Çok kişili sahne · Kurgu Akademisi

Açılış sahnesi

Vapurun son seferinden önceki gece, tayfa salonunda bir veda yemeği. Masada altı kişi var: Rüstem başta, sağında Nadide ve Ragıp, solunda Hızır, Fethi ve müdür Necmettin. Hızır kadehini kaldırıp bir şaka yapıyor; şaka Ragıp'a, ama Ragıp'ın adı geçmiyor. Herkes gülüyor, Ragıp utanmış gibi başını eğiyor.

Tahir'in ilk kurgusunu izleyen iki kişiye "Hızır şakayı kime yaptı?" diye soruluyor. Biri "Fethi'ye", öbürü "Rüstem'e" diyor. İkisi de yanılıyor. Tahir sahneyi açıp bakıyor: Hızır'ın yakın planından sonra, şakanın ardından gelen ilk plan Fethi'nin gülen yüzü, ikinci plan Rüstem'in gülümsemesi. Ragıp'ın başını eğdiği plan dördüncü sırada ve o zamana kadar seyirci kararını vermiş.

Altı kişi, on beş olası ikili ilişki, her biri bir bakış yönü. İki kişilik bir sahnede seyircinin hiç sormadığı bir soru, burada her kesmede yeniden soruluyor: kim kime konuşuyor?

Bu derste ne olacak

Bu modül boyunca diyaloğu çoğunlukla iki kişi arasında kurduk. Bu derste masaya daha çok kişi oturtuyoruz. Üç ve daha çok kişinin konuştuğu bir sahnede kurgucunun ilk işi, seyircinin konuşanı, dinleyeni ve sözün kime yöneldiğini her an takip edebilmesini sağlamaktır.

Bu derste bir grup sahnesinde mekânı ve kişilerin yerini nasıl sabitleyeceğimizi, bakış yönlerinin sözün kime gittiğini nasıl anlattığını ve birden çok eksenin aynı sahnede nasıl yönetileceğini göreceğiz. Grubu alt gruplara bölmenin ve sözün hedefini tepki sırasıyla göstermenin yollarını tartışacağız. Bir masanın etrafında dönen kameranın kişileri bilerek kaybedip yeniden bulduğu bir film açılışına bakacağız. Sonra Tahir'in veda yemeğini, Hızır'ın şakası Ragıp'a ulaşacak biçimde yeniden kuracağız.

Bu derste geçen kişiler ve projeler ders için yazılmış kurgusal örneklerdir. Film örnekleri ve kaynaklar gerçektir.

Sıfır noktası

M03'te ekseni ve bakış çizgisini iki kişi arasında tanımladık: iki karakteri birleştiren hayalî çizgi ve kameranın onun bir yanında kalması. Çok kişili bir sahnede bu çizgi tek değildir.

Bir grup sahnesinde seyircinin aklında üç soru vardır: kim konuşuyor, kime konuşuyor ve öbürleri ne yapıyor? M06-D09'da aksiyon için sorduğumuz kim, nerede, ne yapıyor sorularının diyalogdaki karşılığıdır. İki kişilik bir sahnede ikinci soru kendiliğinden cevaplanır; çok kişili bir sahnede ise kurgucunun kurması gerekir.

Yaygın yanlış"Çok kişili sahnede her konuşanın yakın planına geçmek yeter."

Doğrusu

Konuşanları sırayla göstermek, seyirciye kimin konuştuğunu söyler ama kime konuştuğunu söylemez. Yakın planlar arasında gidip gelen bir grup sahnesi, seyircinin haritasını hızla siler: kişiler ekranın hangi yanında, kimin yanında oturuyor, kim kime bakıyor? Grup sahnesi, yakın planların yanında haritayı yenileyen geniş ve orta planlar ister.

Mekanizma

Haritayı sabitlemek

Çok kişili bir sahnede seyirci önce bir harita ister: kişiler nerede ve birbirlerine göre nasıl duruyor? Bu harita genellikle sahnenin başında bir grup planıyla ya da bütün sahne planıyla verilir ve sahne boyunca, özellikle konuşmanın yönü değiştiğinde, yenilenir.

Sözün hedefi

Konuşanın sözü kime yöneldiğini, seyirci büyük ölçüde konuşanın bakışından ve sözden sonra gördüğü yüzden çıkarır. Kurgucu bu yüzden muhatabı, tepki planlarının sırasıyla kurar. Sözün hedefi olan kişinin tepkisi önce gelirse, seyirci sözü ona yönelmiş olarak okur.

Alt gruplar

Büyük bir grup çoğu zaman alt gruplara bölünür: masanın bir ucunda bir konuşma, öbür ucunda başka bir konuşma. Kurgucu sahneyi bu alt gruplara göre düzenleyebilir; her alt grubu kendi iki ya da üç kişilik planlarıyla kurar ve alt gruplar arasındaki geçişleri bir grup planıyla ya da bir bakışla yapar.

Usta katmanı

Deneyimli bir kurgucu, bir grup sahnesinde seyircinin her an her şeyi bilmesinin gerekmediğini de bilir. Bazen seyircinin bir an için kimin konuştuğunu kaybetmesi, bir masanın kalabalığını, sözlerin birbirine karışmasını yaşatır; önemli olan, seyircinin sahnenin dönüm noktalarında yerini yeniden bulmasıdır.

Rezervuar Köpekleri'nin açılışı, bir grup sahnesinde iki ayrı stratejinin aynı sahnede nasıl kullanılabileceğini gösteriyor. Dönen kamera seyirciyi masaya oturtur ve konuşanı her an göstermeyerek bir kalabalığın içinde olma duygusunu verir; seyirci kimin konuştuğunu sesten ve masadaki yerinden çıkarır. Bahşiş tartışmasında ise konuşma iki üç kişi arasında keskinleşir ve film bu kez kimin kime konuştuğunu yakın planlarla netleştirir. Kalabalık bir masa, tartışma başladığında bir alt gruba daralır.

Yaygın yanlış"Çok kişili sahnede seyirci kimin konuştuğunu bir an bile kaybetmemelidir."

Doğrusu

Seyircinin bir grup sahnesinin dönüm noktalarında yerini bilmesi gerekir. Ama bir kalabalığın, bir şakalaşmanın, bir karmaşanın yaşatılması için seyircinin kısa bir an kimin konuştuğunu seçememesi bir araçtır. Önemli olan, bu anların bilerek kurulması ve sahnenin dönüm noktalarında seyircinin haritasının yeniden verilmesidir.

Kurgu odasında

Tahir'in veda yemeğine dönelim. Hızır'ın şakası Ragıp'a; ama ilk kurguda şakanın ardından gelen ilk iki yüz Fethi'nin ve Rüstem'in yüzleri ve seyirci şakanın muhatabını onlarda arıyor. Tahir önce Hızır'ın şakayı yaptığı yakın plana bakıyor. Hızır şakanın son kelimesinde başını sağa, masanın öbür yanına çeviriyor; bakışı Ragıp'ın oturduğu yöne gidiyor. Ama kesme, bakışın tamamlandığı kareden önce yapılmış ve seyirci Hızır'ın nereye baktığını görmeden Fethi'ye geçiyor.

Tahir kesmeyi, Hızır'ın bakışının durduğu karenin sekiz kare sonrasına alıyor. Sonra şakanın ardından ilk tepki olarak Ragıp'ın başını eğdiği planı koyuyor. Fethi'nin gülen yüzü ve Rüstem'in gülümsemesi ikinci ve üçüncü sıraya iniyor; artık bir şakanın muhatabı değil, bir şakaya gülen tanıklar. Seyirci şakanın Ragıp'a yapıldığını, Hızır'ın bakışından ve Ragıp'ın tepkisinin ilk gelmesinden okuyor.

Sahnenin geri kalanı için Tahir masanın bir haritasını çiziyor ve her plana bir ok koyuyor. Masanın başındaki Rüstem'den çekilmiş bir grup planı var; sahneyi bununla açıyor ve sahnenin üç dönüm noktasında, Necmettin'in konuşmasından önce, Nadide'nin kalkıp masayı terk etmesinden sonra ve Rüstem'in son sözünden önce, bu plana dönüyor. Masayı iki alt gruba ayırıyor: Rüstem'in sağı ve solu. Hızır ile Fethi'nin kendi aralarındaki takılmalarını kendi iki kişilik planlarıyla, Nadide ile Ragıp'ın fısıltılarını kendi planlarıyla kuruyor; iki alt grup arasında yalnızca bakışlarla geçiyor.

Grup planlarını seçerken Tahir bir şeye daha dikkat ediyor. Masada altı kişinin teni birbirinden çok farklı: Ragıp ile Hızır'ın teni koyu, Necmettin'inki açık, Nadide'ninki ikisinin arasında. Grup planında hepsi tek bir pozlamayla kaydedilmiş ve masanın üzerindeki tek sarı avize, açık tenli yüzlere göre ayarlanmış. İlk grup planı denemelerinde Necmettin'in yüzü iyi okunuyor ama Ragıp ile Hızır'ın yüzleri, masanın gölge tarafında, ayrıntısını kaybediyor; seyirci grup planında iki adamın yalnızca silüetini görüyor. Kamera raporunda, sahnenin ikinci yarısındaki grup planı denemeleri için ışık ekibinin masanın gölge tarafına alçak, yumuşak bir dolgu ışığı eklediği notu var. Tahir grup planının bu denemelerini kullanıyor; Ragıp ile Hızır'ın yüzleri artık grup planında da seçiliyor. Sahnenin ilk yarısındaki grup planı yine eski denemelerden gelmek zorunda olduğu için, Tahir Ragıp ile Hızır'ın o bölümdeki önemli tepkilerini grup planında değil, onların kendi ışıkları ayarlanmış tek kişilik planlarında gösteriyor. Grup planı haritayı veriyor; yüzleri ise, tek bir pozlamanın herkese adil davranmadığı yerde, tek kişilik planlar taşıyor.

Kendin dene

Dört ya da beş arkadaşınla bir masa etrafında kısa bir sohbet çek; sohbette bir kişi, adını söylemeden, masadakilerden birine takılsın. Masanın başından bir grup planı, iki ayrı alt grup planı ve her kişinin tek kişilik planlarını çek. Sahneyi kurmadan önce masanın kuşbakışı bir haritasını çiz ve her plana, kişinin bakış yönünü gösteren bir ok koy. Sonra takılmanın ardından ilk tepki olarak takılmanın hedefi olmayan birinin yüzünü koyduğun bir kurgu yap; ardından hedefin yüzünü ilk sıraya aldığın bir kurgu yap. İki kurguyu sahneyi bilmeyen birine göster ve takılmanın kime yapıldığını sor. Son olarak grup planında her yüzün okunup okunmadığına bak ve okunmayan yüzlerin önemli tepkilerini hangi planda göstereceğini yaz.

Aklında kalsın

Çok kişili bir sahnede birden çok eksen vardır ve kurgucu her an hangi eksenin geçerli olduğunu bilmek zorundadır. Seyircinin haritası grup planlarıyla kurulur ve konuşmanın yönü değiştiğinde yenilenir; yalnızca yakın planlarla kurulmuş bir grup sahnesi haritayı siler. Seyirci bir sözün muhatabını büyük ölçüde konuşanın bakışından ve sözün ardından gördüğü ilk yüzden okur; kurgucu muhatabı tepki planlarının sırasıyla kurar.

Büyük bir grup alt gruplara bölünebilir ve her alt grup kendi planlarıyla kurulur. Seyircinin bir an için kimin konuştuğunu kaybetmesi, bir kalabalığı ya da bir karmaşayı yaşatmak için bilerek kullanılabilir; önemli olan dönüm noktalarında haritanın yeniden verilmesidir.

Grup planında farklı tenlerden yüzler tek bir pozlamayla kaydedildiğinde, ışığın ayarlandığı yüzler okunur, öbürleri ayrıntısını kaybedebilir. Kurgucu grup planını haritayı vermek için kullanır; ışığın koyu tenli yüzlere yetmediği denemelerde, o yüzlerin önemli tepkilerini kendi ışıkları ayarlanmış tek kişilik planlarda gösterir ve varsa, dolgu ışığının eklendiği grup planı denemelerini seçer.

Sonraki derse köprü

Veda yemeğinde altı kişi aynı masadaydı ve seyirci onları birbirine bakarken gördü. Ama bir diyalogda iki kişi her zaman aynı yerde değildir: biri telefonun öbür ucunda, biri bir mesajın ardında olabilir. Böyle bir sahnede seyirci bir yüze değil, bir sese ya da bir ekrandaki yazıya bakar ve kurgucunun bilgiyi okunur, ritmi canlı tutması gerekir. Telefon görüşmesi ve ekran mesajı sahnelerini bilgiyi okunur ve ritmi koruyacak biçimde kurgulamak, M08-D08 "Telefon, mesaj ve ekran içi metin" dersinin konusu.