Dövüş ve dublör sahnesi

Açılış sahnesi

Veda yemeğinden sonra, gece, iskelede. Vapuru hurdaya alan şirketin adamı Nusrettin, iskelede sigara içerken Rüstem'le alay ediyor. Ragıp önce susuyor, sonra Nusrettin'in yakasına yapışıyor. Kısa, çirkin bir kavga: iki yumruk, bir itiş, Ragıp'ın iskelenin tahtalarına düşüşü. Senaryoda dört satır, ekranda yirmi iki saniye.

Kavga bir dövüş koordinatörüyle çalışılmış ve oyuncular birbirine hiç dokunmadan oynamış. Her yumruk, kameranın açısına göre ayarlanmış: yumruk yüzün önünden, birkaç santim uzaktan geçiyor ve kamera bu boşluğu görmeyecek bir yerde duruyor. Tahir'in ilk kurgusunda Ragıp'ın Nusrettin'e attığı ilk yumruk, yandan çekilmiş bir planda, yumruğun yüze varmasından sonra kesiliyor.

Test izleyicilerinden biri gülüyor. Yumruk, yandan çekilmiş planın son iki karesinde Nusrettin'in çenesinin önünden boşluğa geçiyor ve seyirci, yumruğun hiç değmediğini görüyor. Kavganın bütün ağırlığı, iki karelik bir boşlukta dağılıyor.

Bu derste ne olacak

Önceki derste bir kovalamacanın mesafesini bir eğri gibi kurduk ve atlayışı bir dublörün yaptığı bir anı, dublörün yüzü görünmeden kullandık. Bu derste mesafe sıfıra iniyor: iki beden birbirine çarpıyor, ya da çarpıyormuş gibi görünüyor. Bir dövüş sahnesinin inandırıcılığı, kurgucunun her darbede kesmeyi hangi kareye koyduğuna bağlıdır.

Bu derste bir darbenin sette nasıl bir açı hilesiyle çekildiğini ve kurgunun bu hileyi hangi karede kesmesi gerektiğini göreceğiz. Darbe ile tepkinin iki ayrı plandan nasıl birleştirildiğini, aradaki kare örtüşmesini ve darbe sesinin görüntüye göre ne kadar kayabileceğini ölçen bir araştırmayı tartışacağız. Bir boks filminin, ringin içine giren tek bir kamerayla ve her yumruğu ayrı bir sesle nasıl kurulduğuna bakacağız. Sonra Tahir'in iskele kavgasını, yumruk yüze değiyormuş gibi görünecek biçimde yeniden kuracağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

Sinemadaki dövüşlerin büyük çoğunluğunda kimse gerçekten vurulmaz. Darbe sette bir açı hilesiyle kurulur ve kurguda tamamlanır.

Bu hile ancak belirli karelerde işler. Yumruğun yüzün önünden geçtiği kare, hilenin en inandırıcı olduğu karedir; o kareden sonra yumruk yüzün öbür yanına geçer ve açı ne olursa olsun boşluk görünmeye başlar.

Bir darbe çoğu zaman iki plandan kurulur: darbeyi atanın planı ve darbeyi yiyenin tepkisi. İki plan arasında küçük bir hareket örtüşmesi bırakmak, M03-D03'te gördüğümüz harekette kesmenin bir dövüşteki biçimidir.

Mekanizma

Hileyi doğru karede kesmek

Açıyla satılan bir darbenin kurgudaki ilk kuralı, darbe karesinden sonra o planda kalmamaktır. Kurgucu darbeyi atanın planını, yumruğun yüze en yakın göründüğü karede ya da bir kare öncesinde keser ve tepki planına geçer.

Darbe ile tepkiyi buluşturmak

Darbenin inandırıcılığı, tepkinin darbeyle tam buluşmasına bağlıdır. Tepki erken gelirse, vurulan darbe gelmeden savrulmuş gibi görünür; geç gelirse, darbe bir an havada asılı kalır. Darbe örtüşmesi bu buluşmayı sağlamlaştırır, ama örtüşmenin uzunluğu çok dar bir aralıkta doğru olur.

Darbenin sesi

Bir darbenin sesi, görüntüde değmeyen bir yumruğu değdirir. Ses ekibi her darbeye ayrı bir ses tasarlar; ama sesin görüntüdeki darbe karesine göre nerede durduğu, darbenin inandırıcılığını belirler.

Bir saniyenin yirmi beş kareye bölündüğü bir zaman çizelgesinde yetmiş beş milisaniye yaklaşık iki kare, yüz seksen sekiz milisaniye yaklaşık dört buçuk karedir. Bu bulgu kurgucuya bir yön verir: bir darbenin sesi, görüntüdeki darbe karesinden en fazla iki kare önce gelmeli, gecikmesi ise biraz daha uzun olabilir. Darbe sesini darbe karesinin bir iki kare önüne koymak, sesin görüntüyü "çekmesini" sağlayabilir; ama daha erken gelen bir ses, seyircide bir yapaylık duygusu uyandırır.

Usta katmanı

Deneyimli bir kurgucu, bir dövüşün yalnızca darbelerden değil, darbelerin arasındaki nefesten, yorgunluktan ve dövüşenlerin yüzünden oluştuğunu bilir. En iyi dövüş sahneleri, bir darbe dizisi değil, iki bedenin bir hikâyesidir.

Kızgın Boğa'nın boks sahneleri, bir dövüşün inandırıcılığının yalnızca darbelerin değmesinden gelmediğini gösteriyor. Kamera ringin içinde olduğu için seyirci dövüşü bir tribünden değil, dövüşenlerin arasından görür; her darbenin ardından bir yüz, bir nefes, bir yorgunluk gelir. Her yumruğun ayrı bir sesle kurulması, darbeleri birbirinden ayırır: hiçbir yumruk bir öncekinin tekrarı gibi duyulmaz. Dövüşün ritmini darbe sayısı değil, her darbenin kendine ait ağırlığı kurar.

Kurgu odasında

Tahir'in iskele kavgasına dönelim. Ragıp'ın ilk yumruğu yandan çekilmiş planda sekiz karede yol alıyor; sekizinci karede yumruk Nusrettin'in çenesinin önünden geçiyor ve dokuzuncu karede öbür yana çıkıp boşlukta görünüyor. İlk kurgu, planı onuncu karede kesiyordu; seyircinin gördüğü iki kare, dokuz ve on, hilenin kendisiydi.

Tahir yandan planı yedinci karede, yumruk çeneye bir kare kala kesiyor. Tepki için malzemede Nusrettin'in omzunun üzerinden, Ragıp'a doğru çekilmiş bir plan var; bu planda yumruk Nusrettin'in başının arkasında kayboluyor ve başı savruluyor. Tahir tepki planını, Nusrettin'in başının savrulmaya başladığı karenin iki kare öncesinden açıyor; yumruğun son hareketi iki planda iki kare üst üste biniyor ve darbe ağır iniyor. Darbe sesini, tepki planının ilk karesine, yani kesmenin hemen ardına koyuyor; ses, darbe karesiyle aynı yerde.

Sonra Ragıp'ın tahtalara düştüğü ana geçiyor. Düşüş bir dublörle değil, oyuncunun kendisiyle, bir minderle çekilmiş ve iki denemesi var. Tahir düşüşün ardından Ragıp'ın yüzüne, yakın bir plana geçiyor; Ragıp'ın elmacık kemiğinde makyaj ekibinin yaptığı bir sıyrık ve kızarıklık olması gerekiyor. Ama iki denemeden birinde yara makyajı, Ragıp'ı oynayan oyuncunun koyu teninde neredeyse hiç görünmüyor. Makyaj, açık bir tende morarma ve kızarıklık olarak okunacak renklerle yapılmış; koyu tende ise bu renkler tenle birleşiyor ve yara kayboluyor. Öbür denemede, makyaj ekibinin ikinci denemeden önce yarayı koyu tene göre, daha derin ve daha parlak bir yara dokusuyla yeniden yaptığı görülüyor; yara burada okunuyor. Tahir ikinci denemeyi kullanıyor ve devamlılık için bir not düşüyor: kavgadan sonraki iki sahnede Ragıp'ın yarası, bu ikinci makyajla aynı görünmeli. Makyaj ekibine de, yara ve morluk makyajının koyu tenli oyuncular için baştan ayrı tasarlanmasını yazıyor; aynı makyaj iki tende aynı yarayı göstermiyor.

Kendin dene

Aklında kalsın

Sinemadaki dövüşlerin çoğunda darbe, açıyla satılan bir hiledir: yumruk yüzün önünden geçer, kamera boşluğu gizler, vurulan başını savurarak darbeyi satar. Kurgucu darbeyi atanın planını darbe karesinde ya da bir kare öncesinde keser; darbe karesinden sonra kalmak hilenin boşluğunu gösterir. Darbe ile tepki iki plandan kurulur ve aralarındaki birkaç karelik örtüşme darbeyi ağırlaştırır; fazla örtüşme bir tekrara dönüşür.

Bir darbe sesinin görüntüden önce gelmesi, geride kalmasından daha kolay fark edilir; çarpma seslerinde bu pencere dardır ve saniyede yirmi beş karede ses en fazla iki kare önden gelebilir. Dövüşün ritmini darbe sayısı değil, darbelerin arasındaki nefes ve her darbenin kendine ait ağırlığı kurar. Belgeselde ise darbe, gerçekte olduğundan farklı gösterilmemelidir.

Yara ve morluk makyajı açık bir tene göre tasarlandığında, koyu bir tende tenle birleşip kaybolabilir. Kurgucu yaranın okunduğu denemeyi seçer, kavgadan sonraki sahnelerde yaranın aynı görünmesini devamlılık notuna yazar ve makyaj ekibine yaranın koyu tenli oyuncular için baştan ayrı tasarlanmasını iletir.

Sonraki derse köprü

Tahir kavganın ilk yumruğunu iki plandan kurdu: yandan ve omuz üstünden. Ama Serap kavgayı üç kamerayla, aynı anda çekmişti ve malzemede aynı yumruğun üç ayrı açısı var. Üç açının hepsini kullanmak yumruğu üç kez gösterir; birini seçmek öbür ikisinin verdiğini kaybettirir. Aynı anı farklı açılardan çeken kameraların malzemesinden, aynı hareketi tekrar etmeyen ve seyircinin okuyabileceği bir dizi kurmak, M09-D04 "Çok kameralı aksiyon malzemesi" dersinin konusu.