Diyalog düzenleme ve oda tonu

Açılış sahnesi

Lâl kuyumcu filminin bir sahnesini durdurup Saadettin'e kulaklığı uzatıyor. Sahnede dede dükkânda bir müşteriyle, eski bir bileziğin ayarı üzerine konuşuyor; altı plan, dede ile müşteri arasında gidip geliyor. Görüntüde sahne akıcı. Saadettin onu belki yüz kez izlemiş.

Kulaklıkla dinlediğinde başka bir şey duyuyor. Dedenin planlarında arka planda çarşının hafif bir uğultusu var; müşterinin planlarında bu uğultu daha yüksek ve içinde uzaktan bir çekiç sesi. Her kesmede uğultu bir an değişiyor. Görüntüde görünmeyen kesme, seste duyuluyor; seyirci nedenini bilmeden sahnenin parçalandığını hissediyor.

Saadettin sebebini hemen buluyor: dedenin planları sabah, müşterinin planları öğleden sonra çekilmişti ve o saatte çarşı daha kalabalıktı. İki farklı zamanın sesi, aynı sahnenin içinde yan komşu oluyor. Görüntü bu farkı gizleyebiliyor; ses gizleyemiyor.

Bu derste ne olacak

Önceki derste kurgu odasıyla miksaj salonu arasındaki sınırı bir devir listesiyle çizdik. Bu derste o sınırın tam üzerinde duran bir işe bakıyoruz: diyalog düzenleme. Diyalogun son temizliği ses ekibinin diyalog kurgucusuna aittir; ama kurgucu, diyaloğu ona hangi hâlde teslim ettiğiyle onun işini ya kolaylaştırır ya da büyük ölçüde zorlaştırır.

Sırasıyla bakacağımız konular şunlar: kesmelerin seste neden duyulduğu, bu kesmelerin oda tonu ve çapraz geçişlerle nasıl gizlendiği ve diyalog izlerinin ses ekibine nasıl bir düzende bırakıldığı. Oda tonunu sessizlik dersinde tanımlamıştık; burada onu bir onarım aracı olarak kullanacağız.

Saadettin'in bilezik sahnesinin sesini kare kare onarmasını izleyecek, müziğin neredeyse hiç kullanılmadığı ve gerilimin büyük ölçüde odaların ve rüzgârın sesinden kurulduğu bir filme bakacak ve bir sahnenin sesi bozuk diye bir oyuncunun yüzünün okunmadığı bir çekime geçmenin neden yanlış bir takas olduğunu soracağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Sette her plan ayrı bir anda kaydedilir ve her anın kendi arka plan sesi vardır: bir klimanın açık ya da kapalı olması, bir kuşun ötmesi, bir arabanın geçmesi, mikrofonun oyuncuya biraz daha yakın ya da uzak durması. Kurgucu iki planı art arda koyduğunda, bu iki arka plan sesi kesme noktasında birbirine değer ve aralarındaki fark duyulur.

Kesmeyi seste gizlemenin iki temel aracı vardır. Biri, kesme noktasında iki sesin birkaç kare boyunca birbirine karışmasıdır. Öbürü, diyalogların arasındaki boşlukların, sessizlik yerine, mekânın kendi arka plan sesiyle doldurulmasıdır; bu ses oda tonudur.

Mekanizma

Kesme seste neden duyulur

Bir kesme seste üç nedenle duyulur: arka plan sesinin düzeyi değişir, arka plan sesinin içeriği değişir ya da kesme noktası bir sesin ortasına düşer. İlk ikisi farklı zamanlarda ya da farklı mikrofon konumlarıyla kaydedilmiş planlardan gelir. Üçüncüsü, kurgucunun bir repliği bir hecenin, bir nefesin ya da bir kapı sesinin tam ortasından kesmesinden doğar.

Kurgucu kesme noktalarını belirlerken görüntüye bakar; ama her kesmeyi bir kez de yalnızca kulakla dinlemelidir. Görüntü kapatılıp sahne baştan dinlendiğinde, gözün gizlediği kesmeler bir bir ortaya çıkar.

Boşluğu doldurmak

Bir repliğin bir bölümü çıkarıldığında ya da iki planın arasında bir duraklama uzatıldığında, ses izinde bir boşluk kalır. Bu boşluk sessiz bırakılırsa seyirci onu bir delik olarak duyar. Kurgucu boşluğu aynı mekânın oda tonuyla doldurur: ya sette ayrıca kaydedilmiş oda tonundan, ya da aynı plan içinde, kimsenin konuşmadığı bir andan.

Doldurulan ses, kullanılan planın sesine olabildiğince yakın olmalıdır. Aynı mekânın, aynı mikrofonla, aynı saatte kaydedilmiş bir sesi en iyisidir; aynı mekânın başka bir saatte kaydedilmiş sesi bile, başka bir mekânın sesinden iyidir.

Diyalog izlerini düzenlemek

Kurgucu diyalog seslerini tek bir izde art arda dizerse, diyalog kurgucusu her kesmeyi ayrı ayrı açmak, uzatmak ve yeniden düzenlemek zorunda kalır. Bu yüzden kurgucular diyaloğu, her plan ya da her mikrofon ayrı bir izde olacak biçimde, izler arasında dönüşümlü olarak dizer.

Kurgu odasında

Saadettin bilezik sahnesini açıyor ve sesi baştan düzenliyor. Önce sahnenin altı planının sesini iki ize dönüşümlü olarak diziyor: dedenin planları birinci izde, müşterinin planları ikinci izde. Her planın sesini, görüntüdeki kesme noktasının iki yanına on iki kare uzatıyor.

Sonra her kesmede, iki iz arasında altı karelik bir çapraz geçiş kuruyor. Beş kesmenin dördünde bu yetiyor: çarşının uğultusundaki fark yumuşuyor ve kulak onu bir geçiş olarak değil, aynı mekânın akışı olarak duyuyor. Beşinci kesmede ise müşterinin planındaki uzak çekiç sesi, kesmenin hemen üstüne düşüyor ve çapraz geçiş onu yarıda kesiyor. Saadettin bu kesmede müşterinin sesini dört kare daha erken başlatıyor; çekiç sesi artık dedenin son kelimesinin altında başlayıp müşterinin planına taşıyor ve bir ses köprüsü gibi duyuluyor.

Kalan sorun, dedenin planlarıyla müşterinin planları arasındaki uğultu düzeyi farkı. Lâl'in ekibi bunu son miksajda dengeleyecek; ama Saadettin, sahnenin içinde, müşterinin bir cümlesini çıkardığı yerde kalan otuz sekiz karelik bir boşluğu doldurmak zorunda. Dükkânın oda tonu sette sabah kaydedilmişti; Saadettin bu otuz sekiz kareyi sabahki oda tonuyla doldurursa, öğleden sonranın daha kalabalık uğultusunun ortasında bir an boşluk açılacak. Bunun yerine müşterinin üçüncü çekiminin sonundan, kimsenin konuşmadığı iki saniyelik bir bölüm alıp boşluğa koyuyor; öğleden sonranın sesi, öğleden sonranın planlarının arasında kesintisiz akıyor.

Saadettin devir listesine sahne için iki satır ekliyor: "Dama tahtası düzeni, her kesmede on iki karelik uzatma; çapraz geçişler geçicidir. 00:24:18'deki otuz sekiz karelik doldurma, müşterinin üçüncü çekiminden alınmış öğleden sonra sesidir; sabahki oda tonuyla değiştirilmemeli." Lâl listeyi okuyup son satırın altına bir onay işareti koyuyor.

Usta katmanı

Deneyimli kurgucular diyaloğu kurgu sırasında bile kelime düzeyinde düzenleyebilir: bir oyuncunun bir çekimdeki bir kelimesini, başka bir çekimdeki aynı kelimeyle değiştirmek, bir nefesi çıkarmak ya da eklemek, bir repliğin ritmini birkaç kare oynatarak düzeltmek. Bu işin sınırı, oyuncunun oyununu değiştirmemesidir. Bir kelimenin başka bir çekimden alınması bir onarımdır; bir cümlenin anlamını değiştirecek biçimde parçalardan kurulması ise oyuncunun söylemediği bir şeyi söyletmektir.

Bir başka incelik, hangi sesin kurgu odasında onarılamayacağını bilmektir. Bazı sesler, rüzgârın mikrofonu dövdüğü, bir motorun repliğin tam üstüne bindiği sesler, hiçbir çekimden ödünç alınarak düzeltilemez ve oyuncunun stüdyoda yeniden seslendirmesini gerektirir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Görüntüde görünmeyen bir kesme seste duyulabilir: farklı zamanlarda, farklı mikrofon konumlarıyla kaydedilmiş planların arka plan sesleri kesme noktasında birbirine değer. Kurgucu her kesmeyi bir kez de yalnızca kulakla dinler. Kesmeler, birkaç karelik çapraz geçişlerle ve diyaloglar arasındaki boşlukların mekânın kendi oda tonuyla doldurulmasıyla gizlenir.

Doldurulan ses kullanılan planın sesine olabildiğince yakın olmalıdır: aynı mekân, aynı saat, mümkünse aynı çekim. Diyalog, dama tahtası düzeniyle izler arasında dönüşümlü dizilir ve her planın sesi kesmenin ötesine uzatılır; böylece ses ekibine onarım için malzeme kalır. Kelime düzeyinde onarım bir araçtır, ama oyuncunun söylemediği bir okumayı kurmak onun oyununu değiştirmektir.

Bir sahnenin sesi bozuk diye, bir oyuncunun yüzünün okunmadığı bir çekime geçmek bir onarım değil, bir kayıptır. Ses çoğu zaman başka çekimlerden ya da stüdyoda yeniden seslendirmeyle onarılabilir; ışığı tek bir yüze göre kurulmuş bir çekimde kaybolan ifade ise kurgu odasında geri getirilemez.

Sonraki derse köprü

Bilezik sahnesinin sesi onarıldıktan sonra Keriman sahneyi yeniden izledi ve bir istekte bulundu: kurgu sırasında sahnenin altına geçici olarak konmuş bir yaylı çalgı parçası vardı ve Keriman o parçanın besteciye örnek olarak gönderilmesini istiyordu. Saadettin sahneyi o parçayla kurduğunu, kesmelerinin bir kısmının parçanın vuruşlarına göre yerleştiğini hatırladı. Geçici müziğin kurgu kararlarını nasıl yönlendirdiğini görüp bunun besteci ve yönetmen ilişkisine etkisini değerlendirmek, M14-D03 "Geçici müzik (temp) ve tuzağı" dersinin konusu.