırt edip her birinin sekansın süresini ve komşu planları nasıl etkilediğini göstermek, M15-D05 "Trim türleri: ripple, roll, slip, slide" dersinin konusu.